WICI - Cyfraniadau'r defnyddiwr [cy]

Talcen Caled

2014-01-24T14:54:51Z

Elis Glynne:

[[Delwedd:Talcen_Caled.jpg | right]]
==Crynodeb==
Cyfres deledu sy'n olrhain hanes [[teulu]] Les a Gloria yn wyneb caledi wrth i'r cwmni y mae Les yn gweithio iddi fynd yn fethdalwyr. Dilynir ef wrth iddo chwilio am waith, a cheisio cael dau pen linyn ynghyd. Gorfodir i Gloria fynd i weithio er mwyn cynnal y [[teulu]], gan bod ei thad bellach yn byw gyda nhw wedi marwolaeth ei wraig yntau. Drama am deulu sydd yma wrth iddynt geisio ymdopi â'r newidiadau cymdeithasol sy'n eu heffeithio.

==Manylion Pellach==
'''Teitl Gwreiddiol:''' Talcen Caled

'''Blwyddyn:''' 1999 (Cyfres 1)

'''Hyd y Ffilm:''' 6 pennod

'''Dyddiad y Darllediad Cyntaf:''' 10 Ion 1999

'''Cyfarwyddwr:''' Alun Ffred Jones & Siôn Humphreys

'''Sgript gan:''' [[Meic Povey]]

'''Addasiad o:''' Gwaed Oer (drama lwyfan [[Meic Povey]])

'''Cynhyrchydd:''' Alun Ffred Jones

'''Cwmnïau Cynhyrchu:''' Nant

'''Genre:''' Drama, [[Teulu]]

==Cast a Chriw==
===Prif Gast===
*Bryn Fôn (Les)
*Betsan Llwyd (Gloria)
*Stewart Jones (Dic)
*Mari Wyn Roberts (Gwenno)
*Rhys ap Trefor (Bryn)

===Cast Cefnogol===
*Gwilym Morus - Terry
*Robert Blythe - Pullman
*Hefin Wyn - Meic Parry
*Owen Arwyn - Owain
*Awen Wyn Williams - Linda
*Sharon Roberts - Elsi
*Mal Lloyd - Emlyn
*Myron Lloyd - Lil
*Marged Esli - Irene (chwaer Gloria)
*Emyr Roberts - John
*Lois Angharad Jones - Carol Ann
*Elen Gwynne - Vicky
*Gary Owen Jones - Maldwyn
*David Wyn Jones - Gwyndaf
*Dorothy Miarczynska - Edith
*Catrin Llwyd - Karen
*Merfyn Pierce Jones - Ieu
*Karen Peacock - Bethan
*Catrin Daniels - Merch y traeth
*Nia Edwards - Merch Cymdeithas Adeiladu
*Ryland Teifi - Gweinidog
*Ian Jones - Tad Owain
*Rhian Parry - Mam Owain

===Ffotograffiaeth===
*Richard Wyn Huws, Steve Oxley, Rhiannon Down

===Cerddoriaeth===
*Jochen Eisentraut

===Sain===
*Tim Walker, Richard Ingman,

===Golygu===
*Lewis Fawcett, Ross Williams

===Cydnabyddiaethau Eraill===
*Coluro - Linda Hughes, Carole Griffiths (cynorthwy-ydd)

*Gwisgoedd - Llinos Non Parri, Bet Huws (cynorthwy-ydd)

*Ôl-gynhyrchu - Barcud Derwen

==Manylion Technegol==
'''Lliw:''' Lliw

'''Gwlad:''' Cymru

'''Iaith Wreiddiol:''' Cymraeg

'''Lleoliadau Saethu:''' Porthmadog

==Manylion Atodol==
===Adolygiadau===
Sion Jobbins, 'Dim laffs i Les', ''Golwg'', 11/18 (21 Ionawr 1999), 25.

Meg Elis, Taro ar Acen', ''Y Cymro'' (27 Ionawr 1999), 15.

===Erthyglau===
'Dim drama heb densiwn', ''Y Cymro'' (6 Ionawr 1999), 15.

'Gwenno'n chwilio am fan gwyn fan draw', ''Y Cymro'' (13 Ionawr 1999), 15.

'Tipyn o ryw i hen lawiau Rownd a Rownd!', ''Y Cymro'' (27 Ionawr 1999), 14-15.

Lyn Lewis Dafis, 'Procars', ''Barn'', 460 (Mai 2001), 26-27.

Lyn Lewis Dafis, 'Caled yn wir', ''Barn'', 471 (Ebrill 2002), 34-35.

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Cyfresi Drama]]
[[Categori: Cynyrchiadau]]

Meic Povey

2014-01-24T14:54:27Z

Elis Glynne:

[[Delwedd:Meic_Povey.jpg | right]]
Brodor o Eryri yw Meic Povey ac fe’i ganwyd yn Nantgwynant ym 1950. Symudodd y [[teulu]] i Garndolbenmaen, Eifionydd, pan oedd yn fachgen ifanc ac ef yw’r pumed o ddeg o blant. Dechreuodd weithio fel clerc gyda chwmni cyfreithwyr W.R.P. George pan oedd yn bymtheg oed a chafodd brofiad cynnar o berfformio gyda chwmni’r Gegin yng Nghricieth. Dechreuodd ei yrfa broffesiynol gyda Chwmni Theatr Cymru ym 1968 a’r ddrama gyntaf iddo weithio arni oedd ''Tŷ ar y Tywod'' gan Gwenlyn Parry. Dywed fod Gwenlyn Parry a Wil Sam wedi bod yn ddylanwadau mawr arno yn ddiweddarach yn ei fywyd, yn enwedig o ran deialogi dramâu.[1]

Ym 1974, yn bedair ar hugain oed, aeth i weithio fel golygydd sgriptiau i ''Pobol y Cwm'' dan gyfarwyddyd Gwenlyn Parry. Ond bu’n actio ac yn ysgrifennu dramâu’n broffesiynol byth ers ei gyfnod â Chwmni Theatr Cymru ac mae’n dal i ysgrifennu heddiw. Cyhoeddodd Meic Povey nofel fer - ''Mae’r Sgwâr yn Wag'' - ym 1975 ond nid yw’n cyfeirio ati’n aml. Dywed ei fod yn credu mai ym 1985, pan ysgrifennodd ''Sul y Blodau'', y dechreuodd ysgrifennu pethau o werth.

Themâu cyffredin sy’n codi yn ei waith yw [[teulu]], gadael cartref a dychwelyd adref wedi cyfnod i ffwrdd, ac yn arbennig, perthynas pobl â’i gilydd. Nodwedd bwysig yn ei waith yw ei fod yn tueddu i ysgrifennu cymeriadau neu ddigwyddiadau tebyg i’r hyn sydd wedi digwydd yn ei fywyd. Yn ei hunangofiant, mae’n datgelu’n aml pwy y mae wedi seilio cymeriad penodol arno, ac mae’n nodi rhai (mân) sefyllfaoedd sydd wedi eu dramateiddio yn ei waith. Mae’n awdur sy’n barod i feirniadu cymdeithas, ac yn arbennig y gymdeithas Gymreig.

Ymysg ei ddramâu llwyfan mae ''Perthyn'' (1987); ''Wyneb yn Wyneb'' (1993); ''Fel Anifail'' (1995); ''Yn Debyg Iawn i Ti a Fi'' (1995); ''Tair'' (1998); ''Diwedd y Byd a Yr Hen Blant'' (2000); ''Hen Bobl mewn Ceir'' (2006) a ''Tyner yw’r Lleuad Heno'' (2010). Mae hefyd wedi ysgrifennu yn Saesneg – ''Indian Country'' (2003) a ''The Life of Ryan...and Ronnie'' (2005). Yn ogystal â hyn, bu’n actor adnabyddus yn ystod y 1970au a’r 1980au gan ymddangos mewn nifer o ddramâu Cymraeg, gan gynnwys rhai a ygrifennodd ei hun, a daeth yn enw adnabyddus ledled Prydain am ei rôl fel Jones y plismon yng nghyfres ''Minder''.

Ei ffilm fwyaf adnabyddus yw ''Nel'' (1991). Ffilm oedd hon am wraig sengl, Nel, sydd yn wynebu cael ei symud o’i chartref teuluol i fyngalo yn y dref oherwydd bod ei brawd yn dymuno gwerthu fferm y [[teulu]]. Wedi oes gyfan yn byw ar y fferm, mae Nel yn benderfynol o beidio â symud – mae’n bwriadu cymryd gwenwyn i ddiweddu ei bywyd. Daw ei nith i’r fferm am ginio gyda’i theulu o Gaerdydd. O ganlyniad i’r ymweliad hwn daw cyfrinachau a thensiynau i’r amlwg ynhgyd â chymeriad annwyl ac unig Nel. Portrëir hefyd y modd y mae’r nith yn clodfori’r ardal ond eto wedi symud oddi yno ac yn cau ei llygaid i broblemau Nel. Yn arbennig o amlwg yn y ffilm y mae’r feirniadaeth ar iaith a diwylliant y [[teulu]] o Gaerdydd, sydd wedi eu ‘heintio’ gan ddylanwandau anglo ac anglo-americanaidd.

Yn 2009 dangoswyd ei ffilm ''Ryan a Ronnie'' mewn sinemâu ar draws Cymru gyda’r is-bennawd – ‘Bywyd dau, breuddwyd un’. Darlledwyd hi fel ffilm y Nadolig yn 2009. Addasiad o’r ddrama lwyfan Saesneg oedd hi.

Mae ei gynyrchiadau teledu’n cynnwys cyfres am isfyd [[Caerdydd]] - ''Dim ond Heddiw'' (1978); ''Nos Sadwrn Bach'' (1981); ''Aelwyd Gartrefol'' (1983); ''Meistres y Chwarae'' (1983); addasiad o’i ddrama lwyfan ''Y Cadfridog'' (1984); ''Camau Troellog'' (1984); cyfres ddrama ''Deryn'' (1986); ''Sul y Blodau'' (1986); drama deledu Saesneg am farwolaeth ''Babylon Bypassed'' (1988); ''Yma i Aros'' (1989); ''Yr Ynys'' (1992); ''Y Weithred'' (1995); ''[[Talcen Caled]]'' (2001); ''Bob a’i Fam'' (2002); ''[[Teulu]]'' (2008).

Ymysg ei ddramâu teledu gorau mae ''Sul y Blodau'' (1986) sy’n olrhain hanes cyrch yr heddlu ar noswyl Sul y Blodau ym 1980 yn erbyn y rhai oedd yn cael eu hamau o losgi tai hâf. Mae ffocws y ddrama ar un o’r teuluoedd sydd dan amheuaeth wrth i’w mab, Geraint, gael ei gymryd i’r ddalfa. Yn y ddrama mae ymateb ei rieni i’w mab cenedlaetholgar yn cael ei gymharu ag ymateb ei frawd, Owain, sy’n byw ac yn gweithio yn Lloegr, ac sy’n dychwelyd adref ar gyfer penwythnos Sul y Blodau, gyda Saesnes i’w ganlyn. Archwilir yma’r tensiynau sy’n codi o fewn [[teulu]] a’r rhagrith a geid o fewn cymunedau Cymraeg.

Yn 2010 cyhoeddodd ei hunangofiant, ''Nesa Peth i Ddim''.

''Bywgraffiad gan Michelle Davies''.

'''Troednodiadau'''

[1] A.M.Davies mewn cyfweliad â Meic Povey, ''Astudiaeth o ddramâu teledu unigol Meic Povey'', Astudiaeth MA ym Mhrifysgol Cymru, Bangor, (16 Gorffennaf 2007).

'''Llyfryddiaeth defnyddiol'''

Meic Povey, ''Nesa Peth i Ddim'' (Gwasg Carreg Gwalch; Llanrwst, 2010).

Anna Michelle Davies, ''Astudiaeth o ddramâu teledu unigol Meic Povey'', Astudiaeth MA ym Mhrifysgol Cymru, Bangor (2007).

Gwenno Hughes, ''Astudiaeth o ddramâu Meical Povey ers 1985'', Astudiaeth MA ym Mhrifysgol Cymru, Bangor (1994).

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

Rhys Powys

2014-01-24T14:54:17Z

Elis Glynne:

Cyfarwyddwr teledu a ffilm yw Rhys Powys sydd wedi treulio’r rhan fwyaf o’i fywyd yn ardal [[Caerdydd]]. Fe’i ganwyd ym 1962, yn fab i Rhiannon ac R Alun Evans, ac yn frawd i’r ddarlledwraig Betsan Powys.

Graddiodd mewn drama o Brifysgol Aberystwyth ym 1983 cyn dilyn diploma ôl-raddedig yn ysgol ddrama East 15 yn Llundain. Treuliodd bum mlynedd yn gweithio fel perfformiwr a chyfarwyddwr theatr gan berfformio yng Nghymru, Lloegr a thramor gyda chwmnïau megis Lumiere and Son, Brith Gof a Theatrig.

Ym 1990 derbyniodd hyfforddiant ar gwrs cyfarwyddo drama deledu, ac ymunodd â thîm Criw Byw oedd yn darparu ''Fideo'' 9 i S4C, sef cyfres gerddorol a chelfyddydol arloesol i bobl ifainc. Derbyniodd ''Fideo'' 9 wobrau BAFTA Cymru am y gyfres ieuenctid orau ym 1992, a’r gyfres gerddoriaeth orau ym 1993.

Rhwng 1996 ac 1998, a 2000 a 2003 cafodd gyfle i ymuno â chriw o gyfarwyddwyr ar bum cyfres o’r ddrama ''Iechyd Da'' (Lluniau Lliw/Bracan) i S4C. Cyfres boblogaidd wedi ei gosod ym maes Iechyd yr Amgylchedd oedd hon, a gynhyrchwyd gan [[Peter Edwards]] a [[Branwen]] Cennard. Rhys gyfarwyddodd y chweched a’r seithfed gyfres ohoni.

Ers hynny bu’n cyfarwyddo deunydd drama deledu cyfrwng Cymraeg a Saesneg, yn eu plith ''Belonging'' (2003-08: cyfres 5-9) i BBC Cymru; ''[[Con Passionate]]'' (2004-08: cyfres 1,2 a 3) a ''[[Teulu]]'' (2008-10: cyfres 2 a 3) i S4C. Daeth cyfle hefyd yn 2005/6 i gyfarwyddo dwy bennod o’r gyfres rwydwaith ''Casualty'' i BBC1 (cyfres 19: pennod 45 a chyfres 20: pennod 4).

Er yr ystod o waith drama a wnaed gan Rhys nid yw wedi cyfyngu ei hun i’r genre, gan iddo hefyd gyfarwyddo rhaglenni dogfen, rhaglenni nodwedd, hysbysebion, eitemau uned camera sengl ym mhrif ddigwyddiadau’r genedl megis y Sioe Frenhinol (Boomerang) a’r Eisteddfod Genedlaethol (BBC Cymru) a chyfarwyddo camera sengl dramor yn Ewrop, Affrica a’r Dwyrain Canol.

Un o’i brif ddiddordebau yw cerddoriaeth – bu’n drymio i wahanol grwpiau dros y blynyddoedd ac ef yw gitarydd y grŵp Catsgam. Dyna’r cefnlen ar gyfer ei ffilm hir gyntaf ''31.12.99'' – ffilm a sgriptiodd ar y cyd â [[Meic Povey]] a’r cynhyrchydd [[Branwen]] Cennard. A hithau yn noson olaf y mileniwm, mae’n gyfnod tyngedfennol i dri chwpwl, ac yn eu plith y prif gymeriad Lee (Richard Harrington) - canwr roc sydd ar fin cael ei gig gyntaf yn Llundain. Cipiodd y ffilm wobr Ysbryd yr Ŵyl yn yr Ŵyl Ffilm Geltaidd yn 2000, a’r un flwyddyn cyrhaeddodd restr fer y ffilm orau yn y Gwobrau "Nombre d’Or", Gŵyl IBC, Amsterdam.

I fyd cerddoriaeth y’i denwyd yn ei ail ffilm hir, ''Ryan a Ronnie'' (2008), sydd yn deyrnged hardd i ddau ddiddanwr - Ryan Davies a Ronnie Williams, ac i swyn y cyfnod o dan sylw (yr 1970au). Addasiad o ddrama lwyfan gan [[Meic Povey]] yw hi, a addaswyd gan y sgriptiwr ei hun, ac a gynhyrchwyd gan [[Branwen]] Cennard (i Boom Films). Mae’n gyfuniad diddorol o ddogfen a drama, fe ymchwiliwyd yn drylwyr i hanes a chefndir y ddau, ond mae’r elfen ddramatig yn rhoi rhyddid i’r dychymyg fentro i fyd nostalgia a ffantasi - sy’n atgoffa rhywun o agweddau gorau y gyfres ''[[Con Passionate]]''. Enillodd y ffilm hon wobr BAFTA Cymru 2010 i Rhys Powys am gyfarwyddwr gorau ffilm neu ddrama.

''Bywgraffiad gan Non Vaughan-Williams''.

'''Cyfeirnodau'''

"Ryan a Ronnie yn Yr Eidal", ''Golwg'', cyfrol 22, rhif 15, 10 Rhagfyr 2009

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

Con Passionate

2014-01-24T11:56:26Z

Elis Glynne:

[[Delwedd: ConPassionate.jpg | right]]
==Crynodeb==
Cyfres deledu am gôr meibion Gwili yn delio gydag arweinyddes newydd, Davina y fenyw ddeniadol, chwareus, wedi i Walford eu harweinydd farw. Ceir cipolwg o fywydau amrywiol aelodau'r côr yn gymysg â golygfeydd o'u cyngherddau a'u ymarferion. Yn ogystal â hyn, daw golygfeydd ffantasïol o ganu yn gymysg â'r golygfeydd realaidd, gan amlaf ffantasïau'r dynion o ganu a bod mewn cariad â Davina ydynt.

==Sylwebaeth Arbenigol==
Dadansoddiad o Con Passionate gan Michelle Davies

Dyma gyfres a wthiodd ffiniau’r ddrama Gymraeg wrth iddi gynnig darlun wahanol o gorau meibion Cymreig a chyfuno hynny ag arddull ffilmio gyffrous sy’n ymgorffori’r elfen o ganu â golgyfeydd dramatig. Llwydda Siwan Jones, yr awdur, i chwalu’r delweddau ystrydebol sydd wedi eu creu gan gymdeithas am Gymru ‘gwlad y gân’ yn y gyfres hon. Profa bod corau meibion Cymru yn boblogaidd, ond nid yw’r aelodau wastad yn bobl angylaidd, feiblaidd, nac ychwaith yn weithwyr pwll glo, fel sy’n cael ei gyfleu gan y cyfryngau y tu allan i Gymru. Gwelir yn y gyfres gyntaf mai pobl o gefndir tra gwahanol i’w gilydd yw aelodau’r côr a’u bod yn wynebu treialon bywyd yn ddyddiol ac yn dianc rhag eu problemau fin nos i’r ymarferion côr.

Drama gydag elfen o gomedi a ffantasi yw hon, sy’n archwilio’r natur ddynol a phroblemau cymdeithasol. Dywedwyd yn Golwg i rai ei ‘beirniadu’n hallt am gyfuno byd y corau meibion yng Nghymru gyda straeon am odineb, trais a brad’[i] ond yn sicr mae’r gwobrau cenedlaethol y mae wedi ennill yn profi bod hon yn gyfres sy’n gwbl Gymreig ond eto’n gelfydd iawn, yn medru denu gwylwyr o du draw i glawdd offa.

Mae presenoldeb Davina, arweinyddes newydd y côr, yn cynrychioli’r femme fatale cyfrin. Nid yw’n hudo’r dynion yn uniongyrchol i’w gwely, yn hytrach, mae’n chwarae gemau â hwy ac yn eu chwarae oddi ar ei gilydd gan wneud iddynt feddwl ei bod yn eu hoffi a pheri iddynt fod yn genfigennus o’i gilydd. Gwelir y dynion yn ymladd am ei sylw yn gyson – gweler Eurof yn y nawfed bennod yn gwylio Ian a Davina yn llechwraidd wrth iddynt eistedd yn ymyl ei gilydd yn y parti priodas yn sgwrsio. Heria Eurof Ian yn yr ystafell ymolchi - ‘Wyt ti’n caru Davina?!’:

Her presence disturbs the domestic and professional equilibrium of the community; is she a force for good – emancipating, reconciliatory – or is she responsible for awakening darker, more dangerous energies? The series probes the sexual, emotional and psychological lives of a society hamstrung by tensions, fears and hangups.[ii]

Daw dyfodiad Davina i’r gymdeithas â nifer o broblemau ac ofnau personol pobl i’r fei wrth iddynt ddechrau cymharu ei gilydd â’u cyfoedion. Mae Judith, gwraig Andy, yn gwbl ymwybodol o’r modd y mae Davina’n medru dylanwadu ar ei gŵr ac mae’n rhybuddio Davina i gadw draw oddi wrth Andy. Davina yw’r drwg yn y caws drwy gydol y gyfres ac ni fyddai aelodau’r côr wedi mynd i hanner yr helynt petai dyn wedi cael ei benodi i gymryd [[lle]] Walford. Ysgoga Davina deimladau o baranoia, diffyg ymddiriedaeth, cariad ac ofn ymysg trigolion y pentref ac mae gan nifer ohonynt reswm bersonol dros ei bygwth gyda llythyrau annifyr. Gwelir ei chariad ei hun yn ymddwyn yn genfigennus o’r ffaith ei bod yn gwisgo’r mwclus drudfawr a gafodd gan Brian yn anrheg. Arweiniodd ei pherthynas ag Ian at genfigen Helen (gwraig Ian) ac fe’i gwelir yn loetran y tu allan i gartref Davina yn ei gwylio drwy’r ffenestri. Rhybuddia Glyn y côr yn y bennod agoriadol amdani:

Mae’n fenyw ddansheris, ry’ch chi’n gofyn am drwbwl bois, rhedodd hi bant ’da dyn priod, briododd hi hwnnw, na’th e farw, ga’th hi afael ar Sais wedyn’ny, a mae newydd symud nôl i’r ardal a stico’i thad mewn cartref hen bobl...’na beth mae nhw’n gweud yntyfe...[iii]

Sylwer ar sut y mae cefndir Davina’n adnabyddus drwy’r ardal er iddi fyw oddi yno am flynyddoedd – dyma fywyd gwledig ar ei mwyaf busneslyd. Y math hon o gymuned glós sy’n medru lleddfu ofnau rhai pobl, ond ar yr un adeg yn medru mygu cymeriad eraill. Nid oes modd cuddio cyfrinachau oddi wrth eich cymdogion ac mae’r elfen hon yn gallu esgor ar glawstraffobia cymdeithasol. Sylwer ar Judith yn cymharu ei merch, Gwenllian, yn feunyddiol â merch lawr y stryd sy’n gwneud yn well na hi yn yr ysgol. Yn ogystal, mae’n rhaid i Judith gael yr hot-tub yna cyn i rywun arall yn y pentref ei churo hi. Dengys y gyfres y math o feddylfryd gystadleuol sy’n bodoli rhwng ffrindiau a chymunedau, a gwthia Siwan Jones yr elfen hon ym mhersonoliaethau’r cymeriadau i’w gyfleu mewn modd comig.

Trwy gyfuno’r llon gyda’r lleddf, cyflwynir ystod eang o brofiadau bywyd aelodau’r côr yn y gyfres hon. O’r athro ysgol sy’n debycach at oen llywaeth na dyn sy’n agos at ei drideg, i’r cyfreithiwr sy’n dyheu am gael dianc o’i swyddfa a bod yn ganwr byd enwog, i’r cyfeilydd ar ei bensiwn sy’n gweld ysbrydion, i’r gŵr sydd mewn perthynas treisgar â’i wraig – mae hanes y dynion yn amrywiol. Daw rhai golygfeydd ar ffurf ôl-fflachiadau wrth i’r camera banio ar draws y côr yn canu (naill ai mewn ymarfer neu cyngerdd) ac fe arhosir gydag un o’r cymeriadau i gael cipolwg ar ddigwyddiadau diweddar yn ei fywyd. Symudir yn chwim o un stori i’r llall, sy’n ennyn ac yn dal sylw’r gwylwyr.

Mae’r golygfeydd o ffantasi yn ysgafnhau’r straeon dwys wrth i’r gwylwyr cael cipolwg o ddyheadau carwriaethol y dynion – gan amlaf i gusannu a chanu gyda Davina. Datgelir o fewn y ffantasïau i ba eithafion y mae teimladau’r dynion tuag at Davina. Ychwanegir felly at y dirgelwch o bwy sydd yn anfon llythyron maleisus at Davina yn ei bygwth (mewn modd rhyfedd iawn gan gyfeirio at Ribena on the wall). Yn ogystal â hyn, dirgelwch yw gwir deimladau Davina tuag at y dynion – gwelir hi’n closio at sawl aelod o’r côr ond nid yw byth yn gwireddu ei freuddwyd drwy ei gusannu a datguddio ei chariad tuag ato. Siom a gaiff y dynion – hyd yn oed Glyn, a oedd yn y [[lle]] cyntaf yn erbyn ei chymryd yn arweinyddes – wrth iddynt ei gwylio’n hudo dyn ifanc arall yn gariad iddi.

Dyma gyfres am bobl, am dreialon bywyd, ac am ddigrifwch bywyd. Ysgrifennwyd hi’n gelfydd gan awdures sy’n medru adnabod a darlunio cymeriadau mewn modd ffraeth yn ogystal â chynnil. Mae hi’n ddrama sy’n unigryw i Gymru wrth iddi gymryd y traddodiad corawl a’i gosod mewn cyd-destun cyfoes a chyffrous.

[i] Dienw, ‘Côr y ffantasïau’, Golwg 18/25 (2 Mawrth 2006), 16-17.

[ii] Damien Walford Davies, ‘Coasting, Cream Puffs and Suppressed Desire’, Planet 169 (Chwefror/Mawrth 2005), 115-117.

[iii] Dyfyniad o bennod 1, cyfres 1.

==Manylion Pellach==

'''Teitl Gwreiddiol'''
Con Passionate

'''Blwyddyn'''
2005 (Cyfres 1) Hyd y Ffilm 10 pennod

'''Dyddiad y Darllediad Cyntaf'''
2 Ion 2005

'''Cyfarwyddwr'''
[[Rhys Powys]] (p.1-4), [[Endaf Emlyn]] (5-7), [[Emlyn Williams]] (8-10)

'''Sgript gan'''
Siwan Jones

'''Cynhyrchydd'''
[[Paul Jones]]

'''Cwmnïau Cynhyrchu'''
Apollo

'''Genre'''
Drama, Ffantasi

==Cast a Chriw==
===Prif Gast===
*Shân Cothi (Davina)
*Phylip Hughes (Brian)
*Steffan Rhodri (Andy)
*Beth Robert (Judith)
*Ifan Huw [[Dafydd]] (Pete)
*Alun ap Brinley (Ian)
*Eiry Thomas (Helen)
*William Thomas (Glyn)
*Toni Caroll (Glesni)
*Matthew Gravelle (Eurof)

===Cast Cefnogol===
*Peter McNally - Tony
*Rebecca Harries - Sian Eleri
*Gaynor Morgan Rees - Aeronwy
*Ieuan Davies - Cledwyn
*Marion Fenner - Sali
*Rhiannydd Wynne - Eirlys
*Maria Pride - Dwynwen
*Arwel Davies - Rhodri
*Rhodri Miles - Meurig
*Ernest Evans - Caradog
*Iestyn Jones - John
*Siwan Morris - Llinos
*Einir Siôn - Catrin
*Karen Wynne - Janet
*Morgan Hopkins - Maldwyn
*Delyth Wyn - Susan
*Josh Alcock - Simon
*Menna Trussler - Nan
*Llew Davies - Greg

===Ffotograffiaeth===
*Ray Orton

===Dylunio===
*Bill Bryce

===Cerddoriaeth===
*John Rea

===Sain===
*Greg Provan

===Golygu===
*Wendy Richards

===Cydnabyddiaethau Eraill===
*Cynhyrchydd Gweithredol - Catrin Lewis Defis
*Cydlynydd Ôl-gynhyrchu - Carys Williams
*Teitlau - Eclipse
*Adnoddau - EVS
*Coreograffydd - Debbie Chapman
*Trefnydd Cerddorol - Sioned James
*Ymgynghorydd Sgript - Emyr Wyn
*Cydlynydd - Gail Jenkins
*Dilyniant - Llinos Wyn Jones
*Cyfarwyddwr Celf - Lee Gammon
*Gwisgoedd - Sarah-Jane Perez, Iona Williams (arolygydd gwisgoedd)
*Coluro - Julie Fox Pritchard, Sarah Astley (cynorthwy-ydd)

===Manylion Technegol===
'''Lliw:''' Lliw

'''Gwlad:''' Cymru

'''Iaith Wreiddiol:''' Cymraeg

'''Gwobrau:'''
*Wendy Richards - BAFTA Cymru (2005) - 'Y Golygydd Gorau'
*Gwyl Ffilm a Theledu Geltaidd (2006) - 'Cyfres ddrama orau'r Wyl'
*Gwyl Rose d'Or (2007) - 'Gwobr Rhosyn Aur - sebon/drama ysgafn'

==Manylion Atodol==
===Adolygiadau===
Damien Walford Davies, 'Scene', Planet, 169 (Chwefror/Mawrth 2005), 115-117.
===Erthyglau===
'Daeth tro ar fyd seren Jiwdas'. Y Cymro (26 Ionawr 2005), 18.

Llinos [[Dafydd]], 'Côr y Ffantasïau', Golwg, 18/25 (2 Mawrth 2006), 16-17.

Lyn Lewis Dafis, 'Cerrig Milltir', Barn, 530 (Mawrth 2007), 20-21.

Matt Withers, 'DO'R BLIMEY!', Wales on Sunday (13 Mai 2007), 14.

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Cyfresi Drama]]
[[Categori: Cynyrchiadau]]

Adeiledd Cymdeithasol

2014-01-24T11:53:10Z

Elis Glynne:

(Saesneg: ''social construction'')

Mae damcaniaeth adeiledd cymdeithasol yn syniad sydd wedi ennill poblogrwydd ymysg cymdeithasegwyr ers ei gyflwyniad yn ail ran yr 1960au. Mae’n honni bod ein dealltwriaeth a’n hymwybyddiaeth o’r byd wedi eu seilio ar fframweithiau meddyliol a luniwyd gan gymdeithasau. Trwy fwydo i mewn i’r prosesau rydyn ni’n eu defnyddio i ffurfio a chreu gwybodaeth, mae’r strwythurau yma yn dylanwadu ar y lefel sylfaenol o sut rydym ni’n meddwl am y byd o’n cwmpas a’n bywydau ni.

Trwy ystyried gwybodaeth fel rhywbeth sydd yn cael ei ‘greu’ trwy brosesau sy’n gwerthuso a derbyn rhai esboniadau neu ddamcaniaethau tra’n gwrthod eraill, gallwn ddechrau meddwl am ein gwybodaeth o’r byd fel rhywbeth detholus, sy’n agored i drafodaeth a chyfryngiad. Yn aml, mae rhan cymdeithas yn y broses o ddatblygu gwybodaeth yn anodd ei hadnabod, gan ei bod yn gweithredu ar ein systemau gwybodaeth ar gymaint o wahanol lefelau, ac yn creu sgerbydau cysyniadol i ni gael adeiladu ein delwedd o’r byd. Mor ganolog yw’r sail gysyniadol sgerbydol hon, fel ein bod yn ei chymryd yn ganiataol. Mae cefnogwyr damcaniaeth adeiledd cymdeithasol, yn mynnu bod adeileddau cymdeithasol yn bwysig nid yn unig oherwydd yr hyn y maent yn ein galluogi ni i weld a deall am y byd o’n cwmpas, ond y pethau sydd y tu allan i ystod eu hamgyffrediad. Hynny yw, yr hyn nad ydynt yn caniatáu i ni weld neu feddwl.

Mae ein gwybodaeth am y byd yn dilyn yr offer cysyniadol a methodolegol sydd ar gael i ni. Ymysg cymdeithasau cyn-wyddonol er enghraifft, fe seiliwyd eu gweledigaeth o’r byd, a’u dealltwriaeth o’r hyn a welsant, ar ofergoeledd a systemau cred. Ceir tystiolaeth o hyn yn y gwahanol esboniadau hanesyddol a gynigwyd ar gyfer clefydau, siâp y byd, sêr a chysawd yr haul er enghraifft. Ond, dros amser, mae gwyddoniaeth wedi cymryd [[lle]] traddodiad a chrefydd, i fod yn ddylanwad canolog ar sut rydyn ni’n meddwl am y byd.

Mae damcaniaeth adeiledd cymdeithasol hefyd yn awgrymu bod yr adeileddau cymdeithasol yma yn hunangynhaliol, ac yn adeiladu a gwireddu eu hunain. Hynny yw, maent yn barhaol yn creu gwybodaeth a ffyrdd o weld sydd yn atgyfnerthu eu persbectif. Er enghraifft, mae ‘gwyddoniaeth’ yn adeiledd cymdeithasol sydd yn creu ei resymu ei hun i gyfiawnhau ei safbwynt; nid yn unig fel dyfais neu ddull effeithiol o ymdrin a darganfod mathau arbennig o wybodaeth ond, yn hytrach, fel rhywbeth â rhesymeg hunanamlwg sydd yn awdurdodi dros ddulliau arall o feddwl a deall. Os nad ydy rhywbeth yn cyfateb i egwyddorion a meini prawf gwyddoniaeth, fe’i gelwir yn ‘anwyddonol’. Mae’r disgrifiad yma yn cyfleu mwy na disgrifiad o rywbeth sydd ddim yn dilyn arddull ‘gwyddonol’, mae ef hefyd yn awgrymu gwall neu ddiffyg deallusrwydd o ryw fath, gan fod gwyddoniaeth wedi lleoli ei hun mewn safle o awdurdod dros ddeallusrwydd. Er bod modd dangos gwallau yn y ffordd y’i defnyddiwyd (megis dulliau gwallus), nid does ffordd hawdd o ddadlau yn erbyn rhesymeg ‘gwyddoniaeth’, gan ei fod yn dominyddu’r drafodaeth ar beth yw gwybodaeth ‘gywir’ a ‘gwir’. Meddyliwch, er enghraifft, am y gymhariaeth rhwng meddygaeth homeopathi a meddygaeth ‘wyddonol’ y gorllewin. Un o’r prif ddadleuon yn erbyn homeopathi yw’r ffaith na ellir profi ei fod yn gweithio trwy ddefnyddio dulliau gwyddonol. Beth mae hyn yn ei ddangos yw, er mwyn i fathau amgen o wybodaeth (sydd yn aml yn cyfiawnhau eu gwirionedd mewn ffyrdd ‘anwyddonol’ fel traddodiad, hanesion gwerinol, a phrofiadau personol) gael eu credu a’u parchu gan gymdeithas yn gyffredinol, rhaid iddynt basio meini prawf fframweithiau cysyniadol dominyddol. Ar hyn o bryd, un fframwaith cysyniadol sy’n dominyddu ein deallusrwydd, a gwyddoniaeth yw hwnnw.

Er eu bod yn dylanwadu yn enfawr ar ein bywydau a’n meddylfryd pob dydd, o lefel ymddygiad personol i economeg, mae’n anodd adnabod adeileddau cymdeithasol sydd yn gweithredu arnom ar y pryd, gan mor nerthol a threiddgar ydynt. Er mwyn i ni eu synhwyro, mae’n rhaid i ni eu gweld mewn cyd-destun gwahanol. Yn hanesyddol er enghraifft, fe allwn gymharu olion dealltwriaeth cymdeithasau cynt er mwyn adnabod gwahaniaethau rhwng eu hesboniadau nhw am y byd, a’r hyn a gredwn ni. Ambell waith, ceir digwyddiad neu gyfres o ddigwyddiadau arwyddocaol sydd yn chwyldroi’r systemau gwybodaeth ddominyddol, ac fe all effeithiau hyn ymddangos yn raddol dros amser, neu fel sialens ddramatig i’r system ddealltwriaeth a fu.

Gall presenoldeb adeileddau cymdeithasol sydd yn gweithredu ar yr un pryd hefyd ddod i’r golwg, trwy gymharu gwahanol ddiwylliannau. Mae meddylfryd bydol cymdeithasau Bwdïaidd neu Islamaidd, er enghraifft, yn o wahanol i’r hyn a welir yn agweddau a dealltwriaeth cymdeithasau seciwlar, ond ceir goleuni ar eu gwahanol safbwyntiau drwy eu cymharu.

Bellach, mae dadleuon i’w cael ynglŷn â statws adeiledd cymdeithasol cysyniadau fel crefydd, rhyw, natur, a’r economi, ond fel y nodwyd uchod, mae'r rhain yn strwythurau dwfn a chreiddiol, ac mae’r broses o’u herio a’u diwygio yn un hir a chymhleth.

== Llyfryddiaeth ==

Aitken, S. & Valentine, G. (2006) ''Approaches to Human Geography'', SAGE, t.49-99.

Berger, P. & Luckmann, T. (1991) ''The social construction of reality'', Llundain, Penguin Books.

[[Category:Esboniadur Daearyddiaeth]]

John Hefin

2014-01-23T10:36:26Z

Elis Glynne:

[[ Delwedd:John_Hefin.jpg | right]]
Cyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilm, sydd yn fwyaf adnabyddus am ei waith cyfarwyddo ar gyfresi cyntaf Pobol y Cwm a'r ffilm Grand Slam, yn ogystal â'i rôl yn sefydlu Ffilm Cymru.

Yn y cyfweliadau isod ceir clipiau o gyfweliad a wnaed gyda John Hefin yn 2010. Mae'r fideos yma'n edrych ar ei yrfa a meddyliau am ffilm a sinema yn fwy cyffredinol.

==Fideos==
<html><iframe src="https://llyfrgell.porth.ac.uk/embed/collection/21859" mozallowfullscreen="mozallowfullscreen" webkitallowfullscreen="webkitallowfullscreen" allowfullscreen="allowfullscreen" width="100%" height="1380" scrolling="no" frameborder="0"></iframe></html>

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

Paul Jones

2014-01-23T09:56:55Z

Elis Glynne:

Gweler isod ar gyfer fideos o gyfweliad wnaethpwyd gyda Paul Jones yn Hydref 2010.

Ceir fideos ychwanegol o'r cyfweliad gyda Paul Jones ar dudalen Con Passionate.

<html><iframe src="https://llyfrgell.porth.ac.uk/embed/collection/21861" mozallowfullscreen="mozallowfullscreen" webkitallowfullscreen="webkitallowfullscreen" allowfullscreen="allowfullscreen" width="100%" height="1100px" scrolling="no" frameborder="0"></iframe></html>
[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

Paul Jones

2014-01-23T09:55:57Z

Elis Glynne:

Gweler isod ar gyfer fideos o gyfweliad wnaethpwyd gyda Paul Jones yn Hydref 2010.

Ceir fideos ychwanegol o'r cyfweliad gyda Paul Jones ar dudalen Con Passionate.

<html><iframe src="https://llyfrgell.porth.ac.uk/embed/collection/21861" mozallowfullscreen="mozallowfullscreen" webkitallowfullscreen="webkitallowfullscreen" allowfullscreen="allowfullscreen" width="100%" height="980px" scrolling="no" frameborder="0"></iframe></html>
[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

Paul Jones

2014-01-23T09:55:25Z

Elis Glynne:

Gweler isod ar gyfer fideos o gyfweliad wnaethpwyd gyda Paul Jones yn Hydref 2010.

Ceir fideos ychwanegol o'r cyfweliad gyda Paul Jones ar dudalen Con Passionate.

<html><iframe src="https://llyfrgell.porth.ac.uk/embed/collection/21861" mozallowfullscreen="mozallowfullscreen" webkitallowfullscreen="webkitallowfullscreen" allowfullscreen="allowfullscreen" width="100%" height="900px" scrolling="no" frameborder="0"></iframe></html>
[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

Paul Jones

2014-01-23T09:55:07Z

Elis Glynne:

Gweler isod ar gyfer fideos o gyfweliad wnaethpwyd gyda Paul Jones yn Hydref 2010.

Ceir fideos ychwanegol o'r cyfweliad gyda Paul Jones ar dudalen Con Passionate.

<html><iframe src="https://llyfrgell.porth.ac.uk/embed/collection/21861" mozallowfullscreen="mozallowfullscreen" webkitallowfullscreen="webkitallowfullscreen" allowfullscreen="allowfullscreen" width="100%" height="900%" scrolling="no" frameborder="0"></iframe></html>
[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

Sue Jeffries

2014-01-23T09:52:49Z

Elis Glynne:

[[Delwedd:Sue_Jeffries.jpg | right]]
Cynhyrchydd teledu a ffilm, sydd wedi gweithio ar nifer o gyfresi Cymraeg megis Dinas, Mwy Na Phapur Newydd, Jara a Pam Fi Duw?

==Fideos==
Cynhaliwyd y cyfweliad yn Hydref 2010.

<html><iframe src="https://llyfrgell.porth.ac.uk/embed/collection/21860" mozallowfullscreen="mozallowfullscreen" webkitallowfullscreen="webkitallowfullscreen" allowfullscreen="allowfullscreen" width="100%" height="900" scrolling="no" frameborder="0"></iframe></html>

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

Peter Edwards

2014-01-23T09:48:28Z

Elis Glynne:

Cyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilm a theledu, sy'n adnabyddus am ei waith ar gyfresi Bowen a'i Bartner ac A Mind To Kill / Yr Heliwr, yn ogystal â'r ffilmiau Pum Cynnig i Gymro / Bride of War ac A Way of Life.

==Fideos==
<html><iframe src="https://llyfrgell.porth.ac.uk/embed/collection/21858" mozallowfullscreen="mozallowfullscreen" webkitallowfullscreen="webkitallowfullscreen" allowfullscreen="allowfullscreen" width="100%" height="900" scrolling="no" frameborder="0"></iframe></html>

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

Peter Edwards

2014-01-23T09:48:10Z

Elis Glynne:

Cyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilm a theledu, sy'n adnabyddus am ei waith ar gyfresi Bowen a'i Bartner ac A Mind To Kill / Yr Heliwr, yn ogystal â'r ffilmiau Pum Cynnig i Gymro / Bride of War ac A Way of Life.

===Fideos===
<html><iframe src="https://llyfrgell.porth.ac.uk/embed/collection/21858" mozallowfullscreen="mozallowfullscreen" webkitallowfullscreen="webkitallowfullscreen" allowfullscreen="allowfullscreen" width="100%" height="900" scrolling="no" frameborder="0"></iframe></html>

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

Peter Edwards

2014-01-23T09:46:44Z

Elis Glynne:

Cyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilm a theledu, sy'n adnabyddus am ei waith ar gyfresi Bowen a'i Bartner ac A Mind To Kill / Yr Heliwr, yn ogystal â'r ffilmiau Pum Cynnig i Gymro / Bride of War ac A Way of Life.

<html><iframe src="https://llyfrgell.porth.ac.uk/embed/collection/21858" mozallowfullscreen="mozallowfullscreen" webkitallowfullscreen="webkitallowfullscreen" allowfullscreen="allowfullscreen" width="100%" height="900" scrolling="no" frameborder="0"></iframe></html>

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

Endaf Emlyn

2014-01-23T09:41:15Z

Elis Glynne:

[[Delwedd:endafEmlyn.jpg|right]]Ganwyd Endaf Emlyn ger Bangor ar y 31ain Gorffenaf, 1944. Dechreuodd Emlyn ar ei yrfa fel cerddor a sgriptiwr ar gyfer HTV. Daeth yn gynhyrchydd/cyfarwyddwr annibynnol ym 1982 gan sefydlu'r cwmni cynhyrchu Gaucho ym 1984 a oedd yn arbenigo mewn cynyrchiadau drama ffilm unigol wedi eu ffilmio yng Nghymru a thrwy gyfrwng yr Iaith Gymraeg.

Mae ei gynyrchiadau teledu'n cynnwys y rhaglen ddogfen roc Shampw (1983), y ffilm gomedi Gaucho (1984), y ffilm gerdd i blant Y Dyn Nâth Ddwyn y Dolig (1985), y ffantasi am deithio drwy amser Y Cloc (1986) a dwy raglen ddogfen 50 munud o hyd, Taith trwy Jafa a Bali a Patrwm Bywyd. Dangosodd Stormydd Awst (1987), ei ffilm hyd llawn gyntaf, effaith teledu ar gymuned fechan yn y 1950au ac ar berson ifanc arbennig a'i deulu gan enill gwobrwyon yng ngwyliau ffilm Stockholm a Wurzburg.

Ym 1991 cyfarwyddodd Emlyn y ffilm Un Nos Ola Leuad, sy'n addasiad o nofel gan Caradog Pritchard. Cynhyrchwyd y ffilm gan Gaucho, a chafodd lwyddiant byd eang a chlod gan y beirniaid. Dewiswyd hi i gael ei dangos mewn nifer o wyliau ffilm mawreddog gan gynnwys San Sebastian, Llundain, Caeredin, Troia, Texas a Melbourne. Gwerthodd y cwmni gwerthiant ffilm adnabyddus o Lundain, Jane Balfour Films, y ffilm ledled y byd, ac fe'i gwelwyd mewn sinemâu yn Siapan ac Awstralia ymysg lleoliadau eraill.

Ffilmiwyd Gadael Lenin, sy'n adrodd stori trip ysgol i St Petersburg, ar leoliad yn Rwsia ym 1993. Dosbarthwyd y ffilm yn y DU gan Feature Film Co. ac enillodd wobr o £10,000 am y Ffilm Brydeinig Orau gan Gynulleidfaoedd yng Ngwyl Ffilmiau Llundain ym 1993. Enillodd Wobr y Ffilm Orau yn yr Wyl Ban-Geltaidd ym 1994 ac enillodd Emlyn a'r cydawdur, Sion Eirian, Wobr Writer's Guild y DU am y Sgript Orau mewn ffilm nad oedd trwy gyfrwng y Saesneg.

Aeth ymlaen i gyfarwyddo'r ffilm Y Mapiwr ym 1995, ffilm gyda chyffyrddiadau swreal, am fachgen ar y trothwy rhwng plentynod a'i arddegau. Ni chafodd hion yr un llwyddiant rhyngwladol a'r ddwy flaenorol ond roedd Emlyn eisoes wedi gosod ei farc fel un o brif gyfarwyddwyr sinema yn yr iaith Gymraeg.

Aeth ymlaen wedyn i gyfarwyddo un gyfres o'r ddrama boblogaidd Tair Chwaer, a chyfarwyddo drama dair rhan drwy gyfrwng y Saesneg ym 1999 o'r enw In The Company of Strangers.

Daeth yn ôl at y ffilm Gymraeg yn 2002 gan gyfarwyddo'r ffilm Dirgelwch yr Ogof, sy'n addasiad o lyfr adnabyddus T. Llew Jones.

==Cyfeirnodau==

[http://www.screenonline.org.uk/people/id/554528/ 'Bywgraffiad Endaf Emlyn gan Dave Berry ar Screenonline']

==Fideos==

<html><iframe src="https://llyfrgell.porth.ac.uk/embed/collection/21857" mozallowfullscreen="mozallowfullscreen" webkitallowfullscreen="webkitallowfullscreen" allowfullscreen="allowfullscreen" width="100%" height="900" scrolling="no" frameborder="0"></iframe></html>

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

Endaf Emlyn

2014-01-23T09:36:26Z

Elis Glynne:

[[Delwedd:endafEmlyn.jpg|right]]Ganwyd Endaf Emlyn ger Bangor ar y 31ain Gorffenaf, 1944. Dechreuodd Emlyn ar ei yrfa fel cerddor a sgriptiwr ar gyfer HTV. Daeth yn gynhyrchydd/cyfarwyddwr annibynnol ym 1982 gan sefydlu'r cwmni cynhyrchu Gaucho ym 1984 a oedd yn arbenigo mewn cynyrchiadau drama ffilm unigol wedi eu ffilmio yng Nghymru a thrwy gyfrwng yr Iaith Gymraeg.

Mae ei gynyrchiadau teledu'n cynnwys y rhaglen ddogfen roc Shampw (1983), y ffilm gomedi Gaucho (1984), y ffilm gerdd i blant Y Dyn Nâth Ddwyn y Dolig (1985), y ffantasi am deithio drwy amser Y Cloc (1986) a dwy raglen ddogfen 50 munud o hyd, Taith trwy Jafa a Bali a Patrwm Bywyd. Dangosodd Stormydd Awst (1987), ei ffilm hyd llawn gyntaf, effaith teledu ar gymuned fechan yn y 1950au ac ar berson ifanc arbennig a'i deulu gan enill gwobrwyon yng ngwyliau ffilm Stockholm a Wurzburg.

Ym 1991 cyfarwyddodd Emlyn y ffilm Un Nos Ola Leuad, sy'n addasiad o nofel gan Caradog Pritchard. Cynhyrchwyd y ffilm gan Gaucho, a chafodd lwyddiant byd eang a chlod gan y beirniaid. Dewiswyd hi i gael ei dangos mewn nifer o wyliau ffilm mawreddog gan gynnwys San Sebastian, Llundain, Caeredin, Troia, Texas a Melbourne. Gwerthodd y cwmni gwerthiant ffilm adnabyddus o Lundain, Jane Balfour Films, y ffilm ledled y byd, ac fe'i gwelwyd mewn sinemâu yn Siapan ac Awstralia ymysg lleoliadau eraill.

Ffilmiwyd Gadael Lenin, sy'n adrodd stori trip ysgol i St Petersburg, ar leoliad yn Rwsia ym 1993. Dosbarthwyd y ffilm yn y DU gan Feature Film Co. ac enillodd wobr o £10,000 am y Ffilm Brydeinig Orau gan Gynulleidfaoedd yng Ngwyl Ffilmiau Llundain ym 1993. Enillodd Wobr y Ffilm Orau yn yr Wyl Ban-Geltaidd ym 1994 ac enillodd Emlyn a'r cydawdur, Sion Eirian, Wobr Writer's Guild y DU am y Sgript Orau mewn ffilm nad oedd trwy gyfrwng y Saesneg.

Aeth ymlaen i gyfarwyddo'r ffilm Y Mapiwr ym 1995, ffilm gyda chyffyrddiadau swreal, am fachgen ar y trothwy rhwng plentynod a'i arddegau. Ni chafodd hion yr un llwyddiant rhyngwladol a'r ddwy flaenorol ond roedd Emlyn eisoes wedi gosod ei farc fel un o brif gyfarwyddwyr sinema yn yr iaith Gymraeg.

Aeth ymlaen wedyn i gyfarwyddo un gyfres o'r ddrama boblogaidd Tair Chwaer, a chyfarwyddo drama dair rhan drwy gyfrwng y Saesneg ym 1999 o'r enw In The Company of Strangers.

Daeth yn ôl at y ffilm Gymraeg yn 2002 gan gyfarwyddo'r ffilm Dirgelwch yr Ogof, sy'n addasiad o lyfr adnabyddus T. Llew Jones.

==Cyfeirnodau==

[http://www.screenonline.org.uk/people/id/554528/ 'Bywgraffiad Endaf Emlyn gan Dave Berry ar Screenonline']

==Fideos==

<html><iframe src="https://llyfrgell.porth.ac.uk/embed/collection/21857" mozallowfullscreen="mozallowfullscreen" webkitallowfullscreen="webkitallowfullscreen" allowfullscreen="allowfullscreen" width="100%" height="100%" scrolling="no" frameborder="0"></iframe></html>

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

Endaf Emlyn

2014-01-23T09:21:50Z

Elis Glynne:

[[Delwedd:endafEmlyn.jpg|right]]Ganwyd Endaf Emlyn ger Bangor ar y 31ain Gorffenaf, 1944. Dechreuodd Emlyn ar ei yrfa fel cerddor a sgriptiwr ar gyfer HTV. Daeth yn gynhyrchydd/cyfarwyddwr annibynnol ym 1982 gan sefydlu'r cwmni cynhyrchu Gaucho ym 1984 a oedd yn arbenigo mewn cynyrchiadau drama ffilm unigol wedi eu ffilmio yng Nghymru a thrwy gyfrwng yr Iaith Gymraeg.

Mae ei gynyrchiadau teledu'n cynnwys y rhaglen ddogfen roc Shampw (1983), y ffilm gomedi Gaucho (1984), y ffilm gerdd i blant Y Dyn Nâth Ddwyn y Dolig (1985), y ffantasi am deithio drwy amser Y Cloc (1986) a dwy raglen ddogfen 50 munud o hyd, Taith trwy Jafa a Bali a Patrwm Bywyd. Dangosodd Stormydd Awst (1987), ei ffilm hyd llawn gyntaf, effaith teledu ar gymuned fechan yn y 1950au ac ar berson ifanc arbennig a'i deulu gan enill gwobrwyon yng ngwyliau ffilm Stockholm a Wurzburg.

Ym 1991 cyfarwyddodd Emlyn y ffilm Un Nos Ola Leuad, sy'n addasiad o nofel gan Caradog Pritchard. Cynhyrchwyd y ffilm gan Gaucho, a chafodd lwyddiant byd eang a chlod gan y beirniaid. Dewiswyd hi i gael ei dangos mewn nifer o wyliau ffilm mawreddog gan gynnwys San Sebastian, Llundain, Caeredin, Troia, Texas a Melbourne. Gwerthodd y cwmni gwerthiant ffilm adnabyddus o Lundain, Jane Balfour Films, y ffilm ledled y byd, ac fe'i gwelwyd mewn sinemâu yn Siapan ac Awstralia ymysg lleoliadau eraill.

Ffilmiwyd Gadael Lenin, sy'n adrodd stori trip ysgol i St Petersburg, ar leoliad yn Rwsia ym 1993. Dosbarthwyd y ffilm yn y DU gan Feature Film Co. ac enillodd wobr o £10,000 am y Ffilm Brydeinig Orau gan Gynulleidfaoedd yng Ngwyl Ffilmiau Llundain ym 1993. Enillodd Wobr y Ffilm Orau yn yr Wyl Ban-Geltaidd ym 1994 ac enillodd Emlyn a'r cydawdur, Sion Eirian, Wobr Writer's Guild y DU am y Sgript Orau mewn ffilm nad oedd trwy gyfrwng y Saesneg.

Aeth ymlaen i gyfarwyddo'r ffilm Y Mapiwr ym 1995, ffilm gyda chyffyrddiadau swreal, am fachgen ar y trothwy rhwng plentynod a'i arddegau. Ni chafodd hion yr un llwyddiant rhyngwladol a'r ddwy flaenorol ond roedd Emlyn eisoes wedi gosod ei farc fel un o brif gyfarwyddwyr sinema yn yr iaith Gymraeg.

Aeth ymlaen wedyn i gyfarwyddo un gyfres o'r ddrama boblogaidd Tair Chwaer, a chyfarwyddo drama dair rhan drwy gyfrwng y Saesneg ym 1999 o'r enw In The Company of Strangers.

Daeth yn ôl at y ffilm Gymraeg yn 2002 gan gyfarwyddo'r ffilm Dirgelwch yr Ogof, sy'n addasiad o lyfr adnabyddus T. Llew Jones.

==Cyfeirnodau==

[http://www.screenonline.org.uk/people/id/554528/ 'Bywgraffiad Endaf Emlyn gan Dave Berry ar Screenonline']

==Fideos==

<html><iframe src="https://llyfrgell.porth.ac.uk/media/cyfweliad-endaf-emlyn-1/embed_player?iframe=True" mozallowfullscreen="mozallowfullscreen" webkitallowfullscreen="webkitallowfullscreen" width="400" allowfullscreen="allowfullscreen" height="225" scrolling="no" frameborder="0"></iframe></html>

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

Endaf Emlyn

2014-01-23T09:21:03Z

Elis Glynne:

[[Delwedd:endafEmlyn.jpg|right]]Ganwyd Endaf Emlyn ger Bangor ar y 31ain Gorffenaf, 1944. Dechreuodd Emlyn ar ei yrfa fel cerddor a sgriptiwr ar gyfer HTV. Daeth yn gynhyrchydd/cyfarwyddwr annibynnol ym 1982 gan sefydlu'r cwmni cynhyrchu Gaucho ym 1984 a oedd yn arbenigo mewn cynyrchiadau drama ffilm unigol wedi eu ffilmio yng Nghymru a thrwy gyfrwng yr Iaith Gymraeg.

Mae ei gynyrchiadau teledu'n cynnwys y rhaglen ddogfen roc Shampw (1983), y ffilm gomedi Gaucho (1984), y ffilm gerdd i blant Y Dyn Nâth Ddwyn y Dolig (1985), y ffantasi am deithio drwy amser Y Cloc (1986) a dwy raglen ddogfen 50 munud o hyd, Taith trwy Jafa a Bali a Patrwm Bywyd. Dangosodd Stormydd Awst (1987), ei ffilm hyd llawn gyntaf, effaith teledu ar gymuned fechan yn y 1950au ac ar berson ifanc arbennig a'i deulu gan enill gwobrwyon yng ngwyliau ffilm Stockholm a Wurzburg.

Ym 1991 cyfarwyddodd Emlyn y ffilm Un Nos Ola Leuad, sy'n addasiad o nofel gan Caradog Pritchard. Cynhyrchwyd y ffilm gan Gaucho, a chafodd lwyddiant byd eang a chlod gan y beirniaid. Dewiswyd hi i gael ei dangos mewn nifer o wyliau ffilm mawreddog gan gynnwys San Sebastian, Llundain, Caeredin, Troia, Texas a Melbourne. Gwerthodd y cwmni gwerthiant ffilm adnabyddus o Lundain, Jane Balfour Films, y ffilm ledled y byd, ac fe'i gwelwyd mewn sinemâu yn Siapan ac Awstralia ymysg lleoliadau eraill.

Ffilmiwyd Gadael Lenin, sy'n adrodd stori trip ysgol i St Petersburg, ar leoliad yn Rwsia ym 1993. Dosbarthwyd y ffilm yn y DU gan Feature Film Co. ac enillodd wobr o £10,000 am y Ffilm Brydeinig Orau gan Gynulleidfaoedd yng Ngwyl Ffilmiau Llundain ym 1993. Enillodd Wobr y Ffilm Orau yn yr Wyl Ban-Geltaidd ym 1994 ac enillodd Emlyn a'r cydawdur, Sion Eirian, Wobr Writer's Guild y DU am y Sgript Orau mewn ffilm nad oedd trwy gyfrwng y Saesneg.

Aeth ymlaen i gyfarwyddo'r ffilm Y Mapiwr ym 1995, ffilm gyda chyffyrddiadau swreal, am fachgen ar y trothwy rhwng plentynod a'i arddegau. Ni chafodd hion yr un llwyddiant rhyngwladol a'r ddwy flaenorol ond roedd Emlyn eisoes wedi gosod ei farc fel un o brif gyfarwyddwyr sinema yn yr iaith Gymraeg.

Aeth ymlaen wedyn i gyfarwyddo un gyfres o'r ddrama boblogaidd Tair Chwaer, a chyfarwyddo drama dair rhan drwy gyfrwng y Saesneg ym 1999 o'r enw In The Company of Strangers.

Daeth yn ôl at y ffilm Gymraeg yn 2002 gan gyfarwyddo'r ffilm Dirgelwch yr Ogof, sy'n addasiad o lyfr adnabyddus T. Llew Jones.

==Cyfeirnodau==

[http://www.screenonline.org.uk/people/id/554528/ 'Bywgraffiad Endaf Emlyn gan Dave Berry ar Screenonline']

==Fideos==

<html><iframe src="http://llyfrgell.porth.ac.uk/media/cyfweliad-endaf-emlyn-1/embed_player?iframe=True" mozallowfullscreen="mozallowfullscreen" webkitallowfullscreen="webkitallowfullscreen" width="400" allowfullscreen="allowfullscreen" height="225" scrolling="no" frameborder="0"></iframe></html>

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

Sleep Furiously

2013-12-05T12:10:56Z

Elis Glynne: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ' right ==Crynodeb== Dogfen yw hon am gymuned wledig Trefeurig nepell o Aberystwyth. Mae’n ddogfen artistig sy’n symud ...'

[[Delwedd:sleepFuriously.jpg | right]]
==Crynodeb==
Dogfen yw hon am gymuned wledig Trefeurig nepell o Aberystwyth. Mae’n ddogfen artistig sy’n symud yn araf ar draws blwyddyn yng nghwmni’r trigolion, gan ddefnyddio John Jones, ceidwad y llyfrgell deithiol fel llinyn storiol, a chawn weld ei fan felen yn symud fel malwen osgeiddig ar draws ehangder y tirlun. Rhoddir sylw hefyd i Pip, mam y cyfarwyddwr, a setlodd gyda’i diweddar ŵr yn yr ardal wedi iddynt ffoi o’r Almaen adeg yr Ail Ryfel Byd. Daw teitl y ffilm o ddyfyniad gan Noam Chomsky, "colourless green ideas sleep furiously" i ddarlunio brawddeg sy’n gywir yn ramadegol, ond yn gwneud dim synnwyr. Gellid honni nad yw ffilm Koppel yn gwneud synnwyr ar un olwg, ond fel cyfanwaith mae’n llwyddo i gyfleu y gymuned. Ceir teimlad o "gofnodi cyn ei bod yn rhy hwyr" sy’n rhoi blas o dristwch i’r gwyliwr, ac atgyfnerthir hyn gan y gerddoriaeth a dyfyniad a welir ar y sgrîn tuag at ddiwedd y ffilm – "It is only when I sense the end of things that I find the courage to speak, the courage but not the words".

==Sylwebaeth Arbenigol==
Sylwebaeth Arbenigol
Dadansoddiad gan Dyfrig Jones

Ffilm ddogfen yw Sleep Furiously, gan Gideon Koppel, sydd yn cofnodi 8 mis ym mywyd Trefeurig, pentref yng Ngheredigion. Mae'r pentref yn gartref i Pip Koppel, mam y cyfarwyddwr, a dyna hefyd leoliad bedd ei dad. O ystyried y cysylltiad clos hwn rhwng y cyfarwyddwr a'i bwnc, byddai'n berffaith rhesymol i'r gwyliwr ddisgwyl ffilm bersonol iawn, wedi ei llywio gan bresenoldeb Gideon Koppel ei hun. Mae nifer o gyfarwyddwyr ffilmiau dogfen llwyddiannus – megis Nick Broomfield, Ross McElwee neu Michael Moore – wedi archwilio'r berthynas rhwng y cyfarwyddwr a'r ffilm drwy droi y camerâu ar eu hunain, a dod yn rhan o'r stori y maent yn geisio ei dweud. Disgrifir y dull yma o wneud ffilmiau dogfen fel y Dull Cyfranogol (The Interactive Mode) gan Bill Nichols (1991: 44-56) neu'r Dull Perfformiadol (The Performative Mode) gan Stella Bruzzi (2006: 185-218).

Nid dyma'r trywydd y mae Koppel wedi dewis ei ddilyn, fodd bynnag. Er gwaethaf ei gysylltiadau personol a phwnc ei ffilm, nid yw Koppel yn bresennol yn y ffilm. Cawn weld ei fam yn ymweld a bedd ei dad, ond nid ffilm am unigolyn, nac am deulu yw hon. Yn hytrach, mae yn ffilm sydd yn ceisio cyfleu naws, yn hytrach na chlymu ei hun yn rhy dynn i gymeriadu a phlot.

Naws lesg, ddigyffro sydd i'r ffilm, ar y cyfan. Nid yw'r camera yn symud rhyw lawer, ac mae saethiadau unigol yn cael eu dal am gyfnodau hir. Mise en Scene yn hytrach na montage yw'r arf y mae'r cyfarwyddwr yn ei ddefnyddio i lunio ei ffilm. Mae'r hyn sydd yn ymddangos o flaen y camera yn cael ei fframio yn gelfydd, gan roi gwedd wahanol, wreiddiol i nifer o'r golygfeydd.

Mae nifer o ddelweddau tir-luniadol i'w canfod drwy gydol y ffilm, sydd yn gosod cymuned Trefeurig o fewn ei chyd-destun daearyddol. Ond mae rhan helaeth o'r ffilm yn dewis peidio a chyflwyno delweddau rhamantaidd o'r ardal, gan ganolbwyntio ar elfennau egr, cyfoes bywyd cefn gwlad. Wrth i lygaid Koppel gael eu denu at fyd amaeth, mae'n canolbwyntio ar yr elfennau peirianyddol – y tractor yn hel a lapio'r gwair, yr injan gneifio. Yn aml, mae Koppel yn chwilio am yr harddwch yn y cyffredin. Yn yr olygfa lle mae'r gwair yn cael ei lapio, cawn siot agos o'r plastig du yn amgylchynu'r gwair, a'r plygau ynddo yn codi ac yn gostwng fel tonnau'r mor.

Nid yw Koppel yn dilyn confensiynau gramadeg sgrin. Lle mae golygfeydd yn troi o amgylch sgwrs rhwng dau unigolyn, mae Koppel yn aml yn dewis peidio a throi'r camera ar eu hwynebau. Mae dilyniant yn nhraean cyntaf y ffilm sydd yn dilyn fan lyfrgell, a'i gyrrwr, wrth iddo rannu llyfrau rhwng trigolion y pentref. Yn aml y mae'r rhai sydd yn benthyg y llyfrau wedi eu cuddio o olwg y camera, gyda'u sgwrs yn plethu gyda'r sain naturiol o'u cwmpas. Pan maent yn bresennol, mae eu hwynebau wedi eu cuddio, yn amlach na pheidio. Mae amgylchedd y cymeriadau yn cael lle llawn cyn amlyced a'r cymeriadau eu hunain yn nelweddau Koppel.

Wrth gael ei gyfweld am y ffilm, mae Koppel wedi datgan nad oes ganddo ddiddordeb mewn naratif draddodiadol. Dywedodd wrth Kevin Maher o'r Times nad oes ganddo unrhyw ddiddordeb chwaith mewn trafod pwnc neu thema ei ffilm

"I always use the word ‘evoke’ rather than ‘about," meddai Koppel "Because we’re not dealing with plot, but with a world that is evoked. In other words, I don’t give a f*** about plot. I’m not interested in it, and I find it boring. I’m interested in evocation." (Maher, 2009)

Mae'r pwyslais hyn ar naws yn hytrach na naratif yn awgrymu bod Koppel yn gweithio mewn dull o wneud dogfen sydd wedi ei ddisgrifio gan Bill Nichols fel y Dull Barddonol (The Poetic Mode). Yn wahanol i ddulliau eraill o gyfarwyddo ffilmiau dogfen, mae'r Dull Barddonol yn ymwrthod a'r syniad y bod angen i'r cyfarwyddwr a'i griw fod yn ddrych gwrthrychol i'r hyn sydd yn digwydd. Mae ffilmiau dogfen barddonol yn ceisio dehongli'r hyn sydd yn digwydd, yn hytrach na dim ond ei gofnodi, ac yn gwneud hynny drwy ddefnyddio technegau creadigol. (Gweler Nichols, 2001: 99-139).

Serch hynny, mae themâu yn dod i'r amlwg yn Sleep Furiously. Mae'r cyferbyniad rhwng y tirwedd naturiol a'r peirianwaith amaethyddol yn arwain y gwyliwr i ystyried treigl amser, a'r newidiadau sydd wedi digwydd yn Nhrefeurig dros y blynyddoedd. Caiff y newid hwn ei osod ochr-yn-ochr a newidiadau mwy cyfoes. Mae'r ysgol yn ganolog i ffilm Koppel, ac fe gawn ar wybod bod yr Awdurdod Addysg yn bwriadu ei chau. Mewn cyfarfod i drafod hyn cawn glywed rhai o'r trigolion yn trafod newid cymdeithasol o fewn eu hoes eu hun, a diflaniad sefydliadau cymunedol. Mae'r drafodaeth hon yn un gymhleth, aml-haenog, fodd bynnag. Mae nifer o'r rhai sydd yn ymddangos yn y ffilm yn siarad Cymraeg a'u gilydd. Ond yn yr olygfa sydd yn trafod cau'r Ysgol, Saesneg yw cyfrwng y sgwrs; a Saesneg acennog mewnfudwyr o Loegr, gyda hynny. Pan glywn acenion lleol yn siarad Saesneg, maent yn gofyn pam nad yw trefnwyr y cyfarfod wedi ymwneud yn fwy a chyrff lleol. Mae dirywiad diweddar y sefydliadau cymunedol yn cael ei cyferbynnu, felly, a dirywiad yr iaith Gymraeg yn Nhrefeurig, a hynny yn sgil y mewnlifiad o Loegr.

Serch hynny, nid yw neges y ffilm yn cael ei gwthio ar y gwyliwr. Rhaid ymdrechu i chwilio am ystyr, dilyniant a chymeriad yn y ffilm heriol hon. Y mae'n ffilm i'w hastudio a'i harchwilio, yn gymaint a ffilm i'w mwynhau.

Llyfryddiaeth

Bruzzi, Stella (2006) New Documentary (2nd Edition). Llundain: Routledge

Maher, Kevin (2009) Gideon Koppel on his debut film, Sleep Furiously o The Times, Mai'r 23ain, 2009 [arlein] ar gael o http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article6344222.ece Darllenwyd 22/9/2010

Nichols, Bill (1991) Representing Reality. Bloomington, IN: Indiana University Press

Nichols, Bill (2001) Introduction to Documentary. Bloomington, IN: Indiana University Press

==Manylion Pellach==

'''Teitl Gwreiddiol:''' Sleep Furiously

'''Teitl Amgen:''' The Library Van (Teitl Gweithiol)

'''Blwyddyn:''' 2008

'''Hyd y Ffilm:''' 94 munud

'''Cyfarwyddwr:''' Gideon Koppel

'''Cynhyrchydd:''' Margaret Matheson / Gideon Koppel

'''Cwmnïau Cynhyrchu:''' ‘Asiantaeth Ffilm Cymru’ mewn cydweithrediad â ‘bard entertainments ltd’ a ‘van film ltd’

'''Genre:''' Dogfen

==Cast a Chriw==

===Cast Cefnogol===
* Cyfranwyr - Trigolion a ffrindiau cymuned Trefeurig

===Ffotograffieth===
* Gideon Koppel

===Cerddoriaeth===
*Aphex Twin

===Sain===
* Chris King, Richard Davey, Joakim Sundström

===Golygu===
*Mario Battistel

===Cydnabyddiaethau Eraill===
*Uwch-gynhyrchydd - Mike Figgis / Serge Lalou

==Manylion Technegol==
'''Fformat Saethu:''' Super 16mm/35mm

'''Lliw:''' Lliw

'''Cymhareb Agwedd:''' 1.85:1

'''Gwlad:''' Cymru / DU

'''Iaith Wreiddiol:''' Saesneg / Cymraeg

'''Lleoliadau Saethu:''' Trefeurig, Cymru.

'''Gwobrau:''' Gwobr Ffilm Gyntaf The Guardian 2010

'''Lleoliadau Arddangos:''' Gŵyl Ffilm Ryngwladol Caeredin 2008

==Manylion Atodol==
===Adolygiadau===
Mark Ford, The Guardian, 9 Mai 2009 (Time just spins around)

Jonathan Romney, The Independent on Sunday, 31 Mai 2009

Sukdhev Sandhu, The Telegraph, 28 Mai 2009

Sight and Sound, Mehefin 2009 (The Hills are Alive)
===Erthyglau===
[http://www.bbc.co.uk/filmnetwork/features/sleep_furiously_interview Cyfweliad gyda Gideon Koppel ar wefan y BBC]

[http://www.littlewhitelies.co.uk/interviews/gideon-koppel/ Cyfweliad gyda Gideon Koppel ar wefan Little White Lies]

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Dogfen]]
[[Categori: Cynyrchiadau]]

Categori:Cyfresi Drama

2013-12-05T11:36:59Z

Elis Glynne: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Cyfresi Drama'

Cyfresi Drama

Caerdydd

2013-12-05T11:24:14Z

Elis Glynne:

[[Delwedd:caerdydd.jpg | right]]
==Crynodeb==
Cyfres saith bennod am griw o ffrindiau yn eu hugeiniau sy'n byw mewn fflatiau crand ym Mae Caerdydd. Dilynna'r gyfres y criw - Peter, Emyr, Osian, Ceri, Lea & Elen - wrth eu gwaith (amrywiol) bob dydd a'u bywydau personol, cyffrous, gyda'r nos.

Cawn weld ochr broffesiynol ac uchelgeisiol y prif gymeriadau: Peter â'i fusnes adeiladu/contractio; Emyr â'i siop recordiau; Osian sy'n gweithio yn y Cynulliad Cenedlaethol; Ceri sy'n rhedeg ei bwyty nwdls yn y Bae; mae Lea yn cychwyn ei swydd newydd yn y Cynulliad; ac Elen yw'r fyfyrwraig newyddiaduraeth ddisglair.

Ond gyda'r nos daw eu cymeriadau eang i'r golwg: Peter a'i garwriaethau diri, sy'n troi'n chwerw pan yw'n ymhél â Sian sy'n hyderus, cynllwyngar a phenderfynol; Emyr sy'n hoyw ac yn byw yn ôl ei 'life rules' ond sy'n disgyn mewn cariad â Gareth yr heddwas; Osian yw'r dyn ifanc, gwylaidd, sy'n rhannu fflat gyda'i dad (anllad) ac sydd mewn cariad â Lea; Ceri yw'r fenyw hyderus, ffasiynol sy'n arbrofi gyda chyffuriau ond yn darganfod ei bod yr un mor fregus â phawb arall er gwaetha'i chymeriad cryf; Lea sy'n symud o Lundain ac sy'n cuddio cyfrinach fawr, cyfrinach y mae Rob y cyfreithiwr yn dyheu am gael clywed a'i chysuro; ac Elen sy'n gorfod gweithio am ddim i Ceri yn y bwyty er mwyn gwneud iawn am beidio â thalu rhent llawn iddi yn y fflat moethus, ond sy'n llwyddo i gael perthynas gudd gyda'i darlithydd - Yr Athro Mike Powell.

==Sylwebaeth Arbenigol==
Dadansoddiad o Con Passionate gan Michelle Davies

Dyma gyfres a wthiodd ffiniau’r ddrama Gymraeg wrth iddi gynnig darlun wahanol o gorau meibion Cymreig a chyfuno hynny ag arddull ffilmio gyffrous sy’n ymgorffori’r elfen o ganu â golgyfeydd dramatig. Llwydda Siwan Jones, yr awdur, i chwalu’r delweddau ystrydebol sydd wedi eu creu gan gymdeithas am Gymru ‘gwlad y gân’ yn y gyfres hon. Profa bod corau meibion Cymru yn boblogaidd, ond nid yw’r aelodau wastad yn bobl angylaidd, feiblaidd, nac ychwaith yn weithwyr pwll glo, fel sy’n cael ei gyfleu gan y cyfryngau y tu allan i Gymru. Gwelir yn y gyfres gyntaf mai pobl o gefndir tra gwahanol i’w gilydd yw aelodau’r côr a’u bod yn wynebu treialon bywyd yn ddyddiol ac yn dianc rhag eu problemau fin nos i’r ymarferion côr.

Drama gydag elfen o gomedi a ffantasi yw hon, sy’n archwilio’r natur ddynol a phroblemau cymdeithasol. Dywedwyd yn Golwg i rai ei ‘beirniadu’n hallt am gyfuno byd y corau meibion yng Nghymru gyda straeon am odineb, trais a brad’[i] ond yn sicr mae’r gwobrau cenedlaethol y mae wedi ennill yn profi bod hon yn gyfres sy’n gwbl Gymreig ond eto’n gelfydd iawn, yn medru denu gwylwyr o du draw i glawdd offa.

Mae presenoldeb Davina, arweinyddes newydd y côr, yn cynrychioli’r femme fatale cyfrin. Nid yw’n hudo’r dynion yn uniongyrchol i’w gwely, yn hytrach, mae’n chwarae gemau â hwy ac yn eu chwarae oddi ar ei gilydd gan wneud iddynt feddwl ei bod yn eu hoffi a pheri iddynt fod yn genfigennus o’i gilydd. Gwelir y dynion yn ymladd am ei sylw yn gyson – gweler Eurof yn y nawfed bennod yn gwylio Ian a Davina yn llechwraidd wrth iddynt eistedd yn ymyl ei gilydd yn y parti priodas yn sgwrsio. Heria Eurof Ian yn yr ystafell ymolchi - ‘Wyt ti’n caru Davina?!’:

Her presence disturbs the domestic and professional equilibrium of the community; is she a force for good – emancipating, reconciliatory – or is she responsible for awakening darker, more dangerous energies? The series probes the sexual, emotional and psychological lives of a society hamstrung by tensions, fears and hangups.[ii]

Daw dyfodiad Davina i’r gymdeithas â nifer o broblemau ac ofnau personol pobl i’r fei wrth iddynt ddechrau cymharu ei gilydd â’u cyfoedion. Mae Judith, gwraig Andy, yn gwbl ymwybodol o’r modd y mae Davina’n medru dylanwadu ar ei gŵr ac mae’n rhybuddio Davina i gadw draw oddi wrth Andy. Davina yw’r drwg yn y caws drwy gydol y gyfres ac ni fyddai aelodau’r côr wedi mynd i hanner yr helynt petai dyn wedi cael ei benodi i gymryd lle Walford. Ysgoga Davina deimladau o baranoia, diffyg ymddiriedaeth, cariad ac ofn ymysg trigolion y pentref ac mae gan nifer ohonynt reswm bersonol dros ei bygwth gyda llythyrau annifyr. Gwelir ei chariad ei hun yn ymddwyn yn genfigennus o’r ffaith ei bod yn gwisgo’r mwclus drudfawr a gafodd gan Brian yn anrheg. Arweiniodd ei pherthynas ag Ian at genfigen Helen (gwraig Ian) ac fe’i gwelir yn loetran y tu allan i gartref Davina yn ei gwylio drwy’r ffenestri. Rhybuddia Glyn y côr yn y bennod agoriadol amdani:

Mae’n fenyw ddansheris, ry’ch chi’n gofyn am drwbwl bois, rhedodd hi bant ’da dyn priod, briododd hi hwnnw, na’th e farw, ga’th hi afael ar Sais wedyn’ny, a mae newydd symud nôl i’r ardal a stico’i thad mewn cartref hen bobl...’na beth mae nhw’n gweud yntyfe...[iii]

Sylwer ar sut y mae cefndir Davina’n adnabyddus drwy’r ardal er iddi fyw oddi yno am flynyddoedd – dyma fywyd gwledig ar ei mwyaf busneslyd. Y math hon o gymuned glós sy’n medru lleddfu ofnau rhai pobl, ond ar yr un adeg yn medru mygu cymeriad eraill. Nid oes modd cuddio cyfrinachau oddi wrth eich cymdogion ac mae’r elfen hon yn gallu esgor ar glawstraffobia cymdeithasol. Sylwer ar Judith yn cymharu ei merch, Gwenllian, yn feunyddiol â merch lawr y stryd sy’n gwneud yn well na hi yn yr ysgol. Yn ogystal, mae’n rhaid i Judith gael yr hot-tub yna cyn i rywun arall yn y pentref ei churo hi. Dengys y gyfres y math o feddylfryd gystadleuol sy’n bodoli rhwng ffrindiau a chymunedau, a gwthia Siwan Jones yr elfen hon ym mhersonoliaethau’r cymeriadau i’w gyfleu mewn modd comig.

Trwy gyfuno’r llon gyda’r lleddf, cyflwynir ystod eang o brofiadau bywyd aelodau’r côr yn y gyfres hon. O’r athro ysgol sy’n debycach at oen llywaeth na dyn sy’n agos at ei drideg, i’r cyfreithiwr sy’n dyheu am gael dianc o’i swyddfa a bod yn ganwr byd enwog, i’r cyfeilydd ar ei bensiwn sy’n gweld ysbrydion, i’r gŵr sydd mewn perthynas treisgar â’i wraig – mae hanes y dynion yn amrywiol. Daw rhai golygfeydd ar ffurf ôl-fflachiadau wrth i’r camera banio ar draws y côr yn canu (naill ai mewn ymarfer neu cyngerdd) ac fe arhosir gydag un o’r cymeriadau i gael cipolwg ar ddigwyddiadau diweddar yn ei fywyd. Symudir yn chwim o un stori i’r llall, sy’n ennyn ac yn dal sylw’r gwylwyr.

Mae’r golygfeydd o ffantasi yn ysgafnhau’r straeon dwys wrth i’r gwylwyr cael cipolwg o ddyheadau carwriaethol y dynion – gan amlaf i gusannu a chanu gyda Davina. Datgelir o fewn y ffantasïau i ba eithafion y mae teimladau’r dynion tuag at Davina. Ychwanegir felly at y dirgelwch o bwy sydd yn anfon llythyron maleisus at Davina yn ei bygwth (mewn modd rhyfedd iawn gan gyfeirio at Ribena on the wall). Yn ogystal â hyn, dirgelwch yw gwir deimladau Davina tuag at y dynion – gwelir hi’n closio at sawl aelod o’r côr ond nid yw byth yn gwireddu ei freuddwyd drwy ei gusannu a datguddio ei chariad tuag ato. Siom a gaiff y dynion – hyd yn oed Glyn, a oedd yn y lle cyntaf yn erbyn ei chymryd yn arweinyddes – wrth iddynt ei gwylio’n hudo dyn ifanc arall yn gariad iddi.

Dyma gyfres am bobl, am dreialon bywyd, ac am ddigrifwch bywyd. Ysgrifennwyd hi’n gelfydd gan awdures sy’n medru adnabod a darlunio cymeriadau mewn modd ffraeth yn ogystal â chynnil. Mae hi’n ddrama sy’n unigryw i Gymru wrth iddi gymryd y traddodiad corawl a’i gosod mewn cyd-destun cyfoes a chyffrous.

[i] Dienw, ‘Côr y ffantasïau’, Golwg 18/25 (2 Mawrth 2006), 16-17.

[ii] Damien Walford Davies, ‘Coasting, Cream Puffs and Suppressed Desire’, Planet 169 (Chwefror/Mawrth 2005), 115-117.

[iii] Dyfyniad o bennod 1, cyfres 1.

==Manylion Pellach==

'''Teitl Gwreiddiol:''' Caerdydd

'''Blwyddyn:''' 2006 (Cyfres 1)

'''Hyd y Ffilm:''' 7 pennod

'''Dyddiad y Darllediad Cyntaf:''' 11 Ion 2006

'''Cyfarwyddwr:''' Ed Thomas, Ed Talfan (pennodau 5-7)

'''Sgript gan:''' Ian Staples

'''Addasiad o:''' Big Bow Wow gan Trevor Colgan, Gerry Gregg, Eoghan Harris, Tim Palmer a Daivd Blake-Knox

'''Cynhyrchydd:''' Fizzy Oppé & Ed Thomas

'''Cwmnïau Cynhyrchu:''' Fiction Factory

'''Genre:''' Addasiad, Drama

==Cast a Chriw==
===Prif Gast===
* Shân Cothi – Davina
* Phylip Hughes - Brian
* Steffan Rhodri - Andy
* Beth Robert - Judith
* Ifan Huw Dafydd - Pete
* Alun ap Brinley - Ifan
* Eiry Thomas - Helen
* William Thomas - Glyn
* Toni Caroll - Glesni
* Matthew Gravelle - Eurof
* Rhys Parry Jones - Walford
* Nia Ann Davies - Gwenllian
* Aled Pedrick - Martin
* Huw Rhys - Craig

===Cast Cefnogol===
* Peter McNally - Tony
* Rebecca Harries - Sian Eleri
* Gaynor Morgan Rees - Aeronwy
* Ieuan Davies - Cledwyn
* Marion Fenner - Sali
* Rhiannydd Wynne - Eirlys
* Maria Pride - Dwynwen
* Arwel Davies - Rhodri
* Rhodri Miles - Meurig
* Ernest Evans - Caradog
* Iestyn Jones - John
* Siwan Morris - Llinos
* Einir Siôn - Catrin
* Karen Wynne - Janet
* Morgan Hopkins - Maldwyn
* Delyth Wyn - Susan
* Josh Alcock - Simon
* Menna Trussler - Nan
* Llew Davies - Greg

===Ffotograffieth===
* Ray Orton

===Dylunio===
*Bill Bryce

===Cerddoriaeth===
*John rea

===Sain===
* Greg Provan

===Golygu===
*Wendy Richards

===Cydnabyddiaethau Eraill===
*Cynhyrchydd Gweithredol - Catrin Lewis Defis
*Cydlynydd Ôl-gynhyrchu - Carys Williams
*Teitlau - Eclipse
*Adnoddau - EVS
*Coreograffydd - Debbie Chapman
*Trefnydd Cerddorol - Sioned James
*Ymgynghorydd Sgript - Emyr Wyn
*Cydlynydd - Gail Jenkins
*Dilyniant - Llinos Wyn Jones
*Cyfarwyddwr Celf - Lee Gammon
*Gwisgoedd - Sarah-Jane Perez, Iona Williams (arolygydd gwisgoedd)
*Coluro - Julie Fox Pritchard, Sarah Astley (cynorthwy-ydd)

==Manylion Technegol==
'''Lliw:''' Lliw

'''Gwlad:''' Cymru

'''Iaith Wreiddiol:''' Cymraeg

'''Gwobrau:'''
*Wendy Richards - BAFTA Cymru (2005) - 'Y Golygydd Gorau'
*Gwyl Ffilm a Theledu Geltaidd (2006) - 'Cyfres ddrama orau'r Wyl'
*Gwyl Rose d'Or (2007) - 'Gwobr Rhosyn Aur - sebon/drama ysgafn'

==Manylion Atodol==
===Adolygiadau===
Damien Walford Davies, 'Scene', Planet, 169 (Chwefror/Mawrth 2005), 115-117.
===Erthyglau===
'Daeth tro ar fyd seren Jiwdas'. Y Cymro (26 Ionawr 2005), 18.

Llinos Dafydd, 'Côr y Ffantasïau', Golwg, 18/25 (2 Mawrth 2006), 16-17.

Lyn Lewis Dafis, 'Cerrig Milltir', Barn, 530 (Mawrth 2007), 20-21.

Matt Withers, 'DO'R BLIMEY!', Wales on Sunday (13 Mai 2007), 14.

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Cyfresi Drama]]
[[Categori: Cynyrchiadau]]

Caerdydd

2013-12-05T11:16:24Z

Elis Glynne:

Caerdydd

2013-12-05T11:09:35Z

Elis Glynne:

Caerdydd

2013-12-05T10:39:06Z

Elis Glynne:

Caerdydd

2013-12-05T10:38:16Z

Elis Glynne: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ' right ==Crynodeb== Cyfres saith bennod am griw o ffrindiau yn eu hugeiniau sy'n byw mewn fflatiau crand ym Mae Caerdydd. Dilynn...'

William Haggar

2013-12-05T10:22:25Z

Elis Glynne:

[[Delwedd:WilliamHaggar.jpg | right]](1851 – 1925)

Brodor o Dedham, Essex, oedd Arthur William Haggar, cymeriad brith a ymgartrefodd yng nghymoedd de Cymru a Sir Benfro. Dechreuodd ei yrfa yn y byd adloniant fel aelod o gwmni theatr teithiol, cyn sefydlu ei gwmni ei hun ar y cyd â’i wraig Sarah, sef Haggar’s Castle Theatre. Magodd y ddau fusnes llwyddiannus yn ogystal â theulu mawr o un ar ddeg o blant - er dim ond wyth a oroesodd eu plentyndod. Bu’r teulu’n teithio mewn wagenni am dros bymtheng mlynedd ar hugain yn arddangos eu sioe, a’r teulu mawr hwn oedd un o seiliau llwyddiant Haggar oherwydd fe’i defnyddiai wrth gastio’i sioeau, gyda William Jnr., Fred, Jim, Nell, Walter, Violet, a Lily May ymhlith yr amlycaf. O 1885 ymlaen, de orllewin Lloegr a chymoedd diwydiannol de Cymru oedd prif ardal bywoliaeth Haggar, ardaloedd lle’r oedd adloniant masnachol sefydlog, megis theatrau, yn brin.

Ym 1898, bachodd Haggar ar y cyfle i ymwneud â chyfrwng newydd oedd yn prysur afael yn nychymyg y cyhoedd, sef ffilm. Yn ffair Aberafan ym mis Ebrill 1898 cyflwynodd Haggar ei berfformiad cyhoeddus cyntaf o’i sioe bioscope, sef Haggar’s Royal Electric Bioscope, oedd yn sinema deithiol, a bu’n llwyddiant ysgubol. Erbyn 1899 roedd Haggar wedi mabwysiadu’r cyfrwng yn llwyr ac wedi gosod ei gwmni theatr teithiol yng ngofal ei fab hynaf, William. Flwyddyn yn ddiweddarach, roedd Haggar wedi taro ar y syniad o gynhyrchu ei ffilmiau ei hun a’u harddangos yn ei bioscope. Creodd ei ffilm gyntaf ym 1901, sef golygfeydd o drên yng ngorsaf Porth Tywyn, ffilm sydd bellach ar goll. Flwyddyn yn ddiweddarach, gan ddefnyddio cast cwmni theatr Will Jnr ac aelodau o’i deulu, ar leoliad ym Maesteg fe ffilmiodd y ddrama gyntaf i’w ffilmio yng Nghymru, sef The Maid of Cefn Ydfa. Seiliwyd naratif y ffilm ar stori wir am berthynas drasig y töwr a’r cerddor Wil Hopcyn â’r aeres Ann Thomas yn ardal Llangynwyd. Bu’n llwyddiant ledled Cymru, yn enwedig yn y cymoedd, ac roedd yn gymaint o ffefryn gan deulu Haggar nes y gwnaed fersiwn arall o’r stori ym 1908, ac un arall eto ym 1913–14 gan William Haggar Jnr yn Sir Benfro. Dim ond The Maid of Cefn Ydfa gan William Haggar Jnr sydd wedi goroesi, er ei bod yn anghyflawn.

Creodd Haggar amryw o ffilmiau yn ystod y blynyddoedd dilynol, ffilmiau ffuglen a dogfennol. Amcangyfrifir iddo gynhyrchu rhwng 40 a 60 o ffilmiau rhwng 1901 a 1909, gan ddefnyddio’i deulu fel cast, a’u dosbarthu trwy Brydain ac yn rhyngwladol, gan amlaf drwy Gaumont neu’r Warwick Trading Company. Roedd Haggar yn ddyfeisiwr heb ei ail a byddai’n gwthio ffiniau’n barhaus. Yn anffodus dim ond rhyw ddeg o’i ffilmiau sydd wedi goroesi (ac mae sawl un o’r rheini yn dameidiog), er bod ei ffilmiau yn parhau i gael eu darganfod ledled y byd, er enghraifft, Revenge! (1904) a ganfuwyd yn Llyfrgell y Gyngres yn Washington yn 2007. Mae’r ffilmiau sydd wedi goroesi yn dystiolaeth gadarn o afael sicr Haggar ar ramadeg a chonfensiynau cynnar ffilm ac iddo fod yn arloeswr o bwys yn hanes y cyfrwng.

Ymhlith y disgleiriaf o’i ffilmiau mae A Desperate Poaching Affray (1903), a ffilmiwyd yn Sir Benfro gyda’i fab hynaf, William Jnr, yn chwarae rhan un o’r potswyr. Credir ei bod ymhlith un o ddyrnaid o ffilmiau Prydeinig cynnar a ddylanwadodd ar naratif ffilmiau America, ac iddi ddylanwadu ar ddatblygiad is-genre y ffilmiau erlid a ddechreuodd yn America ym 1903 ac a ddaeth i’w anterth gyda Mack Sennett a’r Keystone Kops. Mae rhai yn honni hefyd mai hon yw’r ffilm erlid gyntaf erioed ac iddi ddylanwadu’n drwm ar Edwin S Porter a’i ffilm arloesol, The Great Train Robbery (1903). Yn A Desperate Poaching Affray gwelir tystiolaeth glir o ddealltwriaeth Haggar o’r angen i sicrhau dyfnder i’r digwyddiadau ar y sgrin ac i ychwanegu prysurdeb a chyffro er gwaetha’r ffaith fod y camera’n statig. Llwyddodd i wneud hyn drwy gyfarwyddo’r actorion i fynd i mewn ac allan o’r ffrâm yn agos iawn at y camera ac o onglau amrywiol. Ynddi hefyd y ceir yr olygfa panio gyntaf gan Haggar wrth i’r camera ddilyn y ddau botsiwr yn rhedeg o afael y ciperiaid a’r heddlu a neidio dros glwyd.

Ffilm arall sydd wedi goroesi ac sy’n cyfleu cyfraniad dyfeisgar Haggar i ddatblygiad naratif ffilm yw The Bathers’ Revenge (1904). Credir bod hon yn rhagflaenydd i’r math o ffilm a ddaeth yn enwog yn nyddiau Roscoe ‘Fatty’ Arbuckle a ‘Buster’ Keaton, sef y ‘gomedi mainc parc’. Ynddi gwelir cwpl yn caru ar fainc parc cyn cael trochfa wrth i griw o fechgyn dynnu’r fainc i’r afon mewn dial am i’r cwpl daflu dillad y llanciau oddi ar y fainc i’r llawr. Gwelir Walter Haggar, mab William Snr, yn chwarae rhan y ferch.

Nid nod Haggar oedd llunio adloniant uchel ael nac ychwaith archwilio gwreiddiau gwyddonol y cyfrwng neu ddogfennu digwyddiadau go iawn, fel y gwnâi Arthur Cheetham, ei gyfoeswr a weithiai yng ngogledd Cymru. Yn hytrach, gwell oedd gan Haggar ddarparu adloniant i’r dosbarth gweithiol, gan wneud hwyl am ben yr awdurdodau, megis yr heddlu a chrefydd, a hynny er gwaetha’r ffaith fod ei gyfnod mwyaf llwyddiannus fel cynhyrchydd ffilmiau yn cyd-fynd â phenllanw’r Diwygiad ymneilltuol yng Nghymru.

Yr amlycaf o’i ffilmiau am dor-cyfraith a thrais yw The Life of Charles Peace (1905), drama-ddogfen sy’n adrodd hanes gyrfa frith Charles Peace, y lleidr a’r llofrudd go iawn a grogwyd yng ngharchar Armley, Leeds, ym 1879. Walter Haggar sy’n chwarae rhan Charles Peace, ac mae’n cyflwyno’r troseddwr mewn golau digon ffafriol. Ceir yn y ffilm amryw o olygfeydd sy’n cyfleu natur frysiog ac amrwd y ffilmio, megis cath fach yn cael ei thaflu yn ôl i’r ffrâm wedi iddi grwydro o olwg y camera yn yr olygfa o Peace yn diddanu Mr a Mrs Dyson. Golygfa ddoniol arall yw’r un lle y mae Peace yn gwisgo fel clerigwr er mwyn twyllo’r heddlu sy’n ei erlid. Ar ôl iddo anfon yr heddweision sy’n chwilio amdano i’r cyfeiriad anghywir mae’n symud ymlaen at y camera ac yn bodio’i drwyn at gefnau’r heddlu. Yn ogystal â bod yn enghraifft brin o ddiffyg parch at y weinidogaeth a’r heddlu mae hon yn un o’r golygfeydd lle ceir y defnydd cyntaf o saethiad agos gan Haggar. Ef oedd y cyntaf i wneud hynny yng Nghymru. Erbyn creu’r ffilm hon ar leoliad yn Sir Benfro, roedd Haggar wedi llwyr feistroli’r camera a grym y cyfrwng, gan iddo drefnu arlliwio’r golygfeydd mewn amrywiol liwiau i adlewyrchu eu hawyrgylch. Ynddi hefyd ceir defnydd cynnar o ryng-deitlau, dyfais a roddai gymorth i’r gwyliwr ddeall naratif y stori mewn ffilmiau hwy na munud neu ddwy. Pur anaml y defnyddid rhyng-deitlau cyn 1905.

Nid creu ffilmiau ar leoliad yn y cymoedd a Sir Benfro oedd unig gymwynas Haggar i hanes ffilm Cymru; bu ei gyfraniad hefyd yn allweddol i lwyddiant y sinemâu. Wedi blynyddoedd o deithio de a gorllewin Cymru gyda chyfres o sioeau bioscope lliwgar, erbyn diwedd y 1910au perswadiwyd Haggar i sefydlu sinema sefydlog. Dewisodd Aberdâr fel lleoliad ei sinema sefydlog gyntaf, gan greu sinema mewn caban dros dro o’r enw Haggar’s Electric Coliseum yn Stryd y Farchnad ym 1910. Ailfedyddiwyd y sinema ym 1912 yn Haggar’s Electric Palace. O fewn blwyddyn roedd Haggar wedi ei ethol i Fwrdd Gwarcheidwaid Merthyr ac fe’i hetholwyd y flwyddyn ganlynol yn aelod o Gyngor Dosbarth Trefol Aberdâr. Roedd yn brysur ymbarchuso gan ddod yn aelod blaenllaw a dylanwadol o’i gymuned. At hynny, aeth aelodau teulu Haggar yn eu blaen i sefydlu a rheoli sinemâu ledled de Cymru. Adeiladwyd, er enghraifft, sinema newydd ym Merthyr ym 1910, agorwyd dau yn Llanelli, sef Haggar’s Theatre a agorwyd ym 1910 ac a reolwyd gan ei fab James, a’r Hippodrome a reolwyd gan fab arall, Walter. Ym 1912 agorwyd y Palace yn Aberpennar a Haggar’s Theatre and Bioscope Palace ym Mhontarddulais lle y bu tân difrifol a ddinistriodd nid yn unig yr adeilad ac offer cwmni theatr Walter Haggar ond, yn fwy torcalonnus, nifer fawr o ffilmiau William Haggar Snr. Dyma golled amhrisiadwy i hanes ffilm Cymru a’r byd. Ond ar 23 Awst 1915, yn goron ar ymerodraeth Haggar, agorwyd y Kosy Kinema yn Aberdâr, a hynny y tu draw i’w hen stondin yn Stryd y Farchnad. Yr oedd yn adeilad hardd iawn a gynlluniwyd yn ofalus ac a ddarparai adloniant i 700 o bobl gyda cherddorfa chwe darn yn cyfeilio’r ffilmiau.

Bu cyfraniad William Haggar, a fu farw yn Aberdâr ar 4 Chwefror 1925, o anhraethol bwys yn nyddiau cynnar y cyfrwng a thrwy gydol yr ugeinfed ganrif bu ei ddisgynyddion yn rheoli degau o sinemâu ledled de a gorllewin Cymru, gan ddiddanu cenhedlaeth ar ôl cenhedlaeth. Dyma arloeswr lliwgar a sicrhaodd fywoliaeth deg i’w hun yng nghymunedau tlawd de a gorllewin Cymru ond a adawodd ei ôl hefyd ar lwyfan rhyngwladol y cyfrwng ffilm.

''Bywgraffiad gan Dr. Gwenno Ffrancon.''

==Cyfeirnodau==
David Berry, ''Wales and Cinema – The First Hundred Years'' (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1994)

Noel Burch, ''Life to Those Shadows'' (Llundain: BFI, 1990)

Noel Burch, ''In and Out of Synch'' (Aldershot: Scolar Press, 1991)

[http://www.pembrokestory.org.uk/TheHaggarFamily.html Roy Haggar, gor-ŵyr William Haggar, yn trafod hanes ei deulu]

Stephen Herbert a Luke McKernan (goln), ''Who’s Who of Victorian Cinema'' (Llundain, 1996)

Geoffrey Hill, ‘William Haggar, Pioneer of the Cinema in Wales’, ''Old Aberdare,'' Cyfrol 6 (Caerdydd, 1989)

Peter Yorke, ''William Haggar, Fairground film-maker'' (Accent Press, 2007)

[http://webapps.rhondda-cynon-taff.gov.uk/heritagetrail/cymraeg/cynon/aberdare/william_haggar.htm Llyfrgell Rhondda Cynon Taf yn trafod William Haggar]

[http://www.screenonline.org.uk/people/id/449862/ Ysgrif David Berry ar ‘William Haggar’ ar Screenonline]

[http://www.bbc.co.uk/wales/arts/sites/film/pages/directors-william-haggar.shtml William Haggar ar BBC Wales Arts]

John Jenkins, 'A Penny for Your Dreams', ''Film and TV Technician'', Tachwedd 1987, tt. 8-9.

Lily May Richards, bywgraffiad anghyhoeddedig o William Haggar sydd ar gael yn llyfrgell y BFI.

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

William Haggar

2013-12-04T10:22:04Z

Elis Glynne: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ' right(1851 – 1925) Brodor o Dedham, Essex, oedd Arthur William Haggar, cymeriad brith a ymgartrefodd yng nghymoedd de C...'

Marc Evans

2013-12-04T10:15:59Z

Elis Glynne:

[[Delwedd:marcEvans.jpg | right]]Ganwyd Marc Evans yng Nghaerdydd ym 1959, ac aeth i Ysgol Gyfun Rhydfelen. Dechreuodd ei yrfa yn y diwydiant ffilm yn gweithio fel rhedwr, ond cyn hynny bu’n fyfyriwr Celf ym Mhrifysgol Churchill Caergrawnt a dilynodd gwrs ffilm blwyddyn o hyd ym Mryste ar ôl cael blas ar ffilmiau yng ngweithdai ffilm a fideo Canolfan Celfyddydau Chapter, Caerdydd.

Daeth ei gyfle cyntaf i ysgrifennu a chyfarwyddo ffilm yng Nghymru ym 1984 pan sicrhaodd arian gan Gyngor Celfyddydau Cymru i gynhyrchu’r ffilm fer Johnny Be Good. Er i’r ffilm ddwyieithog hon sy’n edrych ar ddylanwad y juke box mewn cymuned wledig yn y Preseli ennill gwobrau yng Ngŵyl Ffilmiau Llundain a’r Ŵyl Ffilmiau Geltaidd yn Douarnenez, ni ddangoswyd mohoni ar S4C am gryn amser.

Aeth ymlaen i weithio gyda Red Rooster Films, cwmni Stephen Bayly, ar sawl cynhyrchiad megis Homing/Oed yr Addewid (1986); Letters From Patagonia (1988) a The Gift (1989) a hefyd ar gyfres straeon hud a lledrith i Channel 4, East of the Moon (1987).

Ym 1989, pan oedd yn gweithio fel swyddog i BAFTA Cymru, ysgrifennodd Evans adolygiad dylanwadol o’r system ariannu ffilmiau yng Nghymru dan y teitl In Media Res. Roedd yr erthygl yn feirniadol o Bwyllgor Ffilm Cyngor Celfyddydau Cymru am fod "prin yn ddigonol i gynnal rhaglen gredadwy," ac mae David Berry’n nodi bod yr adroddiad wedi braenaru’r tir ar gyfer sawl polisi ffilm cryfach megis dosbarthu ffilmiau Cymreig yn well ac ariannu pellach ar gyfer ffilmiau byrion.

Wedi cyfnod o weithio ar ddramâu teledu, daeth cyfle cyntaf Evans i gyfarwyddo ffilm lawn. Ar y cyd ag Aled Samuel, ef oedd awdur Ymadawiad Arthur (1994), oedd yn ddatblygiad trawiadol i draddodiad ffilm S4C gan ei bod yn gomedi gwyddonias du a gwyn. Cymysg fu’r ymateb i’r ffilm fel cyfanwaith er ei bod wedi llwyddo mewn sawl ystyr.

Roedd y rhaglen ddrama ddogfen The Silent Village (1995) yn ddechrau ar bartneriaeth rhwng Evans ac Ed Thomas a fyddai’n arwain at y ffilm a lwyddodd i dorri allan o Gymru gan symud ei yrfa i lefel ryngwladol. Aiff The Silent Village â’r gwyliwr i Gwmgïedd, y pentref lle saethwyd y ffilm wreiddiol The Silent Village (Henry Jennings, 1943) a phentref genedigol Ed Thomas ei hun. Trwy’r ffilm deuwn i ddeall profiadau'r trigolion o’r ffilm, o’r rhyfel ac o fyw mewn ardal ddiwydiannol.

Daeth llwyddiant cyntaf Evans yng ngolwg y beirniaid ffilm gyda House of America ym 1996. Mae’r ffilm, sy’n bortread clawstroffobig o berthynas brawd a chwaer gyda’u mam (perfformiad trawiadol gan Siân Phillips) a’r byd tu hwnt i’w swigen yn y cymoedd llwm, yn chwarae ar themâu o gyfrinachau teuluol, hunaniaeth a’r ysfa am y man gwyn fan draw.

Trwy deithio’r ffilm i wyliau ffilm megis Sundance, Stockholm ac eraill ledled y byd, daeth enw Evans yn hysbys fel cyfarwyddwr newydd talentog a chafodd gynnig gwneud ei ail ffilm sinema o fewn blwyddyn sef Resurrection Man (1997/1998), er iddo gyfaddef ei hun nad oedd yn hollol lwyddiannus gyda’r ffilm (gweler y cyfweliad Ffresh isod). Symudodd oddi wrth ddrama am ychydig i gynhyrchu’r ffilm Beautiful Mistake (1998). Ffilm ddogfen ar y cyd â John Cale, y Cymro o’r band The Velvet Underground oedd hon, gan dynnu nifer o gerddorion a bandiau o sin fyrlymus y cyfnod i greu gweithiau newydd gyda delweddau gan Evans.

Gellid dweud mai’r ffilm a roddodd ei le i Marc ar y llwyfan rhyngwladol a Hollywood oedd y ffilm arswyd ddyfeisgar My Little Eye (2002). Gan fanteisio ar y cyffro am raglenni fel Big Brother, oedd yn sail i stori’r ffilm bu’n llwyddiant masnachol ysgubol gan ennill £2,566,742 yn y theatrau ym Mhrydain yn unig ac yn sicr bu’n gyfrifol am roi enw i Evans, er da neu er drwg, fel cyfarwyddwr ffilmiau tywyll.

Yn fuan wedyn cyfarwyddodd y ffilm farddoniaeth unigryw Dal:Yma/Nawr (2002/2003); ffilm uchelgeisiol sy’n llwyddo i blethu delweddau a cherddi. Roedd ar ffurf nifer o vignettes wedi eu strwythuro o amgylch ffilm ddogfen am Eisteddfod Tyddewi 2002. Enillodd wobr Ysbryd yr Ŵyl yn yr Ŵyl Ffilmiau Geltaidd a 5 gwobr BAFTA Cymru.

Cyfarwyddodd ffilm genre arall wedyn dan y teitl Trauma (2004), oedd yn ymgais i ddod ag elfen Hitchcock-aidd yn ôl i arswyd gan weithio gydag enwau mawr megis Colin Firth a Mena Suvari. Ddwy flynedd yn ddiweddarach wedi ymdrech galed i ariannu’r prosiect nesaf rhyddhawyd Snow Cake. Roedd hon yn ymadawiad o’r genre arswyd gan ganolbwyntio yn lle ar berthynas gwraig ag awtistiaeth (Sigourney Weaver), â dyn sydd wedi dioddef trawma wedi damwain car (Alan Rickman).

Dangoswyd ei ffilm ddiweddaraf Patagonia (2010) sydd â’i wraig, Nia Roberts, yn y brif ran, am y tro cyntaf ar 28 Hydref yng Ngŵyl Ffilmiau Llundain BFI. Mae ei ffilm nesaf, Hunky Dory, sydd wedi ei gosod yn Abertawe, yn cael ei hôl-gynhyrchu gyda’r bwriad o’i rhyddhau yn 2011.

''Bywgraffiad gan Rhodri ap Dyfrig.''

==Llyfryddiaeth==

Berry, David (1994). ''Wales and Cinema: The First Hundred Years''. University of Wales Press: Cardiff.

''The Western Mail'', 17 Ionawr 2004. [http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/content_objectid=13826351_method=full_siteid=50082_headline=-Dark-Marc-name_page.html2004/01/17/dark-marc-50082-13826351/2/ ‘Dark Mark’], Marc Evans yn cael ei gyfweld gan Claire Hill.

Newyddion Prifysgol Llambed, 2 Gorffennaf 2004. [http://www.lamp.ac.uk/fm/news/2004/marc_evans_full.html ‘Welsh filmmaker Marc Evans made an Honorary Fellow’].

BBC Wales Arts, [http://www.bbc.co.uk/wales/arts/sites/marc-evans/index.shtml ‘Marc Evans Biography’].

BBC Wales, [http://www.bbc.co.uk/wales/arts/sites/film/pages/directors-marc-evans.shtml ‘Top Welsh Directors: Marc Evans’].

BBC Wales, [http://www.bbc.co.uk/wales/arts/sites/film/pages/sport.shtml ‘Sport in Welsh Film’].

[http://vimeo.com/2551953 Cyfweliad Berwyn Rowlands gyda Marc Evans am Snow Cake], Ffresh: Gŵyl Ffilmiau Myfyrwyr Cymru 2006.

BBC Film Network (2007). [http://www.bbc.co.uk/filmnetwork/features/case_evans ‘Case Study: Marc Evans’].

[http://www.bfi.org.uk/lff/node/815 Patagonia at the BFI London Film Festival] (2010).

The Western Mail, 16 Hydref 2010. [http://www.walesonline.co.uk/showbiz-and-lifestyle/film-in-wales/2010/10/16/marc-evans-talks-about-his-new-film-patagonia-91466-27481789/ ‘Marc Evans talks about his new film Patagonia’].

[[Category: Yn y Ffrâm]]
[[Category: Bywgraffiadau]]

Marc Evans

2013-12-04T10:02:32Z

Elis Glynne:

Marc Evans

2013-12-04T10:01:48Z

Elis Glynne: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ' rightGanwyd Marc Evans yng Nghaerdydd ym 1959, ac aeth i Ysgol Gyfun Rhydfelen. Dechreuodd ei yrfa yn y diwydiant ffilm yn gwe...'

[[Delwedd:marcEvans.jpg | right]]Ganwyd Marc Evans yng Nghaerdydd ym 1959, ac aeth i Ysgol Gyfun Rhydfelen. Dechreuodd ei yrfa yn y diwydiant ffilm yn gweithio fel rhedwr, ond cyn hynny bu’n fyfyriwr Celf ym Mhrifysgol Churchill Caergrawnt a dilynodd gwrs ffilm blwyddyn o hyd ym Mryste ar ôl cael blas ar ffilmiau yng ngweithdai ffilm a fideo Canolfan Celfyddydau Chapter, Caerdydd.

Daeth ei gyfle cyntaf i ysgrifennu a chyfarwyddo ffilm yng Nghymru ym 1984 pan sicrhaodd arian gan Gyngor Celfyddydau Cymru i gynhyrchu’r ffilm fer Johnny Be Good. Er i’r ffilm ddwyieithog hon sy’n edrych ar ddylanwad y juke box mewn cymuned wledig yn y Preseli ennill gwobrau yng Ngŵyl Ffilmiau Llundain a’r Ŵyl Ffilmiau Geltaidd yn Douarnenez, ni ddangoswyd mohoni ar S4C am gryn amser.

Aeth ymlaen i weithio gyda Red Rooster Films, cwmni Stephen Bayly, ar sawl cynhyrchiad megis Homing/Oed yr Addewid (1986); Letters From Patagonia (1988) a The Gift (1989) a hefyd ar gyfres straeon hud a lledrith i Channel 4, East of the Moon (1987).

Ym 1989, pan oedd yn gweithio fel swyddog i BAFTA Cymru, ysgrifennodd Evans adolygiad dylanwadol o’r system ariannu ffilmiau yng Nghymru dan y teitl In Media Res. Roedd yr erthygl yn feirniadol o Bwyllgor Ffilm Cyngor Celfyddydau Cymru am fod "prin yn ddigonol i gynnal rhaglen gredadwy," ac mae David Berry’n nodi bod yr adroddiad wedi braenaru’r tir ar gyfer sawl polisi ffilm cryfach megis dosbarthu ffilmiau Cymreig yn well ac ariannu pellach ar gyfer ffilmiau byrion.

Wedi cyfnod o weithio ar ddramâu teledu, daeth cyfle cyntaf Evans i gyfarwyddo ffilm lawn. Ar y cyd ag Aled Samuel, ef oedd awdur Ymadawiad Arthur (1994), oedd yn ddatblygiad trawiadol i draddodiad ffilm S4C gan ei bod yn gomedi gwyddonias du a gwyn. Cymysg fu’r ymateb i’r ffilm fel cyfanwaith er ei bod wedi llwyddo mewn sawl ystyr.

Roedd y rhaglen ddrama ddogfen The Silent Village (1995) yn ddechrau ar bartneriaeth rhwng Evans ac Ed Thomas a fyddai’n arwain at y ffilm a lwyddodd i dorri allan o Gymru gan symud ei yrfa i lefel ryngwladol. Aiff The Silent Village â’r gwyliwr i Gwmgïedd, y pentref lle saethwyd y ffilm wreiddiol The Silent Village (Henry Jennings, 1943) a phentref genedigol Ed Thomas ei hun. Trwy’r ffilm deuwn i ddeall profiadau'r trigolion o’r ffilm, o’r rhyfel ac o fyw mewn ardal ddiwydiannol.

Daeth llwyddiant cyntaf Evans yng ngolwg y beirniaid ffilm gyda House of America ym 1996. Mae’r ffilm, sy’n bortread clawstroffobig o berthynas brawd a chwaer gyda’u mam (perfformiad trawiadol gan Siân Phillips) a’r byd tu hwnt i’w swigen yn y cymoedd llwm, yn chwarae ar themâu o gyfrinachau teuluol, hunaniaeth a’r ysfa am y man gwyn fan draw.

Trwy deithio’r ffilm i wyliau ffilm megis Sundance, Stockholm ac eraill ledled y byd, daeth enw Evans yn hysbys fel cyfarwyddwr newydd talentog a chafodd gynnig gwneud ei ail ffilm sinema o fewn blwyddyn sef Resurrection Man (1997/1998), er iddo gyfaddef ei hun nad oedd yn hollol lwyddiannus gyda’r ffilm (gweler y cyfweliad Ffresh isod). Symudodd oddi wrth ddrama am ychydig i gynhyrchu’r ffilm Beautiful Mistake (1998). Ffilm ddogfen ar y cyd â John Cale, y Cymro o’r band The Velvet Underground oedd hon, gan dynnu nifer o gerddorion a bandiau o sin fyrlymus y cyfnod i greu gweithiau newydd gyda delweddau gan Evans.

Gellid dweud mai’r ffilm a roddodd ei le i Marc ar y llwyfan rhyngwladol a Hollywood oedd y ffilm arswyd ddyfeisgar My Little Eye (2002). Gan fanteisio ar y cyffro am raglenni fel Big Brother, oedd yn sail i stori’r ffilm bu’n llwyddiant masnachol ysgubol gan ennill £2,566,742 yn y theatrau ym Mhrydain yn unig ac yn sicr bu’n gyfrifol am roi enw i Evans, er da neu er drwg, fel cyfarwyddwr ffilmiau tywyll.

Yn fuan wedyn cyfarwyddodd y ffilm farddoniaeth unigryw Dal:Yma/Nawr (2002/2003); ffilm uchelgeisiol sy’n llwyddo i blethu delweddau a cherddi. Roedd ar ffurf nifer o vignettes wedi eu strwythuro o amgylch ffilm ddogfen am Eisteddfod Tyddewi 2002. Enillodd wobr Ysbryd yr Ŵyl yn yr Ŵyl Ffilmiau Geltaidd a 5 gwobr BAFTA Cymru.

Cyfarwyddodd ffilm genre arall wedyn dan y teitl Trauma (2004), oedd yn ymgais i ddod ag elfen Hitchcock-aidd yn ôl i arswyd gan weithio gydag enwau mawr megis Colin Firth a Mena Suvari. Ddwy flynedd yn ddiweddarach wedi ymdrech galed i ariannu’r prosiect nesaf rhyddhawyd Snow Cake. Roedd hon yn ymadawiad o’r genre arswyd gan ganolbwyntio yn lle ar berthynas gwraig ag awtistiaeth (Sigourney Weaver), â dyn sydd wedi dioddef trawma wedi damwain car (Alan Rickman).

Dangoswyd ei ffilm ddiweddaraf Patagonia (2010) sydd â’i wraig, Nia Roberts, yn y brif ran, am y tro cyntaf ar 28 Hydref yng Ngŵyl Ffilmiau Llundain BFI. Mae ei ffilm nesaf, Hunky Dory, sydd wedi ei gosod yn Abertawe, yn cael ei hôl-gynhyrchu gyda’r bwriad o’i rhyddhau yn 2011.

''Bywgraffiad gan Rhodri ap Dyfrig.''

==Llyfryddiaeth==

Berry, David (1994). ''Wales and Cinema: The First Hundred Years''. University of Wales Press: Cardiff.

''The Western Mail'', 17 Ionawr 2004. [http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/content_objectid=13826351_method=full_siteid=50082_headline=-Dark-Marc-name_page.html2004/01/17/dark-marc-50082-13826351/2/ ‘Dark Mark’], Marc Evans yn cael ei gyfweld gan Claire Hill.

Newyddion Prifysgol Llambed, 2 Gorffennaf 2004. [http://www.lamp.ac.uk/fm/news/2004/marc_evans_full.html ‘Welsh filmmaker Marc Evans made an Honorary Fellow’].

BBC Wales Arts, [http://www.bbc.co.uk/wales/arts/sites/marc-evans/index.shtml ‘Marc Evans Biography’].

BBC Wales, [http://www.bbc.co.uk/wales/arts/sites/film/pages/directors-marc-evans.shtml ‘Top Welsh Directors: Marc Evans’].

BBC Wales, [http://www.bbc.co.uk/wales/arts/sites/film/pages/sport.shtml ‘Sport in Welsh Film’].

[http://vimeo.com/2551953 Cyfweliad Berwyn Rowlands gyda Marc Evans am Snow Cake], Ffresh: Gŵyl Ffilmiau Myfyrwyr Cymru 2006.

BBC Film Network (2007). [http://www.bbc.co.uk/filmnetwork/features/case_evans ‘Case Study: Marc Evans’].

[http://www.bfi.org.uk/lff/node/815 Patagonia at the BFI London Film Festival] (2010).

[[Delwedd:Example.jpg]]new-film-patagonia-91466-27481789/ ‘Marc Evans talks about his new film Patagonia’].

Endaf Emlyn

2013-12-04T09:55:04Z

Elis Glynne: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'rightGanwyd Endaf Emlyn ger Bangor ar y 31ain Gorffenaf, 1944. Dechreuodd Emlyn ar ei yrfa fel cerddor a sgriptiwr ar gyfer HTV...'

Categori:Bywgraffiadau

2013-12-04T09:43:20Z

Elis Glynne: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Yma fe welwch chi fywgraffiadau ar gyfer rhai o brif actorion, criw, awduron a chynhyrchwyr ffilmiau a rhaglenni teledu Cymru.'

Yma fe welwch chi fywgraffiadau ar gyfer rhai o brif actorion, criw, awduron a chynhyrchwyr ffilmiau a rhaglenni teledu Cymru.

Stephen Bayly

2013-12-04T09:42:57Z

Elis Glynne:

[[Delwedd:Stephenbayly.jpg|right]]Ganed Stephen Bayly yn Baltimore UDA. Yn y Brifysgol astudiodd Drama a Llenyddiaeth, yn ogystal â phensaernïaeth a chynllunio trefol (M.C.P. Prifysgol Pennsylvania) cyn ennill ysgoloriaeth i astudio fel Cymrawd Thouron yn Lloegr yn 1967. Wrth weithio ar ei draethawd doethur yn University College London, dechreuodd ysgrifennu sgript ffilm. Arweiniodd hyn at gysylltiad â chyfarwyddwr ifanc o’r enw Tony Scott, ac at drobwynt gyrfaol sylweddol. Fe wnaeth Bayly gynhyrchu ffilm gyntaf Tony, Loving Memory, a ddewiswyd ar gyfer y Critic’s Week yng Ngŵyl Ffilm Cannes. Roedd yn fedydd tân i gynhyrchydd ifanc, ond yn ddechrau addawol dros ben iddo.

Sefydlodd Scott Free Enterprises gyda Tony a’i frawd Ridley Scott, ac fe gynhyrchodd Bayly nifer o ffilmiau teledu safonol gan gynnwys The Author of Beltraffio, a gyfarwyddwyd gan Tony. Roedd y ffilm yn un mewn cyfres ac yn gyd gynhyrchiad Ewropeaidd arloesol oedd yn cynnwys nifer o gyfarwyddwyr adnabyddus megis Claude Chabrol a Volker Schloendorf. Chwaraeodd rôl allweddol yn natblygiad y ffilm The Duellist, sef ffilm nodwedd gyntaf Ridley Scott.

Y cam nesaf iddo oedd cofrestru ar gwrs cyfarwyddo yn yr Ysgol Ffilm Genedlaethol (NFTS heddiw).

Ar ôl graddio yn yr 1980au cynnar, dechreuodd gyfarwyddo hysbysebion i Sid Robertson Production, cyn cynhyrchu ffilmiau ar gyfer y sianel Gymraeg newydd, S4C. Sefydlodd Red Rooster Film and Television gyda’r cynhyrchydd Linda James. Eu cynhyrchiad gyntaf oedd Joni Jones, a ddaeth yn rhan annatod a phwysig o arlwy S4C. Fe’i gwerthwyd ar draws y byd ac i gwmnïau mawrion megis Miramax a Disney. Dilynwyd hynny gan gyfres o ddramâu teledu llwyddiannus, gan gynnwys [[Aderyn Papur]] (1984) [[Rhosyn a Rhith]] (1986) a ddangoswyd yng Ngŵyl Ffilm Cannes yn 1986.

Yn 1988 fe gyfarwyddodd comedi teuluol Just Ask for Diamonds, addasiad o nofel Anthony Horowitz lle’r oedd y cast yn cynnwys Susannah York, Bill Paterson a Roy Kinnear. Rhyddhawyd y ffilm gan HBO/Kings Road yn yr UDA a Twentieth Century Fox yn y DU. Cafodd ei gynnwys yn rhan o ôl-olwg o waith Bayly yng Ngŵyl Ffilm Houston yn 1989.

Treuliodd yr 1990au yn ehangu Red Rooster a chynhyrchwyd nifer o ffilmiau teledu megis In Patagonia gyda’r cyfarwyddwr Marc Evans. Prynwyd Red Rooster gan y Chrysalis Group, a sefydlodd Stephen yr adran adain ffilmiau nodwedd, Red Rooster Pictures.

Yng nghanol yr 1990au fe gynhyrchodd ffilmiau megis [[Richard III]], a enwebwyd am ddwy wobr Academi ac ennillodd Golden Bear ym Merlin, yn ogystal â nifer o wobrwyon BAFTA a gwobr ffilm gorau'r Evening Standard yn y DU. Yn 1996 cynhyrchodd [[Mrs Dalloway]], oedd wedi selio a’r nofel Virginia Woolf.

Yn 1997 gwahoddwyd Stephen i fod yn Gyfarwyddwyr a Phrif Weithredwr y National Film and Television School, lle treuliodd pum mlynedd lwyddiannus.

Ar ôl gadael yr NFTS yn 2003 fe sefydlodd Sly Fox Films gyda Linda James, ei bartner gwreiddiol yn Red Rooster, er mwyn ail afael mewn creu adloniant perthnasol, crefftus. Mae gan Sly Fox nifer o ffilmiau maent yn datblygu gan gynnwys The Icarus Girl gan Helen Oyeyemi. Mae Stephen yn addasu’r nofel gyda chefnogaeth y Gronfa Gyfryngau Ewropeaidd. Mae Stephen a Linda hefyd yn darparu gwasanaeth ymgynghori i’r Diwydiannu Creadigol.

Fel ymgynghorydd, mae Stephen wedi helpu sefydlu’r Actors Temple uchel ei barch yn Llundain sy’n le hyfforddi i actorion sy’n arbenigo yn nhechnegau perfformio Sanford Meisner. Yn ogystal, mae’n ymgymryd â gwaith dysgu ac asesu i nifer o sefydliadau addysgol yn y DU. Ym Mawrth 2007 roedd yn ddarlithydd gwadd yn Ysgol Ffilm Ryngwladol Ciwba, ac yn Ebrill roedd yn ddarlithydd gwadd ym Mhrifysgol Harvard, Boston.

[[Category:Yn y Ffrâm]]
[[Category:Bywgraffiadau]]

Stephen Bayly

2013-12-04T09:42:42Z

Elis Glynne:

Categori:Yn y Ffrâm

2013-12-04T09:41:02Z

Elis Glynne: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Croeso i Yn y Ffrâm, adnodd ar gyfer myfyrwyr addysg uwch sy'n dysgu am ffilm a theledu trwy gyfrwng y Gymraeg. Ysgrifennu traethawd ar ffilm yng Nghymr...'

Croeso i Yn y Ffrâm, adnodd ar gyfer myfyrwyr addysg uwch sy'n dysgu am ffilm a theledu trwy gyfrwng y Gymraeg.

Ysgrifennu traethawd ar ffilm yng Nghymru? Eisiau gwybod pwy oedd yn y gyfres honno a drafodwyd yn eich darlith? Mae Yn y Ffrâm yma i chi felly. Gyda manylion lu ar gyfer dros hanner cant o ffilmiau a rhaglenni Cymraeg a Saesneg, mae cofnodion yn cynnwys gwybodaeth am y cynhyrchiadau, eu cast a'u criw, yn ogystal â gwybodaeth gyfeiriol fel y gallwch ddargnafod yn hawdd lle i fynd i wneud ymchwil pellach am y ffilm neu gyfres.

Mae cofnodion Con Passionate a Sleep Furiously yn cynnwys darnau dadansoddol gan arbennigwyr yn y maes a gobeithiwn ychwanegu rhagor o ysgrifau fel hyn yn y dyfodol. Gallwch hefyd ddarllen bywgraffiadau 18 o ffigyrau allweddol, o actorion i gynhyrchwyr, sydd wedi cael dylanwad ar fyd y cyfryngau gweledol yng Nghymru.

Ceir clipiau fideo o gyfweliadau a recordiwyd yn 2010 ar dudalennau Pete Edwards, Endaf Emlyn, John Hefin, Sue Jeffries, Paul Jones ac ar dudalennau'r ffilmiau a rhaglenni y gweithiodd y cynhyrchwyr a chyfarwyddwyr hyn arnyn nhw.

Stephen Bayly

2013-12-04T09:40:21Z

Elis Glynne:

Stephen Bayly

2013-12-04T09:33:42Z

Elis Glynne:

Stephen Bayly

2013-12-04T09:31:56Z

Elis Glynne: Ganed Stephen Bayly yn Baltimore UDA. Yn y Brifysgol astudiodd Drama a Llenyddiaeth, yn ogystal â phensaernïaeth a chynllunio trefol (M.C.P. Prifysgol Pennsylvania) cyn ennill ysgoloriaeth i astudio fel Cymrawd Thouron yn Lloegr yn 1967.

[[Delwedd:Stephenbayly.jpg|right]]Ganed Stephen Bayly yn Baltimore UDA. Yn y Brifysgol astudiodd Drama a Llenyddiaeth, yn ogystal â phensaernïaeth a chynllunio trefol (M.C.P. Prifysgol Pennsylvania) cyn ennill ysgoloriaeth i astudio fel Cymrawd Thouron yn Lloegr yn 1967. Wrth weithio ar ei draethawd doethur yn University College London, dechreuodd ysgrifennu sgript ffilm. Arweiniodd hyn at gysylltiad â chyfarwyddwr ifanc o’r enw Tony Scott, ac at drobwynt gyrfaol sylweddol. Fe wnaeth Bayly gynhyrchu ffilm gyntaf Tony, Loving Memory, a ddewiswyd ar gyfer y Critic’s Week yng Ngŵyl Ffilm Cannes. Roedd yn fedydd tân i gynhyrchydd ifanc, ond yn ddechrau addawol dros ben iddo.

Sefydlodd Scott Free Enterprises gyda Tony a’i frawd Ridley Scott, ac fe gynhyrchodd Bayly nifer o ffilmiau teledu safonol gan gynnwys The Author of Beltraffio, a gyfarwyddwyd gan Tony. Roedd y ffilm yn un mewn cyfres ac yn gyd gynhyrchiad Ewropeaidd arloesol oedd yn cynnwys nifer o gyfarwyddwyr adnabyddus megis Claude Chabrol a Volker Schloendorf. Chwaraeodd rôl allweddol yn natblygiad y ffilm The Duellist, sef ffilm nodwedd gyntaf Ridley Scott.

Y cam nesaf iddo oedd cofrestru ar gwrs cyfarwyddo yn yr Ysgol Ffilm Genedlaethol (NFTS heddiw).

Ar ôl graddio yn yr 1980au cynnar, dechreuodd gyfarwyddo hysbysebion i Sid Robertson Production, cyn cynhyrchu ffilmiau ar gyfer y sianel Gymraeg newydd, S4C. Sefydlodd Red Rooster Film and Television gyda’r cynhyrchydd Linda James. Eu cynhyrchiad gyntaf oedd Joni Jones, a ddaeth yn rhan annatod a phwysig o arlwy S4C. Fe’i gwerthwyd ar draws y byd ac i gwmnïau mawrion megis Miramax a Disney. Dilynwyd hynny gan gyfres o ddramâu teledu llwyddiannus, gan gynnwys Aderyn Papur (1984) Rhosyn a Rhith (1986) a ddangoswyd yng Ngŵyl Ffilm Cannes yn 1986.

Yn 1988 fe gyfarwyddodd comedi teuluol Just Ask for Diamonds, addasiad o nofel Anthony Horowitz lle’r oedd y cast yn cynnwys Susannah York, Bill Paterson a Roy Kinnear. Rhyddhawyd y ffilm gan HBO/Kings Road yn yr UDA a Twentieth Century Fox yn y DU. Cafodd ei gynnwys yn rhan o ôl-olwg o waith Bayly yng Ngŵyl Ffilm Houston yn 1989.

Treuliodd yr 1990au yn ehangu Red Rooster a chynhyrchwyd nifer o ffilmiau teledu megis In Patagonia gyda’r cyfarwyddwr Marc Evans. Prynwyd Red Rooster gan y Chrysalis Group, a sefydlodd Stephen yr adran adain ffilmiau nodwedd, Red Rooster Pictures.

Yng nghanol yr 1990au fe gynhyrchodd ffilmiau megis Richard III, a enwebwyd am ddwy wobr Academi ac ennillodd Golden Bear ym Merlin, yn ogystal â nifer o wobrwyon BAFTA a gwobr ffilm gorau'r Evening Standard yn y DU. Yn 1996 cynhyrchodd Mrs Dalloway, oedd wedi selio a’r nofel Virginia Woolf.

Yn 1997 gwahoddwyd Stephen i fod yn Gyfarwyddwyr a Phrif Weithredwr y National Film and Television School, lle treuliodd pum mlynedd lwyddiannus.

Ar ôl gadael yr NFTS yn 2003 fe sefydlodd Sly Fox Films gyda Linda James, ei bartner gwreiddiol yn Red Rooster, er mwyn ail afael mewn creu adloniant perthnasol, crefftus. Mae gan Sly Fox nifer o ffilmiau maent yn datblygu gan gynnwys The Icarus Girl gan Helen Oyeyemi. Mae Stephen yn addasu’r nofel gyda chefnogaeth y Gronfa Gyfryngau Ewropeaidd. Mae Stephen a Linda hefyd yn darparu gwasanaeth ymgynghori i’r Diwydiannu Creadigol.

Fel ymgynghorydd, mae Stephen wedi helpu sefydlu’r Actors Temple uchel ei barch yn Llundain sy’n le hyfforddi i actorion sy’n arbenigo yn nhechnegau perfformio Sanford Meisner. Yn ogystal, mae’n ymgymryd â gwaith dysgu ac asesu i nifer o sefydliadau addysgol yn y DU. Ym Mawrth 2007 roedd yn ddarlithydd gwadd yn Ysgol Ffilm Ryngwladol Ciwba, ac yn Ebrill roedd yn ddarlithydd gwadd ym Mhrifysgol Harvard, Boston.

Yn y Ffram

2013-12-04T09:27:07Z

Elis Glynne: Yn ailgyfeirio at Categori:Yn y Ffrâm

#REDIRECT [[:Category:Yn y Ffrâm]]

Yn y Ffram

2013-12-04T09:25:02Z

Elis Glynne: Wedi gwacáu'r dudalen yn llwyr

Yn y Ffram

2013-12-04T09:24:33Z

Elis Glynne: Yn ailgyfeirio at Categori:Yn y Ffrâm

#REDIRECT [[Category: Yn y Ffrâm]]

Yn y Ffram

2013-12-04T09:24:03Z

Elis Glynne: Yn ailgyfeirio at Yn y Ffrâm

#REDIRECT [[Yn y Ffrâm]]

Hafan

2013-12-03T14:47:15Z

Elis Glynne:

== Yr Esboniadur Daearyddiaeth ==

Ers nifer o flynyddoedd bellach gwelwyd cynnydd sylweddol yn y nifer o fodiwlau daearyddiaeth a ddysgir trwy gyfrwng y Gymraeg ar draws Cymru. Bwriad yr Esboniadur Daearyddiaeth yw llenwi’r bwlch mewn adnoddau addysg uwch cyfrwng Cymraeg ym meysydd daearyddiaeth ffisegol a dynol. Ar gyfer pob term, boed yn broses, tirffurf, damcaniaeth neu dechneg, ceir diffiniad, esboniad, enghreifftiau a llyfryddiaeth. Ysgrifennwyd yr esboniadau gan staff a myfyrwyr ol-raddedig adrannau daearyddiaeth Prifysgolion Aberystwyth ac Abertawe.

[[:Category:Esboniadur Daearyddiaeth|Pori Pob Term]]

Hafan

2013-12-03T14:45:54Z

Elis Glynne:

== Yr Esboniadur Daearyddiaeth ==

Ers nifer o flynyddoedd bellach gwelwyd cynnydd sylweddol yn y nifer o fodiwlau daearyddiaeth a ddysgir trwy gyfrwng y Gymraeg ar draws Cymru. Bwriad yr Esboniadur Daearyddiaeth yw llenwi’r bwlch mewn adnoddau addysg uwch cyfrwng Cymraeg ym meysydd daearyddiaeth ffisegol a dynol. Ar gyfer pob term, boed yn broses, tirffurf, damcaniaeth neu dechneg, ceir diffiniad, esboniad, enghreifftiau a llyfryddiaeth. Ysgrifennwyd yr esboniadau gan staff a myfyrwyr ol-raddedig adrannau daearyddiaeth Prifysgolion Aberystwyth ac Abertawe.

[https://wici.porth.ac.uk/index.php/Categori:Esboniadur_Daearyddiaeth Pori Pob Term]

Hafan

2013-12-03T14:43:23Z

Elis Glynne: Dadwneud y golygiad 357 gan Elis Glynne (Sgwrs | cyfraniadau)

Hafan

2013-12-03T14:40:05Z

Elis Glynne:

Torlannol

2013-12-03T14:37:28Z

Elis Glynne:

(Saesneg: ''riparian'')

Nodwedd sydd i’w chanfod ar lannau’r afon neu sydd yn perthyn iddynt. Er enghraifft, mae’n arferol i gyfeirio at yr ardaloedd o dir sydd wedi eu lleoli ar lannau’r afon yn barthau torlannol (''riparian zones'') a llystyfiant sydd yn tyfu ar lannau’r afon fel llystyfiant torlannol (''riparian vegatation''). Mae cyflwr y parth torlannol yn bwysig iawn i sefydlogrwydd glannau’r afon, i safon cynefinoedd afonol, ac felly’n ganolbwynt ar gyfer rheolaeth afonol yn y mannau lle mae newidiadau mewn defnydd tir wedi achosi newidiadau hydrolegol a dyddodol yn y tirlun ehangach. Yn yr achos yma, mae’r parth torlannol yn ymddwyn fel cyswllt rhwng y dalgylch afon a’r sianel.

Gall y parth torlannol effeithio ar safon dŵr, yn enwedig y llif trostir a’r dŵr daear sydd yn llifo dros a thrwy briddoedd y parth. Gall porfa a choedwigoedd echdynnu maetholynnau sydd â lefelau rhy uchel o gemegau fel Nitrogen, sydd efallai wedi deillio o orddefnyddio gwrtaith, a fyddai fel arall wedi llifo i mewn i’r afon. Gall parthau torlannol fod yn ardaloedd pwysig iawn o ran cynefinoedd yn ogystal, trwy fod yn llwybrau ar gyfer symudiad anifeiliaid, ac yn amgylchedd o brydferthwch a defnydd hamdden ac adloniant.

Gall llystyfiant y parth torlannol hefyd reoli safon y cynefinoedd o fewn y sianel. Gall y parth torlannol ryddhau maetholynnau organig gwerthfawr i mewn i’r sianel a fydd yn medru cynnig maeth i’r ecosystem afonol. Yn ogystal, gall coed a llwyni gynnig cysgod i bysgod ac anifeiliaid wrth ochr y glannau, a sicrhau bod ardaloedd o dymheredd isel ar gael yn ystod yr haf. Gall llystyfiant y dorlan hefyd sefydlogi glannau’r afon mewn rhai achosion, a chyfrannu darnau mawr o ddeunydd organig (e.e. canghennau mawrion) i mewn i’r afon. Gall rhain wedyn rwystro llif ar adegau, gan gynnig amrywiaeth bellach o ran cynefinoedd.

== Llyfryddiaeth ==

Dunkerley, D.L. (2000) Riparian, yn Thomas, D.G. a Goudie, A. (Gol) ''The Dictionary of Physical Geography'', Blackwell, Rhydychen, t. 413.

[[Category:Esboniadur Daearyddiaeth]]

Sianeli Dŵr Tawdd

2013-12-03T14:37:10Z

Elis Glynne:

(Saesneg: ''meltwater channels'')

Mae dŵr tawdd yn elfen hollbwysig o systemau rhewlifau. Wrth iddo lifo tua’r môr o derfynau rhewlifau neu lenni iâ mae dŵr tawdd yn llunio’r dirwedd, gan gerfio ceunentydd a dyddodi trwch o waddodion ffrwdrewlifol (''fluvioglacial sediments'') (gweler [[llen iâ]] a [[rhewlif]]). Mae afonydd dŵr tawdd uwchrewlifol (''supraglacial''), mewnrewlifol (''englacial'') ac yn enwedig afonydd dŵr tawdd tanrewlifol (''subglacial'') yn effeithio’n fawr iawn ar ymddygiad rhewlifau a llenni iâ, gan reoli eu llif a dylanwadu nid yn unig ar brosesau dyddodol ond hefyd ar y prosesau erydol sy’n esgor ar sianeli dŵr tawdd wedi’u tyrchu mewn creigiau caled neu ddyddodion rhewlifol.

Y prif nodweddion a ddefnyddir i adnabod sianeli dŵr tawdd y tu hwnt i’r ardaloedd hynny sydd dan orchudd o iâ yw: absenoldeb dalgylchoedd (''catchment areas'') amlwg; lloriau sych neu ddraeniad afrwydd (''misfit drainage''); dechreuadau a therfyniadau annisgwyl, yn ogystal ag ochrau serth; a hydbroffiliau tonnog neu gefngrwm (''humped''). Yn wir, hydbroffiliau tonnog neu gefngrwm yw un o’r nodweddion amlycaf ar gyfer gwahaniaethu rhwng sianeli tanrewlifol a sianeli ochrol. Fel rheol, dosberthir sianeli dŵr tawdd fel a ganlyn: (i) sianeli tanrewlifol, gan gynnwys sianeli isochrol (''sub-marginal''), plymffosydd (''subglacial chutes'') a sianeli arosod (''superimposed''); (ii) sianeli ochrol; (iii) sianeli gorlif (''overflow''); (iv) sianeli cyfrewlifol (''proglacial''); a (v) sianeli uwchrewlifol a mewnrewlifol.

Mae cyfeiriadaeth sianeli dŵr tawdd tanrewlifol dan reolaeth y graddiant hydrolig (''hydraulic gradient'') oddi mewn i rewlif neu len iâ. Caiff y graddiant hwn ei bennu’n bennaf gan dopograffi’r corff iâ ac i raddau llai gan dopograffi’r dirwedd danrewlifol. O ganlyniad, gall sianeli dŵr tawdd tanrewlifol ddilyn llwybrau lletraws ar draws llechweddau dyffrynnoedd a bryniau ac yna, efallai, droi’n ddisymwth a dilyn llwybrau ar i waered. Gelwir y sianeli hynny sy’n dilyn llwybrau lletraws (a all fod yn blethog yn aml) yn sianeli isochrol a’r rheiny sy’n plymio ar i waered yn blymffosydd. At hynny, gall dŵr tawdd tanrewlifol lifo ar i fyny, dan ddylanwad graddiant hydrolig rhewlif neu len iâ, gan esgor ar sianel gefngrwm. Wrth i afonydd mewnrewlifol ddod i gysylltiad â’r topograffi tanrewlifol, ffurfir sianeli arosod cyffredin neu sianeli arosod cefngrwm sy’n croesi gwahanfeydd dŵr neu sbardunau (''spurs'').

Yn wahanol i sianeli tanrewlifol, mae graddiant hydbroffiliau sianeli ochrol diamheuol yn dilyn yn fras raddiant arwyneb y rhewlif a fodolai adeg eu ffurfiant. Fodd bynnag, nid yw’r ffaith fod sianel yn meddu ar raddiant graddol, sy’n lled gyflin â’r cyfuchlinau, yn profi ei bod wedi datblygu ar hyd ochr rhewlif. Gall sianel ymddangosiadol ochrol fod yn sianel isochrol. Y gwir amdani yw, nad mater hawdd o gwbl yw gwahaniaethu rhwng sianeli ochrol, sy’n nodweddu cylchfaoedd abladu rhewlifau yn bennaf, a sianeli isochrol.

Mae sianel gorlif ddiamheuol, a grëir wrth i ddŵr orlifo o lyn cyfrewlifol (''proglacial lake'') a thyrchu gwahanfa ddŵr neu lawr bwlch, wastad yn gysylltiedig â deltâu, traethlinau a gwaddodion llynnol. Yn absenoldeb y fath dystiolaeth ategol, mae’n amhosibl gwahaniaethu rhwng sianel gorlif a sianel arosod ar sail eu morffoleg yn unig.

Yn yr un modd ag y mae sianeli gorlif yn gysylltiedig â nodweddion llynnol, mae sianeli cyfrewlifol, a dyrchwyd gan afonydd dŵr tawdd yn draenio terfyn rhewlif neu len iâ, yn gysylltiedig â thirffurfiau a dyddodion ffrwdrewlifol.

Er bod afonydd dŵr tawdd uwchrewlifol a mewnrewlifol yn nodweddion tymhorol amlwg o rewlifau a llenni iâ, dim ond sianeli arosod sy’n darparu cofnod o’u presenoldeb yn nhirweddau a fu dan orchudd o iâ yn y gorffennol.

== Llyfryddiaeth ==

Bennett, M.R. a Glasser, N.F. (ail arg. 2009) ''Glacial Geology: Ice Sheets and Landforms'', Wiley, Chichester, tt. 82-105 a 154-7

Benn, D.I. a Evans, D.J.A. (adarg. 2010) ''Glaciers and Glaciation'', Arnold, Llundain, tt. 109-17 a 327-48

Price, R.J. (1973) ''Glacial and Fluvioglacial Landforms'', Oliver & Boyd, Caeredin, tt. 95-130

[[Category:Esboniadur Daearyddiaeth]]

Rhewlif

2013-12-03T14:36:59Z

Elis Glynne:

(Saesneg: ''glacier'')

Corff o iâ, amrywiol iawn ei faint, ei ffurf a’i leoliad, sy’n datblygu lle bynnag y mae eira’n cronni ac yn troi’n iâ yw rhewlif. Fel rheol, cyfyngir y term i ddisgrifio corff o iâ sydd wedi’i gyfyngu gan nodweddion topograffig. Felly, yn forffolegol, gwahaniaethir yn bennaf rhwng rhewlifau [[peiran]] (''cirque glaciers''), rhewlifau dyffryn (''valley glaciers'') a rhewlifau piedmont (''piedmont glaciers''). Cymharol fach yw rhewlif [[peiran]] ac mae’n meddiannu basn ar ffurf cadair freichiau greigiog. Weithiau mae’r corff o iâ, ffirn ac eira yn gyfyngedig i’r basn creigiog y mae’n ei feddiannu, ond bryd arall mae’n ymestyn y tu hwnt i drothwy’r peiran, gan gyflenwi iâ i rewlif dyffryn sy’n dilyn llwybr dyffryn afonol cynrewlifol (''preglacial''). Nodwedd amlycaf rhewlif dyffryn, sydd fel rheol yn ymgyfuniad o sawl rhewlif peiran, yw’r llechweddau cymharol foel uwchlaw wyneb y rhewlif. Mae’r fath lechweddau yn ffynhonnell afalansiau yn ogystal â chwympiadau creigiau rhewfriw (''frost-shattered rocks'') sy’n cyfrannu at ffurfiant marianau ochrol (''lateral moraine'') sy’n ymgasglu ar hyd ochrau’r rhewlif. Math ar rewlif dyffryn yw rhewlif all-lifol (''outlet glacier'') a gaiff ei gyflenwi gan len iâ neu gap iâ yn hytrach na rhewlifau peiran. Clusten fawr o iâ yw rhewlif piedmont sy’n ymffurfio wrth i rewlif dyffryn ymestyn y tu hwnt i furiau cyfyngol ei gafn rhewlifol ac ymledu ar draws iseldir. Mae Rhewlif Malaspina, Alaska, a Skeiđarárjökull, Gwlad yr Iâ, yn enghreifftiau trawiadol.

Mae rhewlifau yn llifo dan ddylanwad disgyrchiant a sbardunir eu symudiad pan fo’r grymoedd a grëir gan bwysau a graddiant arwyneb yr iâ yn drech na’r gwydnwch mewnol. Yna, llifa’r iâ o’r gylchfa gronni (''accumulation zone'') (lle mae croniant yn drech nag abladiad) i’r gylchfa abladu (''ablation zone'') (lle mae abladiad yn drech na chroniant). Yn achos rhewlif sy’n terfynu mewn llyn neu yn y môr, caiff rhannau o’r sgafell iâ eu colli wrth i dalpiau mawr ohoni dorri a chwympo i’r dŵr ar ffurf mynyddoedd iâ. Dynodir y ffin rhwng y gylchfa gronni a’r gylchfa abladu gan y llinell ecwilibriwm (''equilibrium line'').

Mae iâ’n llifo o ganlyniad i (i) anffurfiad mewnol (''internal deformation''), (ii) llithriad gwaelodol (''basal sliding''), a (iii) anffurfiad y gwely tanrewlifol (''subglacial bed deformation''), a’r prif ffactor sy’n penderfynu pa un neu fwy o’r tair proses sydd ar waith yw tymheredd yr iâ gwaelodol. Yn achos rhewlif gwadn oer (''cold-based glacier'') mae’r iâ gwaelodol wedi’i rewi’n sownd wrth greigiau neu waddodion y gwely ac felly dim ond drwy anffurfio’n fewnol y gall yr iâ lifo. Fodd bynnag, yn achos rhewlifau gwadn cynnes (''warm-based glaciers'') mae tymheredd yr iâ’n cyfateb i’r toddbwynt dan wasgedd (''pressure melting point''), sef y tymheredd y mae iâ’n dechrau dadmer dan ddylanwad gwasgedd penodol. Golyga hyn fod yr iâ gwaelodol yn dadmer yn barhaus ac, o ganlyniad, caiff y rhyngwyneb rhwng yr iâ a gwely’r rhewlif ei iro gan ddŵr tawdd. Dan y fath amodau mae llithriad gwaelodol, ynghyd ag anffurfiad gwaddodion dwrlawn dan wadn y rhewlif, yn bennaf cyfrifol am lif yr iâ. Tymheredd yr iâ gwaelodol, felly, yw un o’r ffactorau pwysicaf sy’n rheoli dylanwad geomorffolegol rhewlifau, gan fod rhewlifau gwadn cynnes, sy’n gallu llifo’n gyflym, yn cyflawni mwy o lawer o waith erydol na rhewlifau gwadn oer, araf eu llif. Fodd bynnag, mae’n bwysig sylweddoli y gall tymheredd yr iâ gwaelodol amrywio nid yn unig o rewlif i rewlif ond hefyd o fewn un rhewlif penodol ar adeg arbennig a chyda threiglad amser.

Yr hinsawdd sy’n bennaf cyfrifol am benderfynu maintioli (hyd, arwynebedd, cyfaint), ymddygiad a dosbarthiad daearyddol rhewlifau, a’u nodwedd amlycaf yn y byd sydd ohoni yw eu henciliad, ar gyflymder cynyddol, o ganlyniad i gynhesu byd eang. O’r 150 o rewlifau a oedd i’w cael yn Glacier National Park, Montana, yn 1850, mae llai na 30 i’w gweld heddiw. Ac mae Henry Pollack, awdur ''A World Without Ice'' (2010), o’r farn y bydd y gweddill wedi diflannu erbyn 2030 ac y bydd rhewlifau’r Alpau ‘yn atgof yn unig erbyn diwedd y ganrif bresennol’.

== Llyfryddiaeth ==

Benn, D.I. a Evans, D.J.A. (adarg. 2010) ''Glaciers and Glaciation'', Arnold, Llundain, tt. 18-19, 142-68.

Bennett, M.R. a Glasser, N.F. (ail arg. 2009) ''Glacial Geology: Ice Sheets and Landforms'', Wiley, Chichester, tt. 41-68.

[[Category:Esboniadur Daearyddiaeth]]

Oson

2013-12-03T14:36:48Z

Elis Glynne:

(Saesneg: ''ozone'')

Nwy sydd yn bresennol yn atmosffer y Ddaear, ac sydd wedi’i ffurfio o dri atom o ocsigen (''oxygen'') (O<sub>3</sub>).

Darganfuwyd y nwy oson, a enwir ar ôl y gair Groegaidd am arogl (''smell''), yn 1839 can C. F. Schöbein. Fodd bynnag, ni chafodd ei fodolaeth yn yr atmosffer ei gydnabod tan 1850, nac ychwaith yr haen oson tan ddechrau’r ugeinfed ganrif.

Caiff oson ei greu a’i ddinistrio’n gyson drwy adweithiau cemegol naturiol yn y [[stratosffer]]. Y mae ocsigen yn dueddol o fodoli fel ocsigen moleciwlar (O<sub>2</sub>) yn yr atmosffer. Pan gaiff ymbelydredd uwchfioled (sef ymbelydredd solar â thonfedd (''wavelength'') rhwng 2.4 a 3.2 x 10<sup>-7</sup>m) ei amsugno gan yr ocsigen moleciwlar, mae’r ocsigen moleciwlar yn gwahanu i ffurfio dau atom o ocsigen. Mae gan ocsigen atomig (O) le i ddau le gwag i electronau yn ei blisgyn electron (''electron shell)'' allanol. Golyga hyn fod ocsigen atomig yn methu bodoli am hir fel atom rhydd. Er mwyn cael plisgyn electron allanol llawn, mae ocsigen yn uno ag elfennau neu gyfansoddion i rannu’r pâr o electronau ychwanegol gofynnol. Weithiau, yr elfen ofynnol hon yw atom arall o ocsigen, i ffurfio ocsigen moleciwlar (O<sub>2</sub>). Ar adegau prin arall, fodd bynnag, a thua miliwn gwaith yn llai cyffredin, y sylwedd arall yw ocsigen moleciwlar, a chaiff moleciwl o oson ei greu. Yn syml, O + O<sub>2</sub> → O<sub>3</sub>. Gelwir y broses hon o ffurfio oson yn ffotolysis (''photolysis'').

Wrth i oson amsugno ymbelydredd uwchfioled, y mae’n derbyn digon o [[egni]] i oresgyn y rhwymau cemegol sy’n cysylltu’r tri atom, proses a elwir yn ffotoddatgysylltiad (''photodissociation''). Yn syml, O<sub>3</sub> → O<sub>2</sub> + O. Sylwer bod heulwen yn hanfodol ar gyfer cynhyrchiad oson (wrth i ymbelydredd uwchfioled wahanu ocsigen moleciwlar) a’i ddinistrio (gan ymbelydredd uwchfioled), felly nid yw’r adweithiau’n medru digwydd mewn tywyllwch. Er mai dyma’r broses fwyaf adnabyddus o ddinistrio oson naturiol, y mae ocsidiau hydrogen a nitrogen, ymysg eraill, hefyd yn troi oson yn ôl i ocsigen. Y mae ffurfiant a distryw oson yn yr atmosffer yn hafal o dan amodau naturiol ac yn cadw mewn cydbwysedd; caiff tua biliwn tunnell ei ffurfio a’i ddinistrio’n naturiol pob blwyddyn. Yr adweithiau cemegol yma sydd bennaf gyfrifol am atal mwyafrif yr ymbelydredd uwchfioled mwyaf niweidiol rhag cyrraedd wyneb y ddaear. Rhennir ymbelydredd uwchfioled (UV) i dri israniad, o’r enw UV-A, UV-B ac UV-C. UV-A yw’r ymbelydredd sy’n hirach na 3.2 x 10<sup>-7</sup>m, ac nid yw’n cael ei amsugno gan oson o gwbl; UV-B sydd â thonfedd o 2.8-3.2 x 10<sup>-7</sup>m ac fe’i hamsugnir i raddau gan oson, tra bod gan UV-C tonfedd o 2.4-2.8 x 10<sup>-7</sup>m ac yn cael ei amsugno bron i gyd gan oson. Felly UV-C ac UV-B sydd yn bennaf gyfrifol am gynhyrchiad a distryw oson naturiol.

Caiff crynodiad oson yn y golofn oson (''ozone column''), sef y golofn o atmosffer uwchben 1 cm<sup>2</sup> o arwynebedd y ddaear, ei fesur mewn Unedau Dobson (UD). Y mae 1 UD yn cyfateb i 2.69 x 10<sup>6</sup> moleciwl o oson. Nid yw crynodiad oson yn hafal ar draws y byd gan ei fod, yn naturiol, ar ei leiaf yn y trofannau (dim mwy na thua 200-250 UD) ac ar ei fwyaf ger y pegynau (tua 400-500 UD yn ystod y gaeaf). Bodola’r patrwm lledredol hwn oherwydd cylchrediadau atmosfferig sydd yn cludo aer o’r trofannau, lle crëwyd yr oson, i’r pegynau. Ceir amrywiaeth tymhorol naturiol, yn ogystal, wrth i oson grynhoi yn y lledredau uchaf o ganlyniad i ddiffyg heulwen yn ystod y gaeaf. Ceir mewnbwn o oson o’r trofannau i’r pegynau ond nid yw’r oson yn cael ei ddinistrio yn nhywyllwch y gaeaf pegynol.

O ganlyniad i ymyrraeth dynoliaeth, fodd bynnag, ceir lefelau o ond tua 350 UD yn ystod y gaeaf yn hemisffer y de. Y mae gweithredoedd pobl yn cynyddu’r crynodiad (''concentration'') o rai sylweddau sy’n medru cyflymu’r gyfradd o ddinistrio oson yn y [[stratosffer]]: ocsidiau o nitrogen, hydrogen, bromid a chlorin. Y mae’r anghydbwysedd hwn wedi arwain at [[ddarwagiad oson]] a thwll yn yr [[haen oson]], sef y [[twll oson]].

Yn isel yn yr atmosffer, sef yn y [[troposffer]], y mae crynodiad oson wedi cynyddu oherwydd adweithiau ffotocemegol ar lygryddion anthropogenig. Gall crynodiadau uchel o oson yn y [[troposffer]] niweidio llystyfiant, iechyd pobl ac anifeiliaid, a difrodi rwber a phlastig.

== Llyfryddiaeth ==

Avallone, L.M. (2005) Ozone. World Book Online Reference Center. World Book, Inc. [[http://www.worldbookonline.com/wb/Article?id=ar409660]]

Goudie, A.S. (2000) Ozone, Yn Thomas, D.G. a Goudie, A. (Gol) ''The Dictionary of Physical Geography'', Blackwell, Rhydychen, t. 352.

Reid, S.J. (2000) ''Ozone and Climate Change: A Beginner’s Guide'', Gordon and Breach Science Publishers, Amsterdam, t. 53-128.

[[Category:Esboniadur Daearyddiaeth]]