WICI - Cyfraniadau'r defnyddiwr [cy]

Is-olygydd

2019-07-31T14:25:16Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg: ''Subeditor/Sub'' Swyddogaeth olygyddol o dan oruchwyliaeth golygydd papur newydd neu gylchgrawn, lle y mae’r is-olygydd yn cywiro a g...'

Saesneg: ''Subeditor/Sub''

Swyddogaeth olygyddol o dan oruchwyliaeth [[golygydd]] [[papur newydd]] neu gylchgrawn, lle y mae’r is-olygydd yn cywiro a golygu’r [[copi]] cyn ei gyhoeddi. Gall tasgau’r is-olygydd gynnwys sicrhau cydymffurfiaeth ag [[arddull]] tŷ, sicrhau cywirdeb ffeithiol a gramadegol, [[addasu]] cystrawen ac ysgrifennu penawdau.

Fel rheol, bydd ‘prif is-olygydd’ yn goruchwylio gwaith yr is-olygyddion eraill. Pan fydd newyddiadurwyr yn ysgrifennu eu copi yn gywir, ac felly’n lleihau gwaith yr is-olygyddion, yna byddant yn cael enw da yn y sefydliad [[newyddion]].

{{CC BY-SA}}

[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Papur papur newydd

2019-07-31T14:21:35Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg: ''Newsprint'' Y papur y mae papurau newydd yn cael eu hargraffu arno. Mae’n gymharol rhad o’i gymharu â phapur o ansawdd gwell, a chaiff ei...'

Saesneg: ''Newsprint''

Y papur y mae papurau newydd yn cael eu hargraffu arno. Mae’n gymharol rhad o’i gymharu â phapur o ansawdd gwell, a chaiff ei wneud yn gynyddol o ffibrau wedi eu hailgylchu.

{{CC BY-SA}}

[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Papur newydd am ddim

2019-07-31T14:19:31Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg: ''Freesheet'' Papur newydd a roddir i aelodau’r cyhoedd am ddim. Mae eu costau cynhyrchu’n cael eu talu fel arfer gan hysbysebwyr sydd...'

Saesneg: ''Freesheet''

[[Papur newydd]] a roddir i aelodau’r cyhoedd am ddim. Mae eu costau cynhyrchu’n cael eu talu fel arfer gan hysbysebwyr sydd am hyrwyddo eu negeseuon i gynifer o ddarllenwyr â phosibl.

Mae enghreifftiau’n amrywio o ymdrechion unigolion sy’n cynhyrchu taflenni i’w dosbarthu o fewn y gymdogaeth neu’r gymuned leol (e.e. eitemau [[newyddion]] a gyflwynir ar ddalennau papur wedi eu llungopïo a’u plygu i wneud cylchlythyr), hyd at bapurau newydd a chylchgronau swmpus sydd â dosbarthiad eang (gyda chefnogaeth y cyrff newyddion cenedlaethol) ar y pegwn arall.

Yn anaml, darperir arian gan [[noddwr]] corfforaethol neu caiff y cyhoeddwyr gymhorthdal gan y llywodraeth.

Mae beirniaid yn dadlau bod rhoi papurau newydd am ddim yn tanseilio’r farchnad ar gyfer gwerthu papur newydd, a bod y cynnwys fel arfer yn ddiffygiol o ran ansawdd.

{{CC BY-SA}}

[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Paparazzi

2019-07-31T14:04:58Z

Gwenda Richards:

Saesneg: ''Paparazzi''

Term a ddefnyddir i ddynodi ffotograffwyr sy’n tynnu lluniau neu fideo heb yn wybod i’r person. Maent yn defnyddio tactegau anarferol neu ymwthiol fel arfer. Yn wahanol i ffotonewyddiadurwyr sy’n tynnu lluniau unigolion yn agored, mewn mannau cyhoeddus neu mewn lleoliadau preifat a drefnwyd ymlaen llaw, mae ''paparazzi'' yn defnyddio tactegau amheus a llechwraidd er mwyn portreadu pobl, gan amlaf enwogion, sydd wrthi’n gwneud pethau cyffredin fel siopa a bwyta, neu’n gwneud pethau a all beri embaras, fel cweryla’n gyhoeddus.

Mae’r gair ''paparazzi'' yn dod o’r Eidaleg. Mae’r term yn tarddu o’r [[ffilm]] ''‘La dolce vita’'' a gyfarwyddwyd gan Frederico Fellini yn 1960. Ynddo ceir hanes [[newyddiadurwr]] sy’n gweithio i gylchgrawn clecs (''gossip magazine''). Erbyn hyn mae ''paparazzi'' yn dynodi pob math o ffotograffiaeth diegwyddor ac anfoesegol ledled y byd. Mae’r ras i dynnu delweddau anhygoel o enwogion wedi arwain at densiynau trafferthus rhyngddynt a’r ffotograffwyr hyn. Er enghraifft, tybir bod y Dywysoges Diana wedi cael ei herlid gan ''baparazzi'' cyn ei marwolaeth ym Mharis yn 1997.

{{CC BY-SA}}

[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Paparazzi

2019-07-31T14:02:36Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg: ''Paparazzi'' Term a ddefnyddir i ddynodi ffotograffwyr sy’n tynnu lluniau neu fideo heb yn wybod i’r person. Maent yn defnyddio tactegau an...'

Oriel y wasg

2019-07-31T13:21:06Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg: ''Press gallery'' Man wedi ei neilltuo at ddefnydd newyddiadurwyr, lle y gallant arsylwi ar weithdrefnau ffurfiol sefydliad, fel senedd, llys ne...'

Saesneg: ''Press gallery''

Man wedi ei neilltuo at ddefnydd newyddiadurwyr, lle y gallant arsylwi ar weithdrefnau ffurfiol sefydliad, fel senedd, llys neu gynulliad deddfwriaethol.

{{CC BY-SA}}

[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cyflwynydd

2019-05-02T13:33:23Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Anchorperson/Newsreader''

Y sawl sy’n cyflwyno rhaglen [[newyddion]] teledu neu'n darllen y bwletinau [[newyddion]]. Mae’r cyflwynydd [[newyddion]] yn cyflwyno’r newyddion drwy gymorth [[awtociw]] (autocue/teleprompter).

Y cynhyrchydd Don Hewitt a oedd yn gweithio i gwmni CBS yn y 1950au cynnar a ddyfeisiodd y term ‘''anchor''’ yn ystod Confensiwn Cenedlaethol y Blaid Weriniaethol (''Republican National Convention'') yn Chicago. Ymdebygodd y darllediad i dîm ras cyfnewid, lle y mae safle’r rhedwr olaf (''anchor'') yn hollbwysig. Enghraifft o gyflwynydd newyddion yn Unol Daleithiau America (UDA) oedd y [[newyddiadurwr]] Walter Cronkite a gyflwynodd y newyddion i CBS am flynyddoedd.

Sefydlodd Hewitt baramedrau ar gyfer perfformiad byw er mwyn cadw’r rhaglen newyddion yn y stiwdio i redeg yn esmwyth. Cyflawnwyd hyn trwy fyrfyfyrio, darllen yr [[awtociw]], cyflwyno newyddion yn torri, sgwrsio â gwesteion yn y stiwdio a chydlynu adroddiadau newyddiadurwyr a oedd allan ar leoliad.

Mae cyflwynwyr yn ysgrifennu [[copi]] ac yn aml yn mynd allan ar [[aseiniad]] i gyflwyno’r rhaglen o’r maes er mwyn gweithredu fel llygad dyst i ddigwyddiadau arbennig.

Mae rhai o’r newyddiadurwyr mwyaf adnabyddus yn UDA wedi sefydlu eu hunain fel prif gyflwynwyr, gan gynnwys Cronkite, David Brinkley a Peter Jennings, ac mae ‘''anchors''’ cyfoes UDA yn aml yn bersonoliaethau enwog yn ogystal â chyflwyno’r newyddion. Nid yw sefydliadau newyddion mewn mannau eraill o’r byd yn defnyddio’r term ‘''anchor''’, ond mae’r newyddiadurwyr yn cyflwyno’r rhaglen newyddion yn yr un modd. Mae Bethan Rhys Roberts, Huw Edwards a Garry Owen ymhlith nifer o gyflwynwyr rhaglenni newyddion y Deyrnas Unedig sy’n dod o Gymru.

Mae beirniaid yn dadlau bod y cyflwynwyr Americanaidd – yr ''anchors'' – yn rhoi gormod o bwyslais ar ymddangosiad newyddion darlledu gan eu troi’n ‘selebs’. Gall hyn yn ei dro danseilio rôl draddodiadol newyddiadurwyr.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cyflwynydd

2019-05-02T13:20:02Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Presenter/Anchorperson/Newsreader''

Y sawl sy’n cyflwyno rhaglen [[newyddion]] teledu neu'n darllen y bwletinau [[newyddion]]. Mae’r cyflwynydd yn cyflwyno’r newyddion drwy gymorth [[awtociw]] (autocue/teleprompter).

Y cynhyrchydd Don Hewitt a oedd yn gweithio i gwmni CBS yn y 1950au cynnar a ddyfeisiodd y term ‘''anchor''’ yn ystod Confensiwn Cenedlaethol y Blaid Weriniaethol (''Republican National Convention'') yn Chicago. Ymdebygodd y darllediad i dîm ras cyfnewid, lle y mae safle’r rhedwr olaf (''anchor'') yn hollbwysig. Enghraifft o ‘angor’ yn Unol Daleithiau’r America (UDA) oedd y [[newyddiadurwr]] Walter Cronkite a gyflwynodd y newyddion i CBS am flynyddoedd.

Sefydlodd Hewitt baramedrau ar gyfer perfformiad byw er mwyn cadw’r rhaglen newyddion yn y stiwdio i redeg yn esmwyth. Cyflawnwyd hyn trwy fyrfyfyrio, darllen yr [[awtociw]], cyflwyno newyddion yn torri, sgwrsio â gwesteion yn y stiwdio a chydlynu adroddiadau newyddiadurwyr a oedd allan ar leoliad.

Mae cyflwynwyr yn ysgrifennu [[copi]] ac yn aml yn mynd allan ar [[aseiniad]] i gyflwyno’r rhaglen o’r maes er mwyn gweithredu fel llygad dyst i ddigwyddiadau arbennig.

Mae rhai o’r newyddiadurwyr mwyaf adnabyddus yn UDA wedi sefydlu eu hunain fel prif gyflwynwyr, gan gynnwys Cronkite, David Brinkley a Peter Jennings, ac mae ‘''anchors''’ cyfoes UDA yn aml yn bersonoliaethau enwog yn ogystal â chyflwyno’r newyddion. Nid yw sefydliadau newyddion mewn mannau eraill o’r byd yn defnyddio’r term ‘''anchor''’, ond mae’r newyddiadurwyr yn cyflwyno’r rhaglen newyddion yn yr un modd. Mae Bethan Rhys Roberts, Huw Edwards a Garry Owen ymhlith nifer o gyflwynwyr rhaglenni newyddion y Deyrnas Unedig sy’n dod o Gymru.

Mae beirniaid yn dadlau bod y cyflwynwyr Americanaidd – yr ''anchors'' – yn rhoi gormod o bwyslais ar ymddangosiad newyddion darlledu gan eu troi’n ‘selebs’. Gall hyn yn ei dro danseilio rôl draddodiadol newyddiadurwyr.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cyflwynydd

2019-05-02T13:19:06Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Presenter/Anchorperson''

Y sawl sy’n cyflwyno rhaglen [[newyddion]] teledu neu'n darllen y bwletinau newyddion. Mae’r cyflwynydd yn cyflwyno’r newyddion drwy gymorth [[awtociw]] (autocue/teleprompter).

Y cynhyrchydd Don Hewitt a oedd yn gweithio i gwmni CBS yn y 1950au cynnar a ddyfeisiodd y term ‘''anchor''’ yn ystod Confensiwn Cenedlaethol y Blaid Weriniaethol (''Republican National Convention'') yn Chicago. Ymdebygodd y darllediad i dîm ras cyfnewid, lle y mae safle’r rhedwr olaf (''anchor'') yn hollbwysig. Enghraifft o ‘angor’ yn Unol Daleithiau’r America (UDA) oedd y [[newyddiadurwr]] Walter Cronkite a gyflwynodd y newyddion i CBS am flynyddoedd.

Sefydlodd Hewitt baramedrau ar gyfer perfformiad byw er mwyn cadw’r rhaglen newyddion yn y stiwdio i redeg yn esmwyth. Cyflawnwyd hyn trwy fyrfyfyrio, darllen yr [[awtociw]], cyflwyno newyddion yn torri, sgwrsio â gwesteion yn y stiwdio a chydlynu adroddiadau newyddiadurwyr a oedd allan ar leoliad.

Mae cyflwynwyr yn ysgrifennu [[copi]] ac yn aml yn mynd allan ar [[aseiniad]] i gyflwyno’r rhaglen o’r maes er mwyn gweithredu fel llygad dyst i ddigwyddiadau arbennig.

Mae rhai o’r newyddiadurwyr mwyaf adnabyddus yn UDA wedi sefydlu eu hunain fel prif gyflwynwyr, gan gynnwys Cronkite, David Brinkley a Peter Jennings, ac mae ‘''anchors''’ cyfoes UDA yn aml yn bersonoliaethau enwog yn ogystal â chyflwyno’r newyddion. Nid yw sefydliadau newyddion mewn mannau eraill o’r byd yn defnyddio’r term ‘''anchor''’, ond mae’r newyddiadurwyr yn cyflwyno’r rhaglen newyddion yn yr un modd. Mae Bethan Rhys Roberts, Huw Edwards a Garry Owen ymhlith nifer o gyflwynwyr rhaglenni newyddion y Deyrnas Unedig sy’n dod o Gymru.

Mae beirniaid yn dadlau bod y cyflwynwyr Americanaidd – yr ''anchors'' – yn rhoi gormod o bwyslais ar ymddangosiad newyddion darlledu gan eu troi’n ‘selebs’. Gall hyn yn ei dro danseilio rôl draddodiadol newyddiadurwyr.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cyflwynydd newyddion

2019-05-02T13:16:15Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Newsreader/anchorperson''

Y sawl sy’n cyflwyno rhaglen [[newyddion]] teledu neu’n darllen y bwletinau [[newyddion]]. Mae’r [[cyflwynydd]] yn cyflwyno’r [[newyddion]] drwy gymorth [[awtociw]] (autocue/teleprompter).

Y cynhyrchydd Don Hewitt a oedd yn gweithio i gwmni CBS yn y 1950au cynnar a ddyfeisiodd y term ‘''anchor''’ yn ystod Confensiwn Cenedlaethol y Blaid Weriniaethol (''Republican National Convention'') yn Chicago. Ymdebygodd y darllediad i dîm ras cyfnewid, lle y mae safle’r rhedwr olaf (''anchor'') yn hollbwysig. Enghraifft o ‘angor’ yn Unol Daleithiau America (UDA) oedd y [[newyddiadurwr]] Walter Cronkite a gyflwynodd y newyddion i CBS am flynyddoedd.

Sefydlodd Hewitt baramedrau ar gyfer perfformiad byw er mwyn cadw’r rhaglen newyddion yn y stiwdio i redeg yn esmwyth. Cyflawnwyd hyn trwy fyrfyfyrio, darllen yr [[awtociw]], cyflwyno newyddion yn torri, sgwrsio â gwesteion yn y stiwdio a chydlynu adroddiadau newyddiadurwyr a oedd allan ar leoliad.

Mae cyflwynwyr yn ysgrifennu [[copi]] ac yn aml yn mynd allan ar [[aseiniad]] i gyflwyno’r rhaglen o’r maes er mwyn gweithredu fel llygad dyst i ddigwyddiadau arbennig.

Mae rhai o’r newyddiadurwyr mwyaf adnabyddus yn UDA wedi sefydlu eu hunain fel prif gyflwynwyr, gan gynnwys Cronkite, David Brinkley a Peter Jennings, ac mae ‘''anchors''’ cyfoes UDA yn aml yn bersonoliaethau enwog yn ogystal â chyflwyno’r newyddion.

Nid yw sefydliadau newyddion mewn mannau eraill o’r byd yn defnyddio’r term ‘''anchor''’, ond mae’r newyddiadurwyr yn cyflwyno’r rhaglen newyddion yn yr un modd. Mae Bethan Rhys Roberts, Huw Edwards a Garry Owen ymhlith nifer o gyflwynwyr rhaglenni newyddion y Deyrnas Unedig sy’n dod o Gymru.

Mae beirniaid yn dadlau bod y cyflwynwyr Americanaidd – yr ''anchors'' – yn rhoi gormod o bwyslais ar ymddangosiad newyddion darlledu gan eu troi’n ‘selebs’. Gall hyn yn ei dro danseilio rôl draddodiadol newyddiadurwyr.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cyflwynydd newyddion

2019-05-02T13:15:40Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Newsreader/anchorperson''

Y sawl sy’n cyflwyno rhaglen [[newyddion]] teledu neu’n darllen y bwletinau [[newyddion]]. Mae’r [[cyflwynydd]] newyddion yn cyflwyno’r newyddion drwy gymorth [[awtociw]] (autocue/teleprompter).

Y cynhyrchydd Don Hewitt a oedd yn gweithio i gwmni CBS yn y 1950au cynnar a ddyfeisiodd y term ‘''anchor''’ yn ystod Confensiwn Cenedlaethol y Blaid Weriniaethol (''Republican National Convention'') yn Chicago. Ymdebygodd y darllediad i dîm ras cyfnewid, lle y mae safle’r rhedwr olaf (''anchor'') yn hollbwysig. Enghraifft o ‘angor’ yn Unol Daleithiau America (UDA) oedd y [[newyddiadurwr]] Walter Cronkite a gyflwynodd y newyddion i CBS am flynyddoedd.

Sefydlodd Hewitt baramedrau ar gyfer perfformiad byw er mwyn cadw’r rhaglen newyddion yn y stiwdio i redeg yn esmwyth. Cyflawnwyd hyn trwy fyrfyfyrio, darllen yr [[awtociw]], cyflwyno newyddion yn torri, sgwrsio â gwesteion yn y stiwdio a chydlynu adroddiadau newyddiadurwyr a oedd allan ar leoliad.

Mae cyflwynwyr yn ysgrifennu [[copi]] ac yn aml yn mynd allan ar [[aseiniad]] i gyflwyno’r rhaglen o’r maes er mwyn gweithredu fel llygad dyst i ddigwyddiadau arbennig.

Mae rhai o’r newyddiadurwyr mwyaf adnabyddus yn UDA wedi sefydlu eu hunain fel prif gyflwynwyr, gan gynnwys Cronkite, David Brinkley a Peter Jennings, ac mae ‘''anchors''’ cyfoes UDA yn aml yn bersonoliaethau enwog yn ogystal â chyflwyno’r newyddion.

Nid yw sefydliadau newyddion mewn mannau eraill o’r byd yn defnyddio’r term ‘''anchor''’, ond mae’r newyddiadurwyr yn cyflwyno’r rhaglen newyddion yn yr un modd. Mae Bethan Rhys Roberts, Huw Edwards a Garry Owen ymhlith nifer o gyflwynwyr rhaglenni newyddion y Deyrnas Unedig sy’n dod o Gymru.

Mae beirniaid yn dadlau bod y cyflwynwyr Americanaidd – yr ''anchors'' – yn rhoi gormod o bwyslais ar ymddangosiad newyddion darlledu gan eu troi’n ‘selebs’. Gall hyn yn ei dro danseilio rôl draddodiadol newyddiadurwyr.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cyflwynydd newyddion

2019-05-02T13:15:26Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Newsreader/anchorperson''

Y sawl sy’n cyflwyno rhaglen [[newyddion]] teledu neu’n darllen y bwletinau newyddion. Mae’r [[cyflwynydd]] newyddion yn cyflwyno’r newyddion drwy gymorth [[awtociw]] (autocue/teleprompter).

Y cynhyrchydd Don Hewitt a oedd yn gweithio i gwmni CBS yn y 1950au cynnar a ddyfeisiodd y term ‘''anchor''’ yn ystod Confensiwn Cenedlaethol y Blaid Weriniaethol (''Republican National Convention'') yn Chicago. Ymdebygodd y darllediad i dîm ras cyfnewid, lle y mae safle’r rhedwr olaf (''anchor'') yn hollbwysig. Enghraifft o ‘angor’ yn Unol Daleithiau America (UDA) oedd y [[newyddiadurwr]] Walter Cronkite a gyflwynodd y newyddion i CBS am flynyddoedd.

Sefydlodd Hewitt baramedrau ar gyfer perfformiad byw er mwyn cadw’r rhaglen newyddion yn y stiwdio i redeg yn esmwyth. Cyflawnwyd hyn trwy fyrfyfyrio, darllen yr awtociw, cyflwyno newyddion yn torri, sgwrsio â gwesteion yn y stiwdio a chydlynu adroddiadau newyddiadurwyr a oedd allan ar leoliad.

Mae cyflwynwyr yn ysgrifennu [[copi]] ac yn aml yn mynd allan ar [[aseiniad]] i gyflwyno’r rhaglen o’r maes er mwyn gweithredu fel llygad dyst i ddigwyddiadau arbennig.

Mae rhai o’r newyddiadurwyr mwyaf adnabyddus yn UDA wedi sefydlu eu hunain fel prif gyflwynwyr, gan gynnwys Cronkite, David Brinkley a Peter Jennings, ac mae ‘''anchors''’ cyfoes UDA yn aml yn bersonoliaethau enwog yn ogystal â chyflwyno’r newyddion.

Nid yw sefydliadau newyddion mewn mannau eraill o’r byd yn defnyddio’r term ‘''anchor''’, ond mae’r newyddiadurwyr yn cyflwyno’r rhaglen newyddion yn yr un modd. Mae Bethan Rhys Roberts, Huw Edwards a Garry Owen ymhlith nifer o gyflwynwyr rhaglenni newyddion y Deyrnas Unedig sy’n dod o Gymru.

Mae beirniaid yn dadlau bod y cyflwynwyr Americanaidd – yr ''anchors'' – yn rhoi gormod o bwyslais ar ymddangosiad newyddion darlledu gan eu troi’n ‘selebs’. Gall hyn yn ei dro danseilio rôl draddodiadol newyddiadurwyr.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddion 24 awr

2019-05-02T13:04:40Z

Gwenda Richards:

Saesneg: ''Rolling news''

[[Newyddion]] teledu sy’n darlledu ddydd a nos mewn cylch [[newyddion]] 24 awr. Mae gwasanaethau [[newyddion]] fel CNN, BBC News, Al-Jazeera, France 24 neu STAR News, yn cynnig gwasanaeth parhaus i’r gwylwyr am ddigwyddiadau [[newyddion]] wrth iddynt ddatblygu. Erbyn hyn, nid yw gwylwyr yn gorfod aros am fwletinau’r bore neu raglenni nosweithiol er mwyn cael y newyddion diweddaraf.

Mae beirniaid y fath ddarpariaeth yn credu bod y galw am ddioededd (immediacy) yn golygu bod gohebwyr tramor, yn arbennig, yn llai tueddol o gymryd rhan mewn adroddiadau ymchwiliol yn y maes. Yn hytrach, unwaith y daw [[newyddiadurwr]] o hyd i gefndir ‘dilys’ priodol i wneud adroddiad byw, mae’r [[gohebydd]] yn aml yn cael ei ddefnyddio i ddarllen [[copi]] newyddion a ysgrifennwyd ar ei gyfer gan gynhyrchwyr (gan ddefnyddio asiantaethau newyddion, swyddogion y wladwriaeth, ac ati) yn ôl yn y stiwdio.

Canfu astudiaeth Cushion et al. (2014) bod dulliau newyddiadurol penodol newyddion 24 awr (sef rhoi ymdeimlad o gyflymder i adroddiadau byw, diweddariadau cyson neu ymestyn gofod daearyddol ar leoliad) nawr yn ymddangos yn rheolaidd ar fwletinau teledu confensiynol i raddau gwahanol mewn gwledydd ar draws y byd. Mae’r awduron yn awgrymu bod mabwysiadu’r dulliau hyn, wrth osod adroddiadau bywiog yng nghanol rhaglenni newyddion cenedlaethol, yn darparu modd o gyfathrebu sy’n dehongli storïau yn ddyfnach na phecynnau newyddion a olygwyd ac a sgriptiwyd ymlaen llaw.

==Llyfryddiaeth==

Cushion, S., Aalberg, T. a Thomas, R. 2014. Towards a rolling news logic in fixed time bulletins? A comparative analysis of journalistic interventions in the US, UK and Norway. ''European Journal of Communication'' 29(1), tt. 100–109.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth gwyddoniaeth

2019-05-02T13:02:54Z

Gwenda Richards:

Saesneg: ''Science journalism''

Math o [[newyddiaduraeth]] sy’n ymdrin â gwyddoniaeth ac, i raddau llai, technoleg fel elfen benodol o ddigwyddiadau sy’n deilwng o fod yn y [[newyddion]]. Er nad yw [[newyddiaduraeth]] gwyddoniaeth fel genre wedi ei dogfennu’n llawn eto, mae i’w chael ledled y byd.
Ym Mhrydain, daeth [[newyddiaduraeth]] gwyddoniaeth i’r amlwg ochr yn ochr â thueddiadau ehangach i wneud gwyddoniaeth a thechnoleg yn boblogaidd. Yng nghanol y 1800au ym Mhrydain, cyhoeddwyd cylchgronau megis y ''Quarterly Journal of Science, Scientific Opinion'' a ''Nature''; cyfnodolion fel ''Popular Science Monthly, Hardwicke’s Science-Gossip, Pearson’s Magazine, Tit-Bits, Cassel’s Magazine'' a ''Knowledge: An illustrated Magazine of Science''. Roedd y rhain yn hyrwyddo gwyddoniaeth a’i werthfawrogiad er budd [[moderniaeth]] a chynnydd cymdeithasol. Yn yr un modd, bu pob teitl yn gymorth i ddatblygu cymunedau ‘lleyg’ – darllenwyr yr oedd ganddynt ddiddordeb mewn gwyddoniaeth ac a oedd yn awyddus i glywed y [[newyddion]] diweddaraf am ddatblygiadau gwyddonol ac arloesedd.

Yng Nghymru, sefydlwyd cylchgrawn Saesneg ei iaith, yr ''Archeologia Cambrensis'' a gyhoeddwyd yn flynyddol o 1846 tan 1899 gan Gymdeithas Hynafiaethau Cymru, ac ynddo cafwyd erthyglau ysgolheigaidd am archaeoleg Cymru. Yn Llanymddyfri, cyhoeddwyd cylchgrawn misol Cymraeg, Cylchgrawn y Gymdeithas er Taenu Gwybodaeth Fuddiol, rhwng 1834 a 1835 a oedd yn cynnwys erthyglau ar fyd natur a daearyddiaeth. Er mwyn poblogeiddio gwyddoniaeth i Gymry Cymraeg ifanc, cyhoeddwyd Trysorfa y Plant yn 1862, cylchgrawn crefyddol a oedd yn cynnwys erthyglau am fyd natur. Daeth y cyhoeddiad i ben yn 1910.

Yn y blynyddoedd wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf, datblygodd [[newyddion]] gwyddoniaeth fel y genre y gellir ei adnabod heddiw, wedi’i hwyluso’n rhannol gan broffesiynoldeb y rhai a oedd yn ysgrifennu ar y pwnc gan eu bod yn defnyddio dulliau adrodd ‘gwrthrychol’. Fe’i gwelwyd yn rheolaidd mewn ffilmiau [[newyddion]] yn y sinema, yn ogystal ag ar rwydwaith radio y BBC ar ddechrau’r 1920au. Erbyn diwedd y 1930au, roedd nifer cynyddol o newyddiadurwyr [[papur newydd]] yn cyflwyno adroddiadau gwyddoniaeth fel gohebwyr arbenigol, gydag unigolion megis J. G. Crowther, [[gohebydd]] y ''Manchester Guardian'' a Peter Ritchie Calder o’r ''Daily Herald'' yn arwain y ffordd.

Wrth i’r momentwm dyfu, ffurfiwyd y ''British Association of Science Writers'' yn 1947, gan gyfoethogi’r ddadl ynghylch arferion gweithio a safonau moesegol. Gyda dyfodiad teledu, darlledwyd rhaglenni gwyddoniaeth, megis ''The Sky at Night'' ym mis Ebrill 1957, ac yna’r gyfres ddogfen wyddoniaeth ''Horizon'' yn 1964.

Dilynodd [[newyddiaduraeth]] wyddonol Unol Daleithiau America (UDA) yr un llwybr. Yn ogystal â chyhoeddiadau’r brif ffrwd, gallai’r cyhoedd droi at deitlau arbenigol, megis ''Scientific American, Popular Science Monthly, National Geographic'' a ''Popular Mechanics''. Bwriad y rhain oedd i helpu pobl i ddysgu am wyddoniaeth ar eu liwt eu hunain.

Gwnaeth LaFollette (1990) archwiliad o’r cynnwys gwyddonol mewn cylchgronau i’r [[teulu]] yn UDA rhwng 1910 a 1955. Roedd yn dadlau bod rhoi sylw i wyddoniaeth wedi cyfrannu at hinsawdd o ddisgwyliadau lle roedd gwyddoniaeth a gwyddonwyr yn cael ei/eu dathlu, gydag erthyglau yn sicrhau darllenwyr y byddai dyfodol o gynnydd di-dor o’u blaenau.

Yn ystod y 1920au, sefydlwyd y ''Science Service'' (gwasanaeth newyddion wedi ei sindiceiddio) yn UDA a ddaeth yn enghraifft o’r ddelfryd i’w hefelychu gan brif bapurau newydd. Wedi’i sefydlu gyda chymorth ariannol cyhoeddwr [[papur newydd]] E. W. Scripps yn 1921, roedd yn dosbarthu deunydd newyddion ac erthyglau nodwedd i fwy na chant o bapurau newydd erbyn y 1940au. Yn y blynyddoedd i ddilyn, gan fod sefydliadau newyddion yn araf ddechrau ychwanegu gohebwyr gwyddoniaeth llawn amser i’w staff (megis Waldemar Kaempffert a William Laurence o’r ''New York Times''), dechreuwyd ystyried newyddiaduraeth gwyddoniaeth fel [[aseiniad]] ar wahân neu fel arbenigedd newyddiadurol.

Erbyn y 1960au, gwelwyd newid cyfeiriad amlwg mewn cylchgronau gwyddoniaeth yn y Deyrnas Unedig (DU) a’r UDA, yn ogystal â chyd-destunau cenedlaethol eraill. Daeth mathau mwy ymosodol o adroddiadau gwyddoniaeth i’r amlwg, gyda safbwyntiau sgeptig, hyd yn oed rhai beirniadol. Roedd cyhoeddi llyfr ''Silent Spring'' gan Rachel Carson yn 1963 yn arwyddocaol.

Yn ''Silent Spring'', llyfr sy’n aml yn cael ei ystyried fel gwaith nodedig am yr amgylchedd, mae Rachel Carson yn troi ei sylw at effeithiau posibl niweidiol plaladdwyr ar yr amgylchedd, yn enwedig y plaladdwyr hynny (gan gynnwys DDT) a oedd yn cael eu chwistrellu o’r awyr er mwyn rheoli poblogaethau pryfed ar raddfa enfawr. Mewn sawl ffordd, gwelwyd ''Silent Spring'' fel rhybudd cyhoeddus, a oedd yn casglu barn arbenigol ar beryglon yr ymarfer cynyddol ddinistriol hwn.

Gwelwyd y duedd hon yn parhau dros y degawdau diwethaf, gyda rhai sylwebwyr yn mynegi’r ofn mai’r unig dro y bydd gwyddoniaeth yn cael ei ystyried yn newyddion yw pan y bydd yn cael ei drafod yng nghyd-destun perygl.

Ar y llaw arall, mae rhai’n fwy optimistaidd gan gyfeirio at sut y mae’r rhyngrwyd yn trawsnewid yr hyn a ystyrir fel newyddion gwyddoniaeth, yn enwedig trwy roi’r modd i wyddonwyr-ddinasyddion gymryd rhan yn y sgwrs (yn bennaf trwy flogiau), sy’n cael ei ystyried fel democrateiddio’r drafodaeth wyddonol. Ar adeg pan fo sefydliadau newyddion dan bwysau cyllidebol i dorri neu leihau meysydd adrodd arbenigol megis gwyddoniaeth, mae’n bosibl y bydd y gwefannau hyn yn gynyddol arwyddocaol mewn perthynas â newyddiaduraeth gwyddoniaeth.

==Llyfryddiaeth==

LaFollette,M.C.1990. ''Making Science Our Own: Public Images of Science 1910-1955''. Chicago,Il: University of Chicago Press

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth gwyddoniaeth

2019-05-02T13:02:30Z

Gwenda Richards: /* Llyfryddiaeth */

Saesneg: ''Science journalism''

Math o [[newyddiaduraeth]] sy’n ymdrin â gwyddoniaeth ac, i raddau llai, technoleg fel elfen benodol o ddigwyddiadau sy’n deilwng o fod yn y [[newyddion]]. Er nad yw [[newyddiaduraeth]] gwyddoniaeth fel genre wedi ei dogfennu’n llawn eto, mae i’w chael ledled y byd.
Ym Mhrydain, daeth [[newyddiaduraeth]] gwyddoniaeth i’r amlwg ochr yn ochr â thueddiadau ehangach i wneud gwyddoniaeth a thechnoleg yn boblogaidd. Yng nghanol y 1800au ym Mhrydain, cyhoeddwyd cylchgronau megis y ''Quarterly Journal of Science, Scientific Opinion'' a ''Nature''; cyfnodolion fel ''Popular Science Monthly, Hardwicke’s Science-Gossip, Pearson’s Magazine, Tit-Bits, Cassel’s Magazine'' a ''Knowledge: An illustrated Magazine of Science''. Roedd y rhain yn hyrwyddo gwyddoniaeth a’i werthfawrogiad er budd [[moderniaeth]] a chynnydd cymdeithasol. Yn yr un modd, bu pob teitl yn gymorth i ddatblygu cymunedau ‘lleyg’ – darllenwyr yr oedd ganddynt ddiddordeb mewn gwyddoniaeth ac a oedd yn awyddus i glywed y [[newyddion]] diweddaraf am ddatblygiadau gwyddonol ac arloesedd.

Yng Nghymru, sefydlwyd cylchgrawn Saesneg ei iaith, yr ''Archeologia Cambrensis'' a gyhoeddwyd yn flynyddol o 1846 tan 1899 gan Gymdeithas Hynafiaethau Cymru, ac ynddo cafwyd erthyglau ysgolheigaidd am archaeoleg Cymru. Yn Llanymddyfri, cyhoeddwyd cylchgrawn misol Cymraeg, Cylchgrawn y Gymdeithas er Taenu Gwybodaeth Fuddiol, rhwng 1834 a 1835 a oedd yn cynnwys erthyglau ar fyd natur a daearyddiaeth. Er mwyn poblogeiddio gwyddoniaeth i Gymry Cymraeg ifanc, cyhoeddwyd Trysorfa y Plant yn 1862, cylchgrawn crefyddol a oedd yn cynnwys erthyglau am fyd natur. Daeth y cyhoeddiad i ben yn 1910.

Yn y blynyddoedd wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf, datblygodd [[newyddion]] gwyddoniaeth fel y genre y gellir ei adnabod heddiw, wedi’i hwyluso’n rhannol gan broffesiynoldeb y rhai a oedd yn ysgrifennu ar y pwnc gan eu bod yn defnyddio dulliau adrodd ‘gwrthrychol’. Fe’i gwelwyd yn rheolaidd mewn ffilmiau newyddion yn y sinema, yn ogystal ag ar rwydwaith radio y BBC ar ddechrau’r 1920au. Erbyn diwedd y 1930au, roedd nifer cynyddol o newyddiadurwyr [[papur newydd]] yn cyflwyno adroddiadau gwyddoniaeth fel gohebwyr arbenigol, gydag unigolion megis J. G. Crowther, [[gohebydd]] y ''Manchester Guardian'' a Peter Ritchie Calder o’r ''Daily Herald'' yn arwain y ffordd.

Wrth i’r momentwm dyfu, ffurfiwyd y ''British Association of Science Writers'' yn 1947, gan gyfoethogi’r ddadl ynghylch arferion gweithio a safonau moesegol. Gyda dyfodiad teledu, darlledwyd rhaglenni gwyddoniaeth, megis ''The Sky at Night'' ym mis Ebrill 1957, ac yna’r gyfres ddogfen wyddoniaeth ''Horizon'' yn 1964.

Dilynodd newyddiaduraeth wyddonol Unol Daleithiau America (UDA) yr un llwybr. Yn ogystal â chyhoeddiadau’r brif ffrwd, gallai’r cyhoedd droi at deitlau arbenigol, megis ''Scientific American, Popular Science Monthly, National Geographic'' a ''Popular Mechanics''. Bwriad y rhain oedd i helpu pobl i ddysgu am wyddoniaeth ar eu liwt eu hunain.

Gwnaeth LaFollette (1990) archwiliad o’r cynnwys gwyddonol mewn cylchgronau i’r [[teulu]] yn UDA rhwng 1910 a 1955. Roedd yn dadlau bod rhoi sylw i wyddoniaeth wedi cyfrannu at hinsawdd o ddisgwyliadau lle roedd gwyddoniaeth a gwyddonwyr yn cael ei/eu dathlu, gydag erthyglau yn sicrhau darllenwyr y byddai dyfodol o gynnydd di-dor o’u blaenau.

Yn ystod y 1920au, sefydlwyd y ''Science Service'' (gwasanaeth newyddion wedi ei sindiceiddio) yn UDA a ddaeth yn enghraifft o’r ddelfryd i’w hefelychu gan brif bapurau newydd. Wedi’i sefydlu gyda chymorth ariannol cyhoeddwr [[papur newydd]] E. W. Scripps yn 1921, roedd yn dosbarthu deunydd newyddion ac erthyglau nodwedd i fwy na chant o bapurau newydd erbyn y 1940au. Yn y blynyddoedd i ddilyn, gan fod sefydliadau newyddion yn araf ddechrau ychwanegu gohebwyr gwyddoniaeth llawn amser i’w staff (megis Waldemar Kaempffert a William Laurence o’r ''New York Times''), dechreuwyd ystyried newyddiaduraeth gwyddoniaeth fel [[aseiniad]] ar wahân neu fel arbenigedd newyddiadurol.

Erbyn y 1960au, gwelwyd newid cyfeiriad amlwg mewn cylchgronau gwyddoniaeth yn y Deyrnas Unedig (DU) a’r UDA, yn ogystal â chyd-destunau cenedlaethol eraill. Daeth mathau mwy ymosodol o adroddiadau gwyddoniaeth i’r amlwg, gyda safbwyntiau sgeptig, hyd yn oed rhai beirniadol. Roedd cyhoeddi llyfr ''Silent Spring'' gan Rachel Carson yn 1963 yn arwyddocaol.

Yn ''Silent Spring'', llyfr sy’n aml yn cael ei ystyried fel gwaith nodedig am yr amgylchedd, mae Rachel Carson yn troi ei sylw at effeithiau posibl niweidiol plaladdwyr ar yr amgylchedd, yn enwedig y plaladdwyr hynny (gan gynnwys DDT) a oedd yn cael eu chwistrellu o’r awyr er mwyn rheoli poblogaethau pryfed ar raddfa enfawr. Mewn sawl ffordd, gwelwyd ''Silent Spring'' fel rhybudd cyhoeddus, a oedd yn casglu barn arbenigol ar beryglon yr ymarfer cynyddol ddinistriol hwn.

Gwelwyd y duedd hon yn parhau dros y degawdau diwethaf, gyda rhai sylwebwyr yn mynegi’r ofn mai’r unig dro y bydd gwyddoniaeth yn cael ei ystyried yn newyddion yw pan y bydd yn cael ei drafod yng nghyd-destun perygl.

Ar y llaw arall, mae rhai’n fwy optimistaidd gan gyfeirio at sut y mae’r rhyngrwyd yn trawsnewid yr hyn a ystyrir fel newyddion gwyddoniaeth, yn enwedig trwy roi’r modd i wyddonwyr-ddinasyddion gymryd rhan yn y sgwrs (yn bennaf trwy flogiau), sy’n cael ei ystyried fel democrateiddio’r drafodaeth wyddonol. Ar adeg pan fo sefydliadau newyddion dan bwysau cyllidebol i dorri neu leihau meysydd adrodd arbenigol megis gwyddoniaeth, mae’n bosibl y bydd y gwefannau hyn yn gynyddol arwyddocaol mewn perthynas â newyddiaduraeth gwyddoniaeth.

==Llyfryddiaeth==

LaFollette,M.C.1990. ''Making Science Our Own: Public Images of Science 1910-1955''. Chicago,Il: University of Chicago Press

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth gwyddoniaeth

2019-05-02T13:02:04Z

Gwenda Richards:

Saesneg: ''Science journalism''

Math o [[newyddiaduraeth]] sy’n ymdrin â gwyddoniaeth ac, i raddau llai, technoleg fel elfen benodol o ddigwyddiadau sy’n deilwng o fod yn y [[newyddion]]. Er nad yw [[newyddiaduraeth]] gwyddoniaeth fel genre wedi ei dogfennu’n llawn eto, mae i’w chael ledled y byd.
Ym Mhrydain, daeth newyddiaduraeth gwyddoniaeth i’r amlwg ochr yn ochr â thueddiadau ehangach i wneud gwyddoniaeth a thechnoleg yn boblogaidd. Yng nghanol y 1800au ym Mhrydain, cyhoeddwyd cylchgronau megis y ''Quarterly Journal of Science, Scientific Opinion'' a ''Nature''; cyfnodolion fel ''Popular Science Monthly, Hardwicke’s Science-Gossip, Pearson’s Magazine, Tit-Bits, Cassel’s Magazine'' a ''Knowledge: An illustrated Magazine of Science''. Roedd y rhain yn hyrwyddo gwyddoniaeth a’i werthfawrogiad er budd [[moderniaeth]] a chynnydd cymdeithasol. Yn yr un modd, bu pob teitl yn gymorth i ddatblygu cymunedau ‘lleyg’ – darllenwyr yr oedd ganddynt ddiddordeb mewn gwyddoniaeth ac a oedd yn awyddus i glywed y [[newyddion]] diweddaraf am ddatblygiadau gwyddonol ac arloesedd.

Yng Nghymru, sefydlwyd cylchgrawn Saesneg ei iaith, yr ''Archeologia Cambrensis'' a gyhoeddwyd yn flynyddol o 1846 tan 1899 gan Gymdeithas Hynafiaethau Cymru, ac ynddo cafwyd erthyglau ysgolheigaidd am archaeoleg Cymru. Yn Llanymddyfri, cyhoeddwyd cylchgrawn misol Cymraeg, Cylchgrawn y Gymdeithas er Taenu Gwybodaeth Fuddiol, rhwng 1834 a 1835 a oedd yn cynnwys erthyglau ar fyd natur a daearyddiaeth. Er mwyn poblogeiddio gwyddoniaeth i Gymry Cymraeg ifanc, cyhoeddwyd Trysorfa y Plant yn 1862, cylchgrawn crefyddol a oedd yn cynnwys erthyglau am fyd natur. Daeth y cyhoeddiad i ben yn 1910.

Yn y blynyddoedd wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf, datblygodd newyddion gwyddoniaeth fel y genre y gellir ei adnabod heddiw, wedi’i hwyluso’n rhannol gan broffesiynoldeb y rhai a oedd yn ysgrifennu ar y pwnc gan eu bod yn defnyddio dulliau adrodd ‘gwrthrychol’. Fe’i gwelwyd yn rheolaidd mewn ffilmiau newyddion yn y sinema, yn ogystal ag ar rwydwaith radio y BBC ar ddechrau’r 1920au. Erbyn diwedd y 1930au, roedd nifer cynyddol o newyddiadurwyr [[papur newydd]] yn cyflwyno adroddiadau gwyddoniaeth fel gohebwyr arbenigol, gydag unigolion megis J. G. Crowther, [[gohebydd]] y ''Manchester Guardian'' a Peter Ritchie Calder o’r ''Daily Herald'' yn arwain y ffordd.

Wrth i’r momentwm dyfu, ffurfiwyd y ''British Association of Science Writers'' yn 1947, gan gyfoethogi’r ddadl ynghylch arferion gweithio a safonau moesegol. Gyda dyfodiad teledu, darlledwyd rhaglenni gwyddoniaeth, megis ''The Sky at Night'' ym mis Ebrill 1957, ac yna’r gyfres ddogfen wyddoniaeth ''Horizon'' yn 1964.

Dilynodd newyddiaduraeth wyddonol Unol Daleithiau America (UDA) yr un llwybr. Yn ogystal â chyhoeddiadau’r brif ffrwd, gallai’r cyhoedd droi at deitlau arbenigol, megis ''Scientific American, Popular Science Monthly, National Geographic'' a ''Popular Mechanics''. Bwriad y rhain oedd i helpu pobl i ddysgu am wyddoniaeth ar eu liwt eu hunain.

Gwnaeth LaFollette (1990) archwiliad o’r cynnwys gwyddonol mewn cylchgronau i’r [[teulu]] yn UDA rhwng 1910 a 1955. Roedd yn dadlau bod rhoi sylw i wyddoniaeth wedi cyfrannu at hinsawdd o ddisgwyliadau lle roedd gwyddoniaeth a gwyddonwyr yn cael ei/eu dathlu, gydag erthyglau yn sicrhau darllenwyr y byddai dyfodol o gynnydd di-dor o’u blaenau.

Yn ystod y 1920au, sefydlwyd y ''Science Service'' (gwasanaeth newyddion wedi ei sindiceiddio) yn UDA a ddaeth yn enghraifft o’r ddelfryd i’w hefelychu gan brif bapurau newydd. Wedi’i sefydlu gyda chymorth ariannol cyhoeddwr [[papur newydd]] E. W. Scripps yn 1921, roedd yn dosbarthu deunydd newyddion ac erthyglau nodwedd i fwy na chant o bapurau newydd erbyn y 1940au. Yn y blynyddoedd i ddilyn, gan fod sefydliadau newyddion yn araf ddechrau ychwanegu gohebwyr gwyddoniaeth llawn amser i’w staff (megis Waldemar Kaempffert a William Laurence o’r ''New York Times''), dechreuwyd ystyried newyddiaduraeth gwyddoniaeth fel [[aseiniad]] ar wahân neu fel arbenigedd newyddiadurol.

Erbyn y 1960au, gwelwyd newid cyfeiriad amlwg mewn cylchgronau gwyddoniaeth yn y Deyrnas Unedig (DU) a’r UDA, yn ogystal â chyd-destunau cenedlaethol eraill. Daeth mathau mwy ymosodol o adroddiadau gwyddoniaeth i’r amlwg, gyda safbwyntiau sgeptig, hyd yn oed rhai beirniadol. Roedd cyhoeddi llyfr ''Silent Spring'' gan Rachel Carson yn 1963 yn arwyddocaol.

Yn ''Silent Spring'', llyfr sy’n aml yn cael ei ystyried fel gwaith nodedig am yr amgylchedd, mae Rachel Carson yn troi ei sylw at effeithiau posibl niweidiol plaladdwyr ar yr amgylchedd, yn enwedig y plaladdwyr hynny (gan gynnwys DDT) a oedd yn cael eu chwistrellu o’r awyr er mwyn rheoli poblogaethau pryfed ar raddfa enfawr. Mewn sawl ffordd, gwelwyd ''Silent Spring'' fel rhybudd cyhoeddus, a oedd yn casglu barn arbenigol ar beryglon yr ymarfer cynyddol ddinistriol hwn.

Gwelwyd y duedd hon yn parhau dros y degawdau diwethaf, gyda rhai sylwebwyr yn mynegi’r ofn mai’r unig dro y bydd gwyddoniaeth yn cael ei ystyried yn newyddion yw pan y bydd yn cael ei drafod yng nghyd-destun perygl.

Ar y llaw arall, mae rhai’n fwy optimistaidd gan gyfeirio at sut y mae’r rhyngrwyd yn trawsnewid yr hyn a ystyrir fel newyddion gwyddoniaeth, yn enwedig trwy roi’r modd i wyddonwyr-ddinasyddion gymryd rhan yn y sgwrs (yn bennaf trwy flogiau), sy’n cael ei ystyried fel democrateiddio’r drafodaeth wyddonol. Ar adeg pan fo sefydliadau newyddion dan bwysau cyllidebol i dorri neu leihau meysydd adrodd arbenigol megis gwyddoniaeth, mae’n bosibl y bydd y gwefannau hyn yn gynyddol arwyddocaol mewn perthynas â newyddiaduraeth gwyddoniaeth.

==Llyfryddiaeth==

LaFollette,M.C.1990. ''Making Science Our Own: Public Images of Science 1910-1955''. Chicago,Il: University of Chicago Press

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddion 24 awr

2019-05-02T10:23:23Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg: ''Rolling news'' Newyddion teledu sy’n darlledu ddydd a nos mewn cylch newyddion 24 awr. Mae gwasanaethau newyddion fel CNN, BBC News, Al-...'

Saesneg: ''Rolling news''

[[Newyddion]] teledu sy’n darlledu ddydd a nos mewn cylch newyddion 24 awr. Mae gwasanaethau newyddion fel CNN, BBC News, Al-Jazeera, France 24 neu STAR News, yn cynnig gwasanaeth parhaus i’r gwylwyr am ddigwyddiadau newyddion wrth iddynt ddatblygu. Erbyn hyn, nid yw gwylwyr yn gorfod aros am fwletinau’r bore neu raglenni nosweithiol er mwyn cael y newyddion diweddaraf.

Mae beirniaid y fath ddarpariaeth yn credu bod y galw am ddioededd (immediacy) yn golygu bod gohebwyr tramor, yn arbennig, yn llai tueddol o gymryd rhan mewn adroddiadau ymchwiliol yn y maes. Yn hytrach, unwaith y daw [[newyddiadurwr]] o hyd i gefndir ‘dilys’ priodol i wneud adroddiad byw, mae’r [[gohebydd]] yn aml yn cael ei ddefnyddio i ddarllen [[copi]] newyddion a ysgrifennwyd ar ei gyfer gan gynhyrchwyr (gan ddefnyddio asiantaethau newyddion, swyddogion y wladwriaeth, ac ati) yn ôl yn y stiwdio.

Canfu astudiaeth Cushion et al. (2014) bod dulliau newyddiadurol penodol newyddion 24 awr (sef rhoi ymdeimlad o gyflymder i adroddiadau byw, diweddariadau cyson neu ymestyn gofod daearyddol ar leoliad) nawr yn ymddangos yn rheolaidd ar fwletinau teledu confensiynol i raddau gwahanol mewn gwledydd ar draws y byd. Mae’r awduron yn awgrymu bod mabwysiadu’r dulliau hyn, wrth osod adroddiadau bywiog yng nghanol rhaglenni newyddion cenedlaethol, yn darparu modd o gyfathrebu sy’n dehongli storïau yn ddyfnach na phecynnau newyddion a olygwyd ac a sgriptiwyd ymlaen llaw.

[[Llyfryddiaeth]]

Cushion, S., Aalberg, T. a Thomas, R. 2014. Towards a rolling news logic in fixed time bulletins? A comparative analysis of journalistic interventions in the US, UK and Norway. ''European Journal of Communication'' 29(1), tt. 100–109.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddion ar alw

2019-05-02T10:20:29Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg: ''News on demand'' Y gallu i ddarparu newyddion trwy dechnoleg ar alw. Mae datblygiadau mewn caledwedd a meddalwedd digidol nawr yn caniatá...'

Saesneg: ''News on demand''

Y gallu i ddarparu [[newyddion]] trwy dechnoleg ar alw. Mae datblygiadau mewn caledwedd a meddalwedd digidol nawr yn caniatáu i ddefnyddwyr dderbyn y newyddion bron unrhyw le ar unrhyw adeg trwy nifer o ddyfeisiadau, sy’n eu galluogi i archebu rhaglenni newyddion ar unrhyw adeg a chynnig dewislen bersonol iddynt.

Mae technoleg ddiwifr, yn arbennig, yn golygu bod modd darparu diweddariadau newyddion yn uniongyrchol i ffonau symudol. Mae rhai’n dadlau bod hyn yn gosod defnyddwyr wrth wraidd y cyfryngau newyddion.

Mae beirniaid, fodd bynnag, yn credu ei fod yn gyfrifol am leihau’r nifer o storïau newyddion o ansawdd oherwydd bod newyddiadurwyr yn canolbwyntio gormod ar y cyhoedd fel defnyddwyr.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiadurwr

2019-05-02T10:16:40Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg: ''Journalist'' Enw cyffredinol ar gyfer pobl sy’n cymryd rhan mewn gweithgareddau sy’n gysylltiedig â chynhyrchu newyddion. Yn fras, ma...'

Saesneg: ''Journalist''

Enw cyffredinol ar gyfer pobl sy’n cymryd rhan mewn gweithgareddau sy’n gysylltiedig â chynhyrchu [[newyddion]]. Yn fras, mae’n cyfeirio at y rhai sy’n ‘ysgrifennu mewn cyfnodolyn’ neu gylchgrawn, ond mae’r term ‘newyddiadurwr’ bellach yn nodi’r rhai sy’n cadw cofnodion o ddigwyddiadau penodol yn systematig o fewn amserlen benodol ac yn gwneud y record honno’n gyhoeddus.

Gellir olrhain y term Saesneg ''journalist'' cyn belled â’r ''Journal des Sauvants'' yn Ffrainc yn ystod yr unfed ganrif ar bymtheg, a heddiw mae’r term yn cyfeirio at unigolion sy’n ymgymryd â nifer o weithgareddau cysylltiedig sef, yn ôl Adam (1993), ‘gohebu, beirniadu, ysgrifennu erthyglau [[golygyddol]] a chyflwyno barn ar bethau’.

Ond mae’r ddadl dros bwy sy’n newyddiadura ai peidio yn parhau. A yw merch yn ei harddegau sy’n ysgrifennu’n ddyddiol yn ei [[dyddiadur]] a rhannu’r cynnwys gyda’i ffrindiau yn newyddiadurwr? Gall fod, yn enwedig os mai [[blog]] yw ei dyddiadur. Gellid dweud yr un peth am yr awdur llawrydd sydd yn y carchar am ddirmyg llys am wrthod datgelu ei ffynonellau.

Mae amryw o sefydliadau – o ''IndyMedia'' i sefydliadau newyddion mawr, o’r llysoedd i’r Cenhedloedd Unedig – wedi ceisio cynnig diffiniad terfynol. Bydd penderfynu pwy sy’n newyddiadurwr yn fwyfwy anodd o hyn ymlaen wrth i swyddogaethau [[newyddiaduraeth]] ymledu ar draws llwyfannau amlgyfrwng.

[[Llyfryddiaeth]]

Adam, G. S. 1993. ''Notes Toward A Definition of Journalism: understanding an old craft as an art form''. St Petersburg, FL: Poynter Institute.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth ymchwiliol

2019-05-02T10:13:06Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg : ''Investigative journalism'' Newyddiaduraeth sy’n datgelu agweddau cudd neu aneglur ar ddigwyddiadau neu faterion cyhoeddus, megis ymddyg...'

Saesneg : ''Investigative journalism''

[[Newyddiaduraeth]] sy’n datgelu agweddau cudd neu aneglur ar ddigwyddiadau neu faterion cyhoeddus, megis ymddygiad anghyfreithlon, diffygion neu lygredd. Galwodd Ettema a Glasser (1998) ohebwyr ymchwiliol yn ‘''custodians of concience''’ oherwydd eu bod yn datgelu troseddau yn erbyn safonau gwerthfawr cyhoeddus. Mae newyddiaduraeth ymchwiliol wedi amrywio ers dyddiau cynharaf newyddiaduraeth.

Roedd cyfnod o gynhyrfu’r dyfroedd yn y 1900au cynnar, ond ers y 1960au, cyrhaeddodd newyddiaduraeth ymchwiliol uchafbwynt oherwydd y diffyg ymddiriedaeth yn y Llywodraeth a’r cynnwrf cymdeithasol a oedd yn bodoli ar y pryd.

O gymharu â dulliau eraill o ohebu, yn ôl y [[gohebydd]] Martha Gellhorn, mae newyddiaduraeth ymchwiliol yn tueddu i weithio ‘o’r gwaelod i fyny’, sef dechrau gyda ffaith neu ddigwyddiad ac yna ymchwilio a thwrio ymhellach. Mae hyn yn golygu ymdrechion hirfaith gan newyddiadurwyr ymchwiliol, sy’n defnyddio cofnodion cyhoeddus, dogfennau cyfrinachol a chudd, a nifer fawr o gyfweliadau (yn aml yn y dirgel) er mwyn gwau eu storïau at ei gilydd.

Fel rheol, mae adroddiadau ymchwiliol yn cynnig ymdriniaeth fanylach a mwy cynhwysfawr na mathau eraill o storïau [[newyddion]]. Bu rhai sefydliadau newyddion yn gysylltiedig am flynyddoedd â chyflwyno adroddiadau ymchwiliol, er enghraifft ''60 Minutes'' CBS a chyfnodolion megis ''Mother Jones'' a ''The Nation'' yn Unol Daleithiau America (UDA), ac yn y Deyrnas Unedig (DU), papurau newydd fel ''The Sunday Times'' yn y 1960au neu raglen flaenllaw ''Panorama'' (BBC) a’r Byd ar Bedwar (S4C). Yn fwy diweddar, bu menter ddielw’r ''Bureau of Investigative Journalism'' yn ceisio dod o hyd i’r gwir.

Oherwydd ei bod wedi ei chysylltu’n rhannol â dyheadau pobl am allu newyddiaduraeth i ddatgelu camwedd swyddogol, mae newyddiaduraeth ymchwiliol wedi derbyn cefnogaeth rhai yn y byd masnachol ynghyd â chefnogaeth mudiadau dielw. Er enghraifft, yn UDA, bu sefydliad cenedlaethol yr ''Investigative Reporters and Editors'' (IRE) yn rhoi hyfforddiant i newyddiadurwyr mewn dulliau ymchwilio ar gyfer gohebu ymchwiliol ers 1975, a chafodd y ''Fund for Investigative Journalism'' (FIJ) ganmoliaeth ar ôl rhoi grant o $250 i alluogi Seymour Hersh i ddechrau ei ymchwiliad i laddfa My Lai yn Fietnam yn ystod y 1960au hwyr. Erbyn diwedd y 2000au, sefydlwyd nifer o fudiadau wedi eu modelu ar fudiad IRE yn Ewrop, America Ladin ac Asia, a sefydlwyd ''Global Investigative Journalism'', rhwydwaith rhyngwladol mewn 30 o wledydd yn 2003 er mwyn rhannu adnoddau.

Yn fwy diweddar, wrth i sawl [[papur newydd]] gau yn 2009, dechreuodd yr ''Huffington Post'' (y wefan newyddion a barn) ffurfio uned newyddiaduraeth ymchwiliol ei hun fel ffordd o gefnogi gohebwyr ymchwiliol di-waith.
Mae beirniaid newyddiaduraeth ymchwiliol yn credu y gall fod yn niweidiol gan ei bod yn tanseilio hyder y cyhoedd ac yn arwain at sinigiaeth, ac, os nad yw’n cael ei wneud yn dda, yn tynnu sylw’r cyhoedd at agweddau dibwys bywyd cyhoeddus.

[[Llyfryddiaeth]]

Ettema, J. a Glasser, T. 1998. ''Custodians of Conscience: Investigative Journalism and Public Virtue.'' New York: Columbia University Press.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth teithio

2019-05-02T10:05:05Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg: ''Travel journalism'' Ffurf boblogaidd o newyddiaduraeth sy’n canolbwyntio’n bennaf ar rinweddau a diffygion gwahanol leoliadau gwyliau....'

Saesneg: ''Travel journalism''

Ffurf boblogaidd o [[newyddiaduraeth]] sy’n canolbwyntio’n bennaf ar rinweddau a diffygion gwahanol leoliadau gwyliau. Mae’n ffurf sy’n nodweddu papurau newydd. Ers y 1970au, gwelir erthyglau am deithio yn aml mewn adran ar wahân neu fel atodiad. Mae newyddiaduraeth teithio yn cynnig rhywfaint o ddihangfa i ddarllenwyr sy’n chwilfrydig am leoliadau egsotig. Yn aml, dywedir bod newyddiaduraeth teithio yn dweud cymaint am y teithiwr (ei daith bersonol trwy fywyd) ag y mae am y siwrnai ei hun.

Yn ogystal â disgrifiadau manwl o’r hyn y gallai ymwelwyr ei ddisgwyl, gyda lluniau trawiadol, mae adroddiadau fel arfer yn darparu cyngor ac awgrymiadau ymarferol, gyda gwefannau [[newyddion]] ar-lein yn annog y darllenwyr i rannu eu profiadau hefyd. Oherwydd bod natur y cynnwys yn canolbwyntio ar y defnyddiwr, mae newyddiaduraeth teithio wedi denu beirniadaeth gan rai sy’n amheus ynghylch a yw’r math hwn o newyddiaduraeth yn newyddiaduraeth mewn gwirionedd. Mae eraill yn cyfeirio at i ba raddau y mae swyddogion cysylltiadau cyhoeddus yn gweithio y tu ôl i’r llenni er mwyn ceisio gogwydd sydd o blaid y cwmni yn unol â’i fuddiannau masnachol. Yn wir, mae’n arfer cyffredin i gwmnïau teithio gynnig talu am holl gostau teithio’r newyddiadurwyr yn gyfnewid am erthyglau ffafriol.
Mae sefydliadau newyddion safonol yn gwrthod yn llwyr â chytuno i wneud hyn, neu o leiaf yn datgelu’n glir yn yr erthygl beth yw’r berthynas rhyngddynt a’r cwmni teithio.

Yn y bôn, mae newyddiaduraeth teithio yn cael ei defnyddio er mwyn denu cwmnïau sy’n rhan o ddiwydiant mawr i hysbysebu. Mae hyn hefyd yn esbonio cyn lleied o erthyglau yn y wasg neu eitemau rhaglenni sy’n feirniadol eu naws neu sy’n cynnwys newyddiaduraeth ymchwiliol. Os bydd ‘newyddion go-iawn’ yn digwydd yn y lleoliad yn ystod ymweliad y newyddiadurwr, mae’n debygol y bydd y [[stori]] honno’n cael ei hailosod fel eitem newyddion caled mewn man arall yn y [[papur newydd]].

Ers blynyddoedd, ceir apêl yn y ffordd y mae newyddiaduraeth teithio yn llwyddo i fwrw golwg ar fwy o leoliadau nag y gall y darllenydd cyffredin ei brofi yn bersonol, ynghyd â gallu’r newyddiaduraeth honno i sbarduno diddordeb yn y cyrchfannau hynny. O ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg, mae newyddiaduraeth teithio wedi newid yn sgil datblygiadau technolegol sy’n gysylltiedig â llongau teithio moethus er enghraifft, trenau cyflym, dyfodiad trydan a’r telegraff, er mwyn darparu gwybodaeth i’r cyhoedd am diroedd pell. Er enghraifft, daeth cyfrol gyntaf ''North American Review'', a gyhoeddwyd yn Unol Daleithiau America (UDA) yn 1815, â newyddion o Baris i Americanwyr, tra gwnaeth ''Scribner’s Monthly'' gyfres o erthyglau rheolaidd ar ddinasoedd Ewrop ychydig ddegawdau’n ddiweddarach. Ym Mhrydain, gwelwyd [[colofn]] deithio rheolaidd ‘''The Tourist''’ yn y cylchgrawn ''Queen'', a oedd yn cynnig cyngor ar wisg a moesau i fenywod wrth deithio dramor.

Wrth i ysgrifau teithio, dyddiaduron, llythyrau ac erthyglau ymddangos yn gynyddol ar draws y wasg Ewropeaidd yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg, daeth twristiaeth yn rhywbeth a anelwyd fwyfwy at y dosbarth canol, yn hytrach nag at y crachach yn unig, gan sefydlu cyswllt o’r cychwyn rhwng newyddiaduraeth a lledaeniad poblogaidd twristiaeth. Er enghraifft, roedd cylchgronau Prydain yn defnyddio erthyglau teithio gan ddinasyddion preifat yn gynyddol. Yn y ''Picture Post'' neu’r ''World Wide Magazine'', gwelwyd hanesion unigolion a oedd yn cymryd rhan mewn gweithgareddau hamdden fel sledio a beicio ar draws dwyrain Ewrop. Erbyn diwedd y 1890au, dechreuodd cylchgronau a phapurau newydd America a Phrydain ddefnyddio gohebwyr i deithio ac ysgrifennu, ac yng nghylchgronau megis ''Queen'', ''The Saturday Evening Post, MacMillan’s Magazine'', ''Travel'' a ''Atlantic Monthly'', roedd cofiannau teithio rheolaidd a’u hawduron wedi derbyn tâl am yr erthyglau.

Datblygwyd newyddiaduraeth teithio ymhellach o ddiwedd y 1800au hyd at y 1900au cynnar gan fod datblygiadau technoleg a newidiadau yn y ffordd o fyw yn gwneud teithio i bellafoedd byd yn fwy hygyrch. Trawsnewidiwyd teithio o fod yn rhywbeth elitaidd i’r breintiedig cyfoethog i fod yn weithgaredd hamdden boblogaidd wrth i dechnolegau wella a thrafnidiaeth gyflymach (gan gynnwys ceir a’r awyren) gynyddu, yn ogystal â thwf demograffig ac economaidd gwell (megis mwy o gyfoeth a mwy o amser hamdden).

Ym Mhrydain yn ystod ail hanner y bedwaredd ganrif ar bymtheg, bu cylchgronau’n targedu eu darllenwyr a’u rhannu’n gymunedau ar wahân. Roedd awgrymu cyrchfannau newydd ar gyfer teithio yn fodd o hybu twristiaeth ymhellach fel gweithgaredd hamdden posibl ar gyfer mwy a mwy o bobl y dosbarth canol.

Erbyn dechrau’r ugeinfed ganrif, roedd diwydiant twristiaeth wedi dechrau datblygu mewn mannau amrywiol ledled y byd. Tyfodd asiantaethau teithio, gwelwyd nifer cynyddol o deithiau grŵp a chyhoeddwyd llawlyfrau teithio mewn nifer fawr o leoliadau amrywiol gan greu ffocws ar gyfer newyddiaduraeth teithio. Daeth nifer o gylchgronau fel ''Ladies Home Journal'', ''Cosmopolitan'' a ''Colliers'' i’r amlwg gydag erthyglau rheolaidd yn arbenigo ar dwristiaeth, ac ymddangosodd nifer o gylchgronau wedi eu neilltuo’n benodol i’r pwnc, fel ''National Geographic''. Drwy ddefnyddio lluniau o 1896 ymlaen er mwyn ennyn diddordeb mewn gwledydd pell, roedd y cyfnodolion yn dod â gwledydd tramor yn fyw i’r darllenydd. Roedd yn gylchgrawn llwyddiannus a chyhoeddwyd cylchgronau eraill fel ''Travel and Leisure.''

Drwy’r cyfan, roedd newyddiaduraeth teithio yn ganolog i’r diddordeb cynyddol mewn gwledydd pell gan adeiladu ar boblogrwydd cynharach y stereocards a phosteri teithio drwy gyhoeddi lluniau a oedd yn dod â’r lleoliadau anghysbell yn nes. Llwyddodd awduron megis Jan Morris, Michael Palin a Bethan Gwanas, ynghyd â’r gyfres deledu Pacio (S4C) i ddod â lleoliadau tramor a’u trigolion i gartrefi darllenwyr a gwylwyr teledu cyfoes.

Gan fod cwmnïau teithio yn talu newyddiadurwyr i fynd ar wyliau er pwrpas hyrwyddo, mae beirniaid y math hwn o newyddiaduraeth yn honni bod hyn yn arwain at adroddiadau sy’n rhy ffafriol, ac nad yw’r newyddiadurwyr yn ddi-duedd.

Yn ogystal â hynny, mae’r diwydiant twristiaeth yn manteisio ar sylwadau defnyddwyr yn sgil twf y cyfryngau newydd gan wneud newyddiaduraeth teithio yn bwnc cyfleus i flogwyr sydd â diddordeb mewn ysgrifennu am eu teithiau. Mae newyddiaduraeth teithio gyfoes hefyd yn canolbwyntio’n fwy ar y defnyddiwr, gan fod ‘gohebwyr teithio’ heddiw yn defnyddio eu platfformau i rybuddio am arferion drwg y diwydiant twristiaeth, i gynghori ynghylch cyrchfannau peryglus a chynghori ar y ffordd orau i sicrhau gwerth am arian.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth rhyfel

2019-05-02T09:30:08Z

Gwenda Richards:

Saesneg: ''War journalism''

[[Newyddiaduraeth]] sy’n gysylltiedig â rhyfel ac ymladd. Mae [[newyddiaduraeth]] rhyfel wedi bod yn gysylltiedig ag imperialaeth ers amser maith, a datblygodd y [[gohebydd]] rhyfel yn arbenigwr am fod papurau newydd Prydain yn dymuno cynnwys adroddiadau o faes y gad yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg.

Yn ystod rhyfeloedd mawr y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac wedi hynny, roedd galw am [[newyddion]] amdanynt, felly daeth y math hwn o newyddiaduraeth yn ganolog mewn papurau newydd. Darparwyd yr adroddiadau cynnar gan filwyr neu deithwyr, ond roedd oedi sylweddol wrth iddyn nhw gael eu trosglwyddo’n ôl i’r stafell [[newyddion]] ar geffyl neu long, ac roedden nhw’n aml yn anghywir, yn rhy ragfarnllyd ac yn gamarweiniol. Roedd yr angen am newyddiaduraeth fwy gwrthrychol yn dwysáu ac unwaith y’i gwnaed yn bosibl gan y telegraff i adrodd o faes y brwydro pell ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, daeth yn bosibl i gynnal y math hwn o newyddiaduraeth.

Mae’r ddadl dros bwy oedd y [[gohebydd]] rhyfel cyntaf yn mynd yn ei flaen. Ymhlith y rhai cyntaf oedd yr arlunydd o Iseldirwr, Willem van de Velde, a gofnodai wrthdaro morwrol yn y 1650au, Henry Crabb Robinson yn ysgrifennu am Ryfel Iberia yn 1808, gohebwyr Rhyfel Mecsico y 1840au, a William Howard Russell yn gohebu o Ryfel y Crimea (1853–6) ar gyfer ''The Times''. Er bod eu hadroddiadau yn aml yn bleidiol, er hynny, ystyriwyd y cyfnod rhwng y ddau ryfel byd yn ‘oes euraidd’ newyddiaduraeth rhyfel (Knightley 1975). Yn sgil dyfodiad radio yn y 1920au a’r 1930au, a’r modd o drosglwyddo lluniau o’r ymladd ar hyd weiren i gydfynd â’r geiriau, daeth gohebu rhyfel yn fwy cyffredin o lawer, yn enwedig yn ystod yr Ail Ryfel Byd a Rhyfel Corea. Cafodd dyfodiad y teledu effaith uniongyrchol ar newyddiadura yn ystod Rhyfel Fietnam a’r rhyfeloedd dilynol.

Mae’r rhan fwyaf o drafodaethau am ohebu rhyfel yn dangos rhagfarn orllewinol. Mae cwestiynau am [[sensoriaeth]] wedi codi, gyda llywodraethau yn ceisio rheoli llif gwybodaeth. Roedd gohebwyr y Rhyfel Byd Cyntaf, er enghraifft, yn cael eu sensro’n eang, tra oedd y rheini a oedd yn gohebu yn ystod yr Ail Ryfel Byd i wledydd democrataidd yn cael eu rheoli’n gymedrol, ond yn cael eu sensro’n llym os oeddent yn adrodd i wladwriaethau totalitaraidd.

Mae arferion eraill sy’n gysylltiedig â gohebu yn ystod y rhyfel yn cynnwys rhannu storïau ymhlith carfan o newyddiadurwyr (''press pools'') a [[gohebu mewnblanedig]] (''embedded reporting'') lle y mae newyddiadurwr yn byw gydag unedau milwrol.

Er y portreadwyd rôl y gohebydd rhyfel yn aml fel un rhamantus, mewn gwirionedd mae amrywiaeth o broblemau’n gysylltiedig â newyddiaduraeth rhyfel, megis cyfrifoldeb, gwirionedd a chydbwysedd, ymhlith eraill. Mae gohebu ar adeg o ryfel yn aml yn golygu gweithio o dan amodau cwbl wahanol i unrhyw beth sy’n gysylltiedig â gwaith newyddion arferol.

Mae’r ddelwedd o’r gohebydd rhyfel fel anturiaethwr sy’n cymryd risg, neu’n mentro fel ''daredevil'', heliwr neu dwyllwr, yn un sy’n cael ei chyfleu mewn nofelau, ffilmiau, dramâu, a chynrychioliadau ffuglennol eraill o newyddiaduraeth. Yn yr un modd, mae syniad yn bodoli bod newyddiadurwr rhyfel rywsut yn gwneud gwaith newyddiadurol ‘gwell’, a bod eu profiadau’n fwy dilys, atyniadol, ac yn fwy nodedig na newyddiadurwyr eraill. Ac eto, oherwydd eu hymrwymiad i rywfaint o hunaniaeth genedlaethol, a hyd yn oed gwladgarwch, gall hynny arwain at ambell newyddiadurwr yn newid y ffordd y mae’n mynd ati i newyddiadura. Gall bod yn bleidiol i un ochr olygu bod newyddiadurwr yn dewis geiriau amhriodol, yn anwybyddu persbectif ehangach, yn peidio â dewis delweddau priodol a phenodol, neu hyd yn oed yn golygu bod newyddiadurwr yn gwisgo bathodynnau pleidiol.

O dan amodau heddychlon, gan amlaf pan welir bod y newyddiadurwr yn ‘rhy agos’ at [[stori]] (h.y. bod y stori’n effeithio arno, ei deulu, ei ffrindiau neu ei gymdogaeth), mae’r [[golygydd]] yn ei dynnu oddi ar y [[stori]]. Nid yw’n cael ei ystyried yn gweithredu’n wrthrychol.
Ond mewn rhyfel, os bydd newyddiadurwyr yn dangos ei hun fel rhywun gwladgarol, anaml iawn y cânt eu tynnu oddi ar y stori. Yn hytrach, y disgwyl ymhlith rhai yw y byddant yn newid y ffordd y maen nhw’n gweithredu fel newyddiadurwyr gwrthrychol arferol, a chymryd safbwynt mwy gwladgarol.

Mae gohebydd rhyfel yn wynebu cyfrifoldeb ychwanegol wrth weithio dros adeg o drawma. Mae’n cyflawni sawl rôl (esbonio, [[cyfieithu]] a gwneud synnwyr o’r hyn sy’n digwydd) ar gyfer ei gynulleidfa. O ystyried hyn, nid oedd yn syndod bod cymaint o’r sylw a roddwyd i ymosodiadau 9/11, er enghraifft, yn canolbwyntio ar gwestiwn allweddol trawma a’i ganlyniadau (gweler Zelizer ac Allan 2002).

Yn dilyn ymosodiadau 9/11, roedd y wasg boblogaidd, ynghyd â chyhoeddiadau ar gyfer newyddiadurwyr, yn cynnwys storïau a oedd yn rhoi sylw i symptomau straen, gyda gohebwyr a oedd yn ei chanol hi yn profi’r straen waethaf. Codwyd cwestiynau nid yn unig ynghylch y ffordd yr oedd trawma yn effeithio ar waith a swyddogaethau newyddiadurol, ond hefyd ar a oedd newyddiadurwyr eu hunain yn gallu cyflawni’r hyn a ddisgwylid ganddynt yn ystod cyfnod o drychineb neu argyfwng.

Yn y bôn, mae gohebu rhyfel yn mynnu bod syniadau o’r hyn sy’n cael ei ystyried yn ymarfer newyddiadurol da yn cael eu haildrefnu ar sail meini prawf gwahanol nag a fyddai fel arfer yn ymddangos yn briodol; meini prawf sy’n dod i’r wyneb mewn ffordd drawiadol o dan amgylchiadau heriol (gweler Allan a Zelizer 2004, Matheson ac Allan 2009).

Disgwylir i newyddiadurwyr weithredu mewn sawl ffordd yn ystod rhyfel: bod yn ddigon agos i’r digwyddiad er mwyn ymateb i’r hyn sy’n digwydd, ond yn ddigon pell er mwyn aros yn ddiogel; bod yn ddigon awdurdodol er mwyn darparu gwybodaeth ddibynadwy ac i wirio honiadau cymhleth sy’n datblygu; parhau i amddiffyn hawliau dynol sy’n cael eu tanseilio mewn rhyfel ond gan fod yn ddigon diduedd er mwyn gweld strategaethau’r sawl sy’n ymladd ar bob ochr bob amser. Mae’r rhain felly yn rhoi awdurdod penodol i’r gohebydd rhyfel fel llygad dyst.

Mae’r weithred hon o dystio, o weld calon y stori drostynt eu hunain, yn codi problem ehangach i’r newyddiadurwyr, sef penderfynu beth sy’n cyfrif fel gwirionedd ar faes y gad. Mae bod yno’n awgrymu y bydd y trais, y difrod, y dioddefaint a’r marwolaethau sy’n anochel mewn rhyfel yn cael eu cyfleu’n wahanol rywsut. Ac eto, mae cyfyngiadau gwleidyddol, milwrol, economaidd a thechnolegol, ymhlith cyfyngiadau eraill, yn effeithio ar brofiad y gohebydd yno.
Mae tystiolaeth anecdotaidd o sawl rhyfel yn cefnogi hyn, e.e. pan fo gohebwyr yn methu cael caniatâd i fynd i faes y gad gan y fyddin, neu pan fo camerâu yn torri a ddim yn gweithio, neu pan fo unigolion yn gwrthod siarad. Ar ben hynny, gall synnwyr y newyddiadurwr o ddinasyddiaeth, a hyd yn oed ei wladgarwch, gael ei gwestiynu. Yn rhy aml, mae newyddiadurwyr yn cyfarfod â phobl sydd am wybod: ‘ydych chi gyda ni, neu a ydych yn ein herbyn ni?’ Ar y pwynt hwn, mae newyddiadurwyr unigol yn penderfynu drostynt eu hunain beth yw eu rôl, gan wybod y gallai eu penderfyniad ''ad hoc'' gael goblygiadau dwys ar sut y mae eu cynulleidfaoedd yn dod i ddeall natur y rhyfel a’r canlyniadau i’r dioddefwyr.

[[Llyfryddiaeth]]

Allan, S. a Zelizer, B. (goln) 2004. ''Reporting War: Journalism in Wartime''. Llundain: Routledge.

Knightley, P. 1975. ''The First Casualty''. New York and London: Harcourt Brace Jovanovich.

Matheson, D. ac Allan, S. 2009. ''Digital War Reporting''. Cyfres Digital Media and Society. Cambridge: Polity Press.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth rhyfel

2019-05-02T09:29:45Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg: ''War journalism'' Newyddiaduraeth sy’n gysylltiedig â rhyfel ac ymladd. Mae newyddiaduraeth rhyfel wedi bod yn gysylltiedig ag imperiala...'

Saesneg: ''War journalism''

[[Newyddiaduraeth]] sy’n gysylltiedig â rhyfel ac ymladd. Mae newyddiaduraeth rhyfel wedi bod yn gysylltiedig ag imperialaeth ers amser maith, a datblygodd y [[gohebydd]] rhyfel yn arbenigwr am fod papurau newydd Prydain yn dymuno cynnwys adroddiadau o faes y gad yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg.

Yn ystod rhyfeloedd mawr y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac wedi hynny, roedd galw am [[newyddion]] amdanynt, felly daeth y math hwn o newyddiaduraeth yn ganolog mewn papurau newydd. Darparwyd yr adroddiadau cynnar gan filwyr neu deithwyr, ond roedd oedi sylweddol wrth iddyn nhw gael eu trosglwyddo’n ôl i’r stafell newyddion ar geffyl neu long, ac roedden nhw’n aml yn anghywir, yn rhy ragfarnllyd ac yn gamarweiniol. Roedd yr angen am newyddiaduraeth fwy gwrthrychol yn dwysáu ac unwaith y’i gwnaed yn bosibl gan y telegraff i adrodd o faes y brwydro pell ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, daeth yn bosibl i gynnal y math hwn o newyddiaduraeth.

Mae’r ddadl dros bwy oedd y gohebydd rhyfel cyntaf yn mynd yn ei flaen. Ymhlith y rhai cyntaf oedd yr arlunydd o Iseldirwr, Willem van de Velde, a gofnodai wrthdaro morwrol yn y 1650au, Henry Crabb Robinson yn ysgrifennu am Ryfel Iberia yn 1808, gohebwyr Rhyfel Mecsico y 1840au, a William Howard Russell yn gohebu o Ryfel y Crimea (1853–6) ar gyfer ''The Times''. Er bod eu hadroddiadau yn aml yn bleidiol, er hynny, ystyriwyd y cyfnod rhwng y ddau ryfel byd yn ‘oes euraidd’ newyddiaduraeth rhyfel (Knightley 1975). Yn sgil dyfodiad radio yn y 1920au a’r 1930au, a’r modd o drosglwyddo lluniau o’r ymladd ar hyd weiren i gydfynd â’r geiriau, daeth gohebu rhyfel yn fwy cyffredin o lawer, yn enwedig yn ystod yr Ail Ryfel Byd a Rhyfel Corea. Cafodd dyfodiad y teledu effaith uniongyrchol ar newyddiadura yn ystod Rhyfel Fietnam a’r rhyfeloedd dilynol.

Mae’r rhan fwyaf o drafodaethau am ohebu rhyfel yn dangos rhagfarn orllewinol. Mae cwestiynau am [[sensoriaeth]] wedi codi, gyda llywodraethau yn ceisio rheoli llif gwybodaeth. Roedd gohebwyr y Rhyfel Byd Cyntaf, er enghraifft, yn cael eu sensro’n eang, tra oedd y rheini a oedd yn gohebu yn ystod yr Ail Ryfel Byd i wledydd democrataidd yn cael eu rheoli’n gymedrol, ond yn cael eu sensro’n llym os oeddent yn adrodd i wladwriaethau totalitaraidd.

Mae arferion eraill sy’n gysylltiedig â gohebu yn ystod y rhyfel yn cynnwys rhannu storïau ymhlith carfan o newyddiadurwyr (''press pools'') a [[gohebu mewnblanedig]] (''embedded reporting'') lle y mae newyddiadurwr yn byw gydag unedau milwrol.

Er y portreadwyd rôl y gohebydd rhyfel yn aml fel un rhamantus, mewn gwirionedd mae amrywiaeth o broblemau’n gysylltiedig â newyddiaduraeth rhyfel, megis cyfrifoldeb, gwirionedd a chydbwysedd, ymhlith eraill. Mae gohebu ar adeg o ryfel yn aml yn golygu gweithio o dan amodau cwbl wahanol i unrhyw beth sy’n gysylltiedig â gwaith newyddion arferol.

Mae’r ddelwedd o’r gohebydd rhyfel fel anturiaethwr sy’n cymryd risg, neu’n mentro fel ''daredevil'', heliwr neu dwyllwr, yn un sy’n cael ei chyfleu mewn nofelau, ffilmiau, dramâu, a chynrychioliadau ffuglennol eraill o newyddiaduraeth. Yn yr un modd, mae syniad yn bodoli bod newyddiadurwr rhyfel rywsut yn gwneud gwaith newyddiadurol ‘gwell’, a bod eu profiadau’n fwy dilys, atyniadol, ac yn fwy nodedig na newyddiadurwyr eraill. Ac eto, oherwydd eu hymrwymiad i rywfaint o hunaniaeth genedlaethol, a hyd yn oed gwladgarwch, gall hynny arwain at ambell newyddiadurwr yn newid y ffordd y mae’n mynd ati i newyddiadura. Gall bod yn bleidiol i un ochr olygu bod newyddiadurwr yn dewis geiriau amhriodol, yn anwybyddu persbectif ehangach, yn peidio â dewis delweddau priodol a phenodol, neu hyd yn oed yn golygu bod newyddiadurwr yn gwisgo bathodynnau pleidiol.

O dan amodau heddychlon, gan amlaf pan welir bod y newyddiadurwr yn ‘rhy agos’ at [[stori]] (h.y. bod y stori’n effeithio arno, ei deulu, ei ffrindiau neu ei gymdogaeth), mae’r [[golygydd]] yn ei dynnu oddi ar y stori. Nid yw’n cael ei ystyried yn gweithredu’n wrthrychol.
Ond mewn rhyfel, os bydd newyddiadurwyr yn dangos ei hun fel rhywun gwladgarol, anaml iawn y cânt eu tynnu oddi ar y stori. Yn hytrach, y disgwyl ymhlith rhai yw y byddant yn newid y ffordd y maen nhw’n gweithredu fel newyddiadurwyr gwrthrychol arferol, a chymryd safbwynt mwy gwladgarol.

Mae gohebydd rhyfel yn wynebu cyfrifoldeb ychwanegol wrth weithio dros adeg o drawma. Mae’n cyflawni sawl rôl (esbonio, [[cyfieithu]] a gwneud synnwyr o’r hyn sy’n digwydd) ar gyfer ei gynulleidfa. O ystyried hyn, nid oedd yn syndod bod cymaint o’r sylw a roddwyd i ymosodiadau 9/11, er enghraifft, yn canolbwyntio ar gwestiwn allweddol trawma a’i ganlyniadau (gweler Zelizer ac Allan 2002).

Yn dilyn ymosodiadau 9/11, roedd y wasg boblogaidd, ynghyd â chyhoeddiadau ar gyfer newyddiadurwyr, yn cynnwys storïau a oedd yn rhoi sylw i symptomau straen, gyda gohebwyr a oedd yn ei chanol hi yn profi’r straen waethaf. Codwyd cwestiynau nid yn unig ynghylch y ffordd yr oedd trawma yn effeithio ar waith a swyddogaethau newyddiadurol, ond hefyd ar a oedd newyddiadurwyr eu hunain yn gallu cyflawni’r hyn a ddisgwylid ganddynt yn ystod cyfnod o drychineb neu argyfwng.

Yn y bôn, mae gohebu rhyfel yn mynnu bod syniadau o’r hyn sy’n cael ei ystyried yn ymarfer newyddiadurol da yn cael eu haildrefnu ar sail meini prawf gwahanol nag a fyddai fel arfer yn ymddangos yn briodol; meini prawf sy’n dod i’r wyneb mewn ffordd drawiadol o dan amgylchiadau heriol (gweler Allan a Zelizer 2004, Matheson ac Allan 2009).

Disgwylir i newyddiadurwyr weithredu mewn sawl ffordd yn ystod rhyfel: bod yn ddigon agos i’r digwyddiad er mwyn ymateb i’r hyn sy’n digwydd, ond yn ddigon pell er mwyn aros yn ddiogel; bod yn ddigon awdurdodol er mwyn darparu gwybodaeth ddibynadwy ac i wirio honiadau cymhleth sy’n datblygu; parhau i amddiffyn hawliau dynol sy’n cael eu tanseilio mewn rhyfel ond gan fod yn ddigon diduedd er mwyn gweld strategaethau’r sawl sy’n ymladd ar bob ochr bob amser. Mae’r rhain felly yn rhoi awdurdod penodol i’r gohebydd rhyfel fel llygad dyst.

Mae’r weithred hon o dystio, o weld calon y stori drostynt eu hunain, yn codi problem ehangach i’r newyddiadurwyr, sef penderfynu beth sy’n cyfrif fel gwirionedd ar faes y gad. Mae bod yno’n awgrymu y bydd y trais, y difrod, y dioddefaint a’r marwolaethau sy’n anochel mewn rhyfel yn cael eu cyfleu’n wahanol rywsut. Ac eto, mae cyfyngiadau gwleidyddol, milwrol, economaidd a thechnolegol, ymhlith cyfyngiadau eraill, yn effeithio ar brofiad y gohebydd yno.
Mae tystiolaeth anecdotaidd o sawl rhyfel yn cefnogi hyn, e.e. pan fo gohebwyr yn methu cael caniatâd i fynd i faes y gad gan y fyddin, neu pan fo camerâu yn torri a ddim yn gweithio, neu pan fo unigolion yn gwrthod siarad. Ar ben hynny, gall synnwyr y newyddiadurwr o ddinasyddiaeth, a hyd yn oed ei wladgarwch, gael ei gwestiynu. Yn rhy aml, mae newyddiadurwyr yn cyfarfod â phobl sydd am wybod: ‘ydych chi gyda ni, neu a ydych yn ein herbyn ni?’ Ar y pwynt hwn, mae newyddiadurwyr unigol yn penderfynu drostynt eu hunain beth yw eu rôl, gan wybod y gallai eu penderfyniad ''ad hoc'' gael goblygiadau dwys ar sut y mae eu cynulleidfaoedd yn dod i ddeall natur y rhyfel a’r canlyniadau i’r dioddefwyr.

[[Llyfryddiaeth]]

Allan, S. a Zelizer, B. (goln) 2004. ''Reporting War: Journalism in Wartime''. Llundain: Routledge.

Knightley, P. 1975. ''The First Casualty''. New York and London: Harcourt Brace Jovanovich.

Matheson, D. ac Allan, S. 2009. ''Digital War Reporting''. Cyfres Digital Media and Society. Cambridge: Polity Press.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth radical

2019-05-02T09:21:23Z

Gwenda Richards:

Saesneg: ''Radical journalism''

[[Newyddiaduraeth]] sydd wedi ymrwymo i herio’r sefyllfa bresennol drwy ddod â newid cymdeithasol, a thrwy hynny ailddosbarthu pŵer er lles y rhai hynny sy’n cael eu hecsbloetio neu eu gormesu gan gyfalafiaeth. Mae rôl y newyddiadurwr yn golygu mwy na adrodd ar y byd o’n cwmpas; mae [[newyddiaduraeth]] radical, yn ôl ei chefnogwyr, yn cyfrannu at newid y byd mewn modd gwleidyddol blaengar.

Datblygodd [[newyddiaduraeth]] radical er mwyn gwrthsefyll gwrthrychedd cynyddol yn negawdau cynnar y bedwaredd ganrif ar bymtheg, a gwelwyd y [[newyddiaduraeth]] radical newydd hon mewn cyhoeddiadau fel y ''Penny Press'' yn Unol Daleithiau America a’r Wasg Dosbarth Gweithiol Saesneg ''(Pauper Press'') ym Mhrydain.

Cafodd y ddwy wasg honno eu lansio er mwyn sicrhau darllenwyr màs a oedd yn ymddiddori yn y mathau o [[newyddion]] yr oedd y papurau newydd traddodiadol, ‘uchel ael’, wedi’u hesgeuluso i raddau helaeth. Roedd llywodraethau’r dydd yn ofni’r bygythiad i’r sefydliadau grymus breintiedig o du’r elfennau mwy radical o fewn [[newyddiaduraeth]] boblogaidd. Ar yr un pryd, roedd perchenogion y wasg ‘barchus’ am leihau’r gystadleuaeth ar gyfer darllenwyr. Felly, roedd y ddau grŵp yn gweld manteision pwysig i’w hennill trwy gyfyngu perchnogaeth papurau newydd i aelodau o’r dosbarth a oedd yn berchen eiddo.

Roedd dau ffactor yn arwyddocaol yma: yn gyntaf, roedd hysbysebwyr fel arfer yn awyddus i osgoi unrhyw gysylltiad â chyhoeddiadau dadleuol. Yn ail, roeddent yn fodlon gosod eu hysbysebion gyda’r teitlau hynny yn unig a oedd yn denu cynulleidfa yr oedd ganddynt y modd ariannol i brynu eu cynhyrchion. O’r herwydd, roedd y difreintiedig, gan eu bod wedi’u heithrio, yn tueddu i gefnogi’r wasg radical. Ychydig o deitlau radical oedd yn meddu ar gynnwys [[golygyddol]] cystal â’u cystadleuwyr ‘parchus’. Nid oeddent chwaith yn gallu fforddio buddsoddi’r cyfalaf sydd ei angen er mwyn prynu’r gweisg diweddaraf a defnyddio inc gwell i hwyluso’r gwaith o brintio’r papur a’i wneud yn atyniadol.

O ganlyniad, yn hytrach na dechrau cyfnod newydd o ryddid y wasg, yn y cyfnod hwn gwelwyd system llawer mwy effeithiol o [[sensoriaeth]]. Dadleuodd Curran a Seaton (2003: 9) bod y farchnad wedi llwyddo i orfodi’r wasg i ddilyn y drefn lle’r oedd gorthrwm cyfreithiol wedi methu.

Heddiw, mae’r traddodiad o fynegi anghydfod trwy [[newyddiaduraeth]] radical yn parhau mewn ystod eang o wasanaethau [[newyddion]] anfasnachol, gan gynnwys papurau newydd (megis papurau Sosialaidd wythnosol) a chylchgronau (sy’n dibynnu ar ddaliadau neu danysgrifiadau fel arfer), yn ogystal â thrwy gyfrwng teledu mynediad cymunedol a darpariaeth radio cyhoeddus. Mae [[newyddiaduraeth]] radical yn ffynnu fwyaf, fodd bynnag, ar y rhyngrwyd, e.e gwefannau fel ''IndyMedia'', blogiau personol a gwefannau eraill.

[[Llyfryddiaeth]]

Curran, J. a Seaton, J. 2003. ''Power Without Responsibility: The Press and Broadcasting in Britain''. 6 arg. London: Routledge

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth radical

2019-05-02T09:21:05Z

Gwenda Richards:

Saesneg: ''Radical journalism''

[[Newyddiaduraeth]] sydd wedi ymrwymo i herio’r sefyllfa bresennol drwy ddod â newid cymdeithasol, a thrwy hynny ailddosbarthu pŵer er lles y rhai hynny sy’n cael eu hecsbloetio neu eu gormesu gan gyfalafiaeth. Mae rôl y newyddiadurwr yn golygu mwy na adrodd ar y byd o’n cwmpas; mae [[newyddiaduraeth]] radical, yn ôl ei chefnogwyr, yn cyfrannu at newid y byd mewn modd gwleidyddol blaengar.

Datblygodd [[newyddiaduraeth]] radical er mwyn gwrthsefyll gwrthrychedd cynyddol yn negawdau cynnar y bedwaredd ganrif ar bymtheg, a gwelwyd y [[newyddiaduraeth]] radical newydd hon mewn cyhoeddiadau fel y ''Penny Press'' yn Unol Daleithiau America a’r Wasg Dosbarth Gweithiol Saesneg ''(Pauper Press'') ym Mhrydain.

Cafodd y ddwy wasg honno eu lansio er mwyn sicrhau darllenwyr màs a oedd yn ymddiddori yn y mathau o [[newyddion]] yr oedd y papurau newydd traddodiadol, ‘uchel ael’, wedi’u hesgeuluso i raddau helaeth. Roedd llywodraethau’r dydd yn ofni’r bygythiad i’r sefydliadau grymus breintiedig o du’r elfennau mwy radical o fewn [[newyddiaduraeth]] boblogaidd. Ar yr un pryd, roedd perchenogion y wasg ‘barchus’ am leihau’r gystadleuaeth ar gyfer darllenwyr. Felly, roedd y ddau grŵp yn gweld manteision pwysig i’w hennill trwy gyfyngu perchnogaeth papurau newydd i aelodau o’r dosbarth a oedd yn berchen eiddo.

Roedd dau ffactor yn arwyddocaol yma: yn gyntaf, roedd hysbysebwyr fel arfer yn awyddus i osgoi unrhyw gysylltiad â chyhoeddiadau dadleuol. Yn ail, roeddent yn fodlon gosod eu hysbysebion gyda’r teitlau hynny yn unig a oedd yn denu cynulleidfa yr oedd ganddynt y modd ariannol i brynu eu cynhyrchion. O’r herwydd, roedd y difreintiedig, gan eu bod wedi’u heithrio, yn tueddu i gefnogi’r wasg radical. Ychydig o deitlau radical oedd yn meddu ar gynnwys [[golygyddol]] cystal â’u cystadleuwyr ‘parchus’. Nid oeddent chwaith yn gallu fforddio buddsoddi’r cyfalaf sydd ei angen er mwyn prynu’r gweisg diweddaraf a defnyddio inc gwell i hwyluso’r gwaith o brintio’r papur a’i wneud yn atyniadol.

O ganlyniad, yn hytrach na dechrau cyfnod newydd o ryddid y wasg, yn y cyfnod hwn gwelwyd system llawer mwy effeithiol o [[sensoriaeth]]. Dadleuodd Curran a Seaton (2003: 9) bod y farchnad wedi llwyddo i orfodi’r wasg i ddilyn y drefn lle’r oedd gorthrwm cyfreithiol wedi methu.

Heddiw, mae’r traddodiad o fynegi anghydfod trwy [[newyddiaduraeth]] radical yn parhau mewn ystod eang o wasanaethau [[newyddion]] anfasnachol, gan gynnwys papurau newydd (megis papurau Sosialaidd wythnosol) a chylchgronau (sy’n dibynnu ar ddaliadau neu danysgrifiadau fel arfer), yn ogystal â thrwy gyfrwng teledu mynediad cymunedol a darpariaeth radio cyhoeddus. Mae newyddiaduraeth radical yn ffynnu fwyaf, fodd bynnag, ar y rhyngrwyd, e.e gwefannau fel ''IndyMedia'', blogiau personol a gwefannau eraill.

[[Llyfryddiaeth]]

Curran, J. a Seaton, J. 2003. ''Power Without Responsibility: The Press and Broadcasting in Britain''. 6 arg.London: Routledge

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth radical

2019-05-02T09:18:06Z

Gwenda Richards:

Saesneg: ''Radical journalism''

[[Newyddiaduraeth]] sydd wedi ymrwymo i herio’r sefyllfa bresennol drwy ddod â newid cymdeithasol, a thrwy hynny ailddosbarthu pŵer er lles y rhai hynny sy’n cael eu hecsbloetio neu eu gormesu gan gyfalafiaeth. Mae rôl y newyddiadurwr yn golygu mwy na adrodd ar y byd o’n cwmpas; mae [[newyddiaduraeth]] radical, yn ôl ei chefnogwyr, yn cyfrannu at newid y byd mewn modd gwleidyddol blaengar.

Datblygodd [[newyddiaduraeth]] radical er mwyn gwrthsefyll gwrthrychedd cynyddol yn negawdau cynnar y bedwaredd ganrif ar bymtheg, a gwelwyd y [[newyddiaduraeth]] radical newydd hon mewn cyhoeddiadau fel y ''Penny Press'' yn Unol Daleithiau America a’r Wasg Dosbarth Gweithiol Saesneg ''(Pauper Press'') ym Mhrydain.

Cafodd y ddwy wasg honno eu lansio er mwyn sicrhau darllenwyr màs a oedd yn ymddiddori yn y mathau o [[newyddion]] yr oedd y papurau newydd traddodiadol, ‘uchel ael’, wedi’u hesgeuluso i raddau helaeth. Roedd llywodraethau’r dydd yn ofni’r bygythiad i’r sefydliadau grymus breintiedig o du’r elfennau mwy radical o fewn [[newyddiaduraeth]] boblogaidd. Ar yr un pryd, roedd perchenogion y wasg ‘barchus’ am leihau’r gystadleuaeth ar gyfer darllenwyr. Felly, roedd y ddau grŵp yn gweld manteision pwysig i’w hennill trwy gyfyngu perchnogaeth papurau newydd i aelodau o’r dosbarth a oedd yn berchen eiddo.

Roedd dau ffactor yn arwyddocaol yma: yn gyntaf, roedd hysbysebwyr fel arfer yn awyddus i osgoi unrhyw gysylltiad â chyhoeddiadau dadleuol. Yn ail, roeddent yn fodlon gosod eu hysbysebion gyda’r teitlau hynny yn unig a oedd yn denu cynulleidfa yr oedd ganddynt y modd ariannol i brynu eu cynhyrchion. O’r herwydd, roedd y difreintiedig, gan eu bod wedi’u heithrio, yn tueddu i gefnogi’r wasg radical. Ychydig o deitlau radical oedd yn meddu ar gynnwys [[golygyddol]] cystal â’u cystadleuwyr ‘parchus’. Nid oeddent chwaith yn gallu fforddio buddsoddi’r cyfalaf sydd ei angen er mwyn prynu’r gweisg diweddaraf a defnyddio inc gwell i hwyluso’r gwaith o brintio’r papur a’i wneud yn atyniadol.

O ganlyniad, yn hytrach na dechrau cyfnod newydd o ryddid y wasg, yn y cyfnod hwn gwelwyd system llawer mwy effeithiol o [[sensoriaeth]]. Dadleuodd Curran a Seaton (2003: 9) bod y farchnad wedi llwyddo i orfodi’r wasg i ddilyn y drefn lle’r oedd gorthrwm cyfreithiol wedi methu.

Heddiw, mae’r traddodiad o fynegi anghydfod trwy newyddiaduraeth radical yn parhau mewn ystod eang o wasanaethau [[newyddion]] anfasnachol, gan gynnwys papurau newydd (megis papurau Sosialaidd wythnosol) a chylchgronau (sy’n dibynnu ar ddaliadau neu danysgrifiadau fel arfer), yn ogystal â thrwy gyfrwng teledu mynediad cymunedol a darpariaeth radio cyhoeddus. Mae newyddiaduraeth radical yn ffynnu fwyaf, fodd bynnag, ar y rhyngrwyd, e.e gwefannau fel ''IndyMedia'', blogiau personol a gwefannau eraill.

[[Llyfryddiaeth]]

Curran, J. a Seaton, J. 2003. ''Power Without Responsibility: The Press and
Broadcasting in Britain''. 6ed arg. London: Routledge. 

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth radical

2019-05-02T09:17:43Z

Gwenda Richards:

Saesneg: ''Radical journalism''

[[Newyddiaduraeth]] sydd wedi ymrwymo i herio’r sefyllfa bresennol drwy ddod â newid cymdeithasol, a thrwy hynny ailddosbarthu pŵer er lles y rhai hynny sy’n cael eu hecsbloetio neu eu gormesu gan gyfalafiaeth. Mae rôl y newyddiadurwr yn golygu mwy na adrodd ar y byd o’n cwmpas; mae [[newyddiaduraeth]] radical, yn ôl ei chefnogwyr, yn cyfrannu at newid y byd mewn modd gwleidyddol blaengar.

Datblygodd [[newyddiaduraeth]] radical er mwyn gwrthsefyll gwrthrychedd cynyddol yn negawdau cynnar y bedwaredd ganrif ar bymtheg, a gwelwyd y [[newyddiaduraeth]] radical newydd hon mewn cyhoeddiadau fel y ''Penny Press'' yn Unol Daleithiau America a’r Wasg Dosbarth Gweithiol Saesneg ''(Pauper Press'') ym Mhrydain.

Cafodd y ddwy wasg honno eu lansio er mwyn sicrhau darllenwyr màs a oedd yn ymddiddori yn y mathau o [[newyddion]] yr oedd y papurau newydd traddodiadol, ‘uchel ael’, wedi’u hesgeuluso i raddau helaeth. Roedd llywodraethau’r dydd yn ofni’r bygythiad i’r sefydliadau grymus breintiedig o du’r elfennau mwy radical o fewn newyddiaduraeth boblogaidd. Ar yr un pryd, roedd perchenogion y wasg ‘barchus’ am leihau’r gystadleuaeth ar gyfer darllenwyr. Felly, roedd y ddau grŵp yn gweld manteision pwysig i’w hennill trwy gyfyngu perchnogaeth papurau newydd i aelodau o’r dosbarth a oedd yn berchen eiddo.

Roedd dau ffactor yn arwyddocaol yma: yn gyntaf, roedd hysbysebwyr fel arfer yn awyddus i osgoi unrhyw gysylltiad â chyhoeddiadau dadleuol. Yn ail, roeddent yn fodlon gosod eu hysbysebion gyda’r teitlau hynny yn unig a oedd yn denu cynulleidfa yr oedd ganddynt y modd ariannol i brynu eu cynhyrchion. O’r herwydd, roedd y difreintiedig, gan eu bod wedi’u heithrio, yn tueddu i gefnogi’r wasg radical. Ychydig o deitlau radical oedd yn meddu ar gynnwys [[golygyddol]] cystal â’u cystadleuwyr ‘parchus’. Nid oeddent chwaith yn gallu fforddio buddsoddi’r cyfalaf sydd ei angen er mwyn prynu’r gweisg diweddaraf a defnyddio inc gwell i hwyluso’r gwaith o brintio’r papur a’i wneud yn atyniadol.

O ganlyniad, yn hytrach na dechrau cyfnod newydd o ryddid y wasg, yn y cyfnod hwn gwelwyd system llawer mwy effeithiol o [[sensoriaeth]]. Dadleuodd Curran a Seaton (2003: 9) bod y farchnad wedi llwyddo i orfodi’r wasg i ddilyn y drefn lle’r oedd gorthrwm cyfreithiol wedi methu.

Heddiw, mae’r traddodiad o fynegi anghydfod trwy newyddiaduraeth radical yn parhau mewn ystod eang o wasanaethau [[newyddion]] anfasnachol, gan gynnwys papurau newydd (megis papurau Sosialaidd wythnosol) a chylchgronau (sy’n dibynnu ar ddaliadau neu danysgrifiadau fel arfer), yn ogystal â thrwy gyfrwng teledu mynediad cymunedol a darpariaeth radio cyhoeddus. Mae newyddiaduraeth radical yn ffynnu fwyaf, fodd bynnag, ar y rhyngrwyd, e.e gwefannau fel ''IndyMedia'', blogiau personol a gwefannau eraill.

[[Llyfryddiaeth]]

Curran, J. a Seaton, J. 2003. ''Power Without Responsibility: The Press and
Broadcasting in Britain''. 6ed arg. London: Routledge. 

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth radical

2019-05-02T09:17:16Z

Gwenda Richards:

Saesneg: ''Radical journalism''

[[Newyddiaduraeth]] sydd wedi ymrwymo i herio’r sefyllfa bresennol drwy ddod â newid cymdeithasol, a thrwy hynny ailddosbarthu pŵer er lles y rhai hynny sy’n cael eu hecsbloetio neu eu gormesu gan gyfalafiaeth. Mae rôl y newyddiadurwr yn golygu mwy na adrodd ar y byd o’n cwmpas; mae [[newyddiaduraeth]] radical, yn ôl ei chefnogwyr, yn cyfrannu at newid y byd mewn modd gwleidyddol blaengar.

Datblygodd [[newyddiaduraeth]] radical er mwyn gwrthsefyll gwrthrychedd cynyddol yn negawdau cynnar y bedwaredd ganrif ar bymtheg, a gwelwyd y newyddiaduraeth radical newydd hon mewn cyhoeddiadau fel y ''Penny Press'' yn Unol Daleithiau America a’r Wasg Dosbarth Gweithiol Saesneg ''(Pauper Press'') ym Mhrydain.

Cafodd y ddwy wasg honno eu lansio er mwyn sicrhau darllenwyr màs a oedd yn ymddiddori yn y mathau o [[newyddion]] yr oedd y papurau newydd traddodiadol, ‘uchel ael’, wedi’u hesgeuluso i raddau helaeth. Roedd llywodraethau’r dydd yn ofni’r bygythiad i’r sefydliadau grymus breintiedig o du’r elfennau mwy radical o fewn newyddiaduraeth boblogaidd. Ar yr un pryd, roedd perchenogion y wasg ‘barchus’ am leihau’r gystadleuaeth ar gyfer darllenwyr. Felly, roedd y ddau grŵp yn gweld manteision pwysig i’w hennill trwy gyfyngu perchnogaeth papurau newydd i aelodau o’r dosbarth a oedd yn berchen eiddo.

Roedd dau ffactor yn arwyddocaol yma: yn gyntaf, roedd hysbysebwyr fel arfer yn awyddus i osgoi unrhyw gysylltiad â chyhoeddiadau dadleuol. Yn ail, roeddent yn fodlon gosod eu hysbysebion gyda’r teitlau hynny yn unig a oedd yn denu cynulleidfa yr oedd ganddynt y modd ariannol i brynu eu cynhyrchion. O’r herwydd, roedd y difreintiedig, gan eu bod wedi’u heithrio, yn tueddu i gefnogi’r wasg radical. Ychydig o deitlau radical oedd yn meddu ar gynnwys [[golygyddol]] cystal â’u cystadleuwyr ‘parchus’. Nid oeddent chwaith yn gallu fforddio buddsoddi’r cyfalaf sydd ei angen er mwyn prynu’r gweisg diweddaraf a defnyddio inc gwell i hwyluso’r gwaith o brintio’r papur a’i wneud yn atyniadol.

O ganlyniad, yn hytrach na dechrau cyfnod newydd o ryddid y wasg, yn y cyfnod hwn gwelwyd system llawer mwy effeithiol o [[sensoriaeth]]. Dadleuodd Curran a Seaton (2003: 9) bod y farchnad wedi llwyddo i orfodi’r wasg i ddilyn y drefn lle’r oedd gorthrwm cyfreithiol wedi methu.

Heddiw, mae’r traddodiad o fynegi anghydfod trwy newyddiaduraeth radical yn parhau mewn ystod eang o wasanaethau [[newyddion]] anfasnachol, gan gynnwys papurau newydd (megis papurau Sosialaidd wythnosol) a chylchgronau (sy’n dibynnu ar ddaliadau neu danysgrifiadau fel arfer), yn ogystal â thrwy gyfrwng teledu mynediad cymunedol a darpariaeth radio cyhoeddus. Mae newyddiaduraeth radical yn ffynnu fwyaf, fodd bynnag, ar y rhyngrwyd, e.e gwefannau fel ''IndyMedia'', blogiau personol a gwefannau eraill.

[[Llyfryddiaeth]]

Curran, J. a Seaton, J. 2003. Power Without Responsibility: The Press and
Broadcasting in Britain. 6ed arg. London: Routledge. 

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth radical

2019-05-02T09:16:15Z

Gwenda Richards:

Saesneg: ''Radical journalism''

[[Newyddiaduraeth]] sydd wedi ymrwymo i herio’r sefyllfa bresennol drwy ddod â newid cymdeithasol, a thrwy hynny ailddosbarthu pŵer er lles y rhai hynny sy’n cael eu hecsbloetio neu eu gormesu gan gyfalafiaeth. Mae rôl y newyddiadurwr yn golygu mwy na adrodd ar y byd o’n cwmpas; mae [[newyddiaduraeth]] radical, yn ôl ei chefnogwyr, yn cyfrannu at newid y byd mewn modd gwleidyddol blaengar.

Datblygodd newyddiaduraeth radical er mwyn gwrthsefyll gwrthrychedd cynyddol yn negawdau cynnar y bedwaredd ganrif ar bymtheg, a gwelwyd y newyddiaduraeth radical newydd hon mewn cyhoeddiadau fel y ''Penny Press'' yn Unol Daleithiau America a’r Wasg Dosbarth Gweithiol Saesneg ''(Pauper Press'') ym Mhrydain.

Cafodd y ddwy wasg honno eu lansio er mwyn sicrhau darllenwyr màs a oedd yn ymddiddori yn y mathau o [[newyddion]] yr oedd y papurau newydd traddodiadol, ‘uchel ael’, wedi’u hesgeuluso i raddau helaeth. Roedd llywodraethau’r dydd yn ofni’r bygythiad i’r sefydliadau grymus breintiedig o du’r elfennau mwy radical o fewn newyddiaduraeth boblogaidd. Ar yr un pryd, roedd perchenogion y wasg ‘barchus’ am leihau’r gystadleuaeth ar gyfer darllenwyr. Felly, roedd y ddau grŵp yn gweld manteision pwysig i’w hennill trwy gyfyngu perchnogaeth papurau newydd i aelodau o’r dosbarth a oedd yn berchen eiddo.

Roedd dau ffactor yn arwyddocaol yma: yn gyntaf, roedd hysbysebwyr fel arfer yn awyddus i osgoi unrhyw gysylltiad â chyhoeddiadau dadleuol. Yn ail, roeddent yn fodlon gosod eu hysbysebion gyda’r teitlau hynny yn unig a oedd yn denu cynulleidfa yr oedd ganddynt y modd ariannol i brynu eu cynhyrchion. O’r herwydd, roedd y difreintiedig, gan eu bod wedi’u heithrio, yn tueddu i gefnogi’r wasg radical. Ychydig o deitlau radical oedd yn meddu ar gynnwys [[golygyddol]] cystal â’u cystadleuwyr ‘parchus’. Nid oeddent chwaith yn gallu fforddio buddsoddi’r cyfalaf sydd ei angen er mwyn prynu’r gweisg diweddaraf a defnyddio inc gwell i hwyluso’r gwaith o brintio’r papur a’i wneud yn atyniadol.

O ganlyniad, yn hytrach na dechrau cyfnod newydd o ryddid y wasg, yn y cyfnod hwn gwelwyd system llawer mwy effeithiol o [[sensoriaeth]]. Dadleuodd Curran a Seaton (2003: 9) bod y farchnad wedi llwyddo i orfodi’r wasg i ddilyn y drefn lle’r oedd gorthrwm cyfreithiol wedi methu.

Heddiw, mae’r traddodiad o fynegi anghydfod trwy newyddiaduraeth radical yn parhau mewn ystod eang o wasanaethau [[newyddion]] anfasnachol, gan gynnwys papurau newydd (megis papurau Sosialaidd wythnosol) a chylchgronau (sy’n dibynnu ar ddaliadau neu danysgrifiadau fel arfer), yn ogystal â thrwy gyfrwng teledu mynediad cymunedol a darpariaeth radio cyhoeddus. Mae newyddiaduraeth radical yn ffynnu fwyaf, fodd bynnag, ar y rhyngrwyd, e.e gwefannau fel ''IndyMedia'', blogiau personol a gwefannau eraill.

[[Llyfryddiaeth]]

Curran, J. a Seaton, J. 2003. ''Power Without Responsibility: The Press and
Broadcasting in Britain.'' 6ed arg. London: Routledge. 

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth radical

2019-05-02T09:15:29Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg: ''Radical journalism'' Newyddiaduraeth sydd wedi ymrwymo i herio’r sefyllfa bresennol drwy ddod â newid cymdeithasol, a thrwy hynny aildd...'

Saesneg: ''Radical journalism''

[[Newyddiaduraeth]] sydd wedi ymrwymo i herio’r sefyllfa bresennol drwy ddod â newid cymdeithasol, a thrwy hynny ailddosbarthu pŵer er lles y rhai hynny sy’n cael eu hecsbloetio neu eu gormesu gan gyfalafiaeth. Mae rôl y newyddiadurwr yn golygu mwy na adrodd ar y byd o’n cwmpas; mae newyddiaduraeth radical, yn ôl ei chefnogwyr, yn cyfrannu at newid y byd mewn modd gwleidyddol blaengar.

Datblygodd newyddiaduraeth radical er mwyn gwrthsefyll gwrthrychedd cynyddol yn negawdau cynnar y bedwaredd ganrif ar bymtheg, a gwelwyd y newyddiaduraeth radical newydd hon mewn cyhoeddiadau fel y ''Penny Press'' yn Unol Daleithiau America a’r Wasg Dosbarth Gweithiol Saesneg ''(Pauper Press'') ym Mhrydain.

Cafodd y ddwy wasg honno eu lansio er mwyn sicrhau darllenwyr màs a oedd yn ymddiddori yn y mathau o [[newyddion]] yr oedd y papurau newydd traddodiadol, ‘uchel ael’, wedi’u hesgeuluso i raddau helaeth. Roedd llywodraethau’r dydd yn ofni’r bygythiad i’r sefydliadau grymus breintiedig o du’r elfennau mwy radical o fewn newyddiaduraeth boblogaidd. Ar yr un pryd, roedd perchenogion y wasg ‘barchus’ am leihau’r gystadleuaeth ar gyfer darllenwyr. Felly, roedd y ddau grŵp yn gweld manteision pwysig i’w hennill trwy gyfyngu perchnogaeth papurau newydd i aelodau o’r dosbarth a oedd yn berchen eiddo.

Roedd dau ffactor yn arwyddocaol yma: yn gyntaf, roedd hysbysebwyr fel arfer yn awyddus i osgoi unrhyw gysylltiad â chyhoeddiadau dadleuol. Yn ail, roeddent yn fodlon gosod eu hysbysebion gyda’r teitlau hynny yn unig a oedd yn denu cynulleidfa yr oedd ganddynt y modd ariannol i brynu eu cynhyrchion. O’r herwydd, roedd y difreintiedig, gan eu bod wedi’u heithrio, yn tueddu i gefnogi’r wasg radical. Ychydig o deitlau radical oedd yn meddu ar gynnwys [[golygyddol]] cystal â’u cystadleuwyr ‘parchus’. Nid oeddent chwaith yn gallu fforddio buddsoddi’r cyfalaf sydd ei angen er mwyn prynu’r gweisg diweddaraf a defnyddio inc gwell i hwyluso’r gwaith o brintio’r papur a’i wneud yn atyniadol.

O ganlyniad, yn hytrach na dechrau cyfnod newydd o ryddid y wasg, yn y cyfnod hwn gwelwyd system llawer mwy effeithiol o [[sensoriaeth]]. Dadleuodd Curran a Seaton (2003: 9) bod y farchnad wedi llwyddo i orfodi’r wasg i ddilyn y drefn lle’r oedd gorthrwm cyfreithiol wedi methu.

Heddiw, mae’r traddodiad o fynegi anghydfod trwy newyddiaduraeth radical yn parhau mewn ystod eang o wasanaethau newyddion anfasnachol, gan gynnwys papurau newydd (megis papurau Sosialaidd wythnosol) a chylchgronau (sy’n dibynnu ar ddaliadau neu danysgrifiadau fel arfer), yn ogystal â thrwy gyfrwng teledu mynediad cymunedol a darpariaeth radio cyhoeddus. Mae newyddiaduraeth radical yn ffynnu fwyaf, fodd bynnag, ar y rhyngrwyd, e.e gwefannau fel ''IndyMedia'', blogiau personol a gwefannau eraill.

[[Llyfryddiaeth]]

Curran, J. a Seaton, J. 2003. ''Power Without Responsibility: The Press and
Broadcasting in Britain.'' 6ed arg. London: Routledge. 

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth lenyddol

2019-05-02T09:07:23Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg: ''Literary journalism'' Math o newyddiaduraeth sy’n defnyddio technegau sy’n gysylltiedig ag ysgrifennu llenyddol er mwyn cyfleu gwirion...'

Saesneg: ''Literary journalism''

Math o [[newyddiaduraeth]] sy’n defnyddio technegau sy’n gysylltiedig ag ysgrifennu llenyddol er mwyn cyfleu gwirionedd ehangach y byd. Fe’i gelwir hefyd yn ‘newyddiaduraeth newydd’, ‘ffuglen greadigol’ a’r ‘[[nofel]] ffeithiol’, ac yn aml mae’n gysylltiedig â newyddiaduraeth ‘''gonzo''’. Credir i newyddiaduraeth lenyddol ddod i’r amlwg yn Lloegr yn yr ail ganrif ar bymtheg, pan ddefnyddiodd Daniel Defoe (ac yna Jonathan Swift, Samuel Johnson a Charles Dickens) dechnegau llenyddol er mwyn creu storïau am broblemau a phryderon bywyd go-iawn.

Ymledodd newyddiaduraeth lenyddol i Unol Daleithiau America (UDA) yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, pan ddefnyddiodd awduron fel Samuel Clemens (sef enw cywir Mark Twain), Walt Whitman, Dorothy Day a Lincoln Steffens dechnegau llenyddol yn eu hadroddiadau newyddiadurol, gan gynnig yr hyn a alwodd Stephen Crane yn ‘''feel of the facts''’.

Yn ystod yr ugeinfed ganrif, aeth Truman Capote, Tom Wolfe a Norman Mailer gam ymhellach wrth geisio datblygu math gwahanol o adrodd storïau newyddiadurol a oedd yn rhoi sylw cyfartal i [[naratif]], [[arddull]] a sylwedd, neu weithiau’n blaenoriaethu naratif ac arddull dros sylwedd. Gan fynd yn groes i newyddiaduraeth gonfensiynol a’i safonau o wrthrychedd, cywirdeb a gwirio ffeithiau, defnyddiodd newyddiadurwyr llenyddol dechnegau fel creu cymeriadau cyfansawdd (h.y. cymeriadau wedi eu seilio ar sawl unigolyn neu sy’n gyfuniad o nodweddion sawl person), gosod yr olygfa, ynghyd â defnyddio [[eironi]] a sarhad er mwyn creu math gwahanol o ddeunydd (Sims 2007). Er enghraifft, wrth ymchwilio i achos llofruddiaethau [[teulu]] yn Kansas yn 1966, nid oedd yr awdur Truman Capote yn cymryd nodiadau pan oedd yn cyfweld â phobl fel y byddai newyddiadurwr yn ei wneud. Yn hytrach, wrth ysgrifennu’r llyfr ''In Cold Blood'' yn ddiweddarach, roedd yn dibynnu ar ei gof. Disgrifiodd y llyfr fel ‘''non-fiction novel''’.

Cyhoeddwyd sawl enghraifft o newyddiaduraeth lenyddol ar ffurf llyfr, ond wrth i bapurau newydd symud yn gynyddol tuag at wrthrychedd, cafodd yr erthyglau hyn eu gweld yn fwyfwy aml mewn cylchgronau. Fodd bynnag, mae’r cwestiwn o bwy all gael ei ddisgrifio fel
newyddiadurwr llenyddol yn parhau i gael ei drafod gan mai dim ond ymhél â newyddiaduraeth yn achlysurol y bu rhai awduron, megis George Orwell, er bod llawer o newyddiadurwyr, megis Daniel Defoe, yn defnyddio nodweddion llenyddol yn eu gwaith ysgrifenedig.
Bu eraill fel Albert Camus, John Steinbeck, Ernest Hemingway ac Emile Zola yn byw yn y ddau fyd. Ers y 1990au, mae tueddiadau cyfoes tuag at ddefnyddio naratif mewn [[newyddion]] a symud tuag at ‘ffuglen greadigol’ yn rhoi’r cyfle i arbrofi â ffurfiau newydd o ddweud storïau newyddiadurol sy’n debyg i newyddiaduraeth lenyddol y 1960au.

[[Llyfryddiaeth]]

Sims, N. 2007. ''True Stories: A Century of Literary Journalism.'' Evanston, Il: Northwestern University Press.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth hyperleol

2019-05-02T08:58:46Z

Gwenda Richards:

Saesneg: ''Hyper-local journalism''

[[Newyddion]] lleol iawn. Mae [[newyddiaduraeth]] hyperleol yn ‘''hyper''’ i’r graddau ei bod yn canolbwyntio ar ddigwyddiadau lleol mewn modd mor arbenigol fel ei bod yn atal diddordeb neu sylw’r rhai sydd y tu allan i’r gymuned a dargedir. Er y gellir dadlau bod [[newyddiaduraeth]] hyperleol yn nodweddu papurau newydd cymunedol da, mae’r rhyngrwyd yn gallu diffinio’r ‘gymuned’ dan sylw mewn cyd-destun llawer culach.

Ar hyn o bryd, mae’n anodd cynnal newyddiaduraeth hyperleol oherwydd nid oes model fusnes lwyddiannus ar gael. O ganlyniad, mae nifer o newyddiadurwyr sy’n cyfrannu at wefannau neu bapurau newydd hyperleol yn gweithio am ddim a nifer helaeth yn newyddiadurwyr-ddinasyddion.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth hyperleol

2019-05-02T08:58:13Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg: ''Hyper-local journalism'' Newyddion lleol iawn. Mae newyddiaduraeth hyperleol yn ‘hyper’ i’r graddau ei bod yn canolbwyntio ar dd...'

Saesneg: ''Hyper-local journalism''

[[Newyddion]] lleol iawn. Mae [[newyddiaduraeth]] hyperleol yn ‘hyper’ i’r graddau ei bod yn canolbwyntio ar ddigwyddiadau lleol mewn modd mor arbenigol fel ei bod yn atal diddordeb neu sylw’r rhai sydd y tu allan i’r gymuned a dargedir. Er y gellir dadlau bod newyddiaduraeth hyperleol yn nodweddu papurau newydd cymunedol da, mae’r rhyngrwyd yn gallu diffinio’r ‘gymuned’ dan sylw mewn cyd-destun llawer culach.

Ar hyn o bryd, mae’n anodd cynnal newyddiaduraeth hyperleol oherwydd nid oes model fusnes lwyddiannus ar gael. O ganlyniad, mae nifer o newyddiadurwyr sy’n cyfrannu at wefannau neu bapurau newydd hyperleol yn gweithio am ddim a nifer helaeth yn newyddiadurwyr-ddinasyddion.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth heddwch

2019-05-02T08:55:22Z

Gwenda Richards:

Saesneg : ''Peace journalism''

Math o [[newyddiaduraeth]] eiriolaeth sy’n annog y cyhoedd i fynegi barn er mwyn ystyried ymatebion di-drais i wrthdaro a rhyfel. Yn y 1960au hwyr, bathodd Johan Galtung y term peace journalism mewn ymateb i’r hyn a welodd fel sylw negyddol i ryfel (gweler hefyd Galtung 1998). Serch hynny, mae ymdrechion i annog diwedd trais a rhyfel gan fudiadau cymdeithasol a [[newyddiaduraeth]] yn dyddio’n ôl i ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg yn Unol Daleithiau America (UDA) a llefydd eraill, pan oedd cyfnodolion Cristnogol a oedd yn gysylltiedig â mudiadau heddwch (megis Calumet neu ''Advocate of Peace'') yn cefnogi heddwch fel rhan o’u gweledigaeth am gymdeithas well.

Yn fwy diweddar, mae newyddiaduraeth heddwch yn gysylltiedig â nifer o fudiadau heddwch rhyngwladol a oedd yn erbyn arfau niwclear ar ôl yr Ail Ryfel Byd. Gan ganolbwyntio’n bennaf ar strwythur gwrthdaro, crëwyd newyddiaduraeth heddwch er mwyn cyferbynnu ag adroddiadau cyfoes o ryfel, sydd yn tueddu i hyrwyddo gwrthdaro ar draul deall y rhesymau pam fod trais yn bodoli neu ganlyniadau trais.

Mae newyddiaduraeth heddwch yn awgrymu osgoi llawer o’r dicotomïau sy’n nodweddu sylw’r cyfryngau mewn rhyfel (y defnydd o eiriau fel y ‘ni’ a ‘nhw’, ‘dioddefwyr’, ‘enillwyr’ a rhai sy’n ‘colli’) a chanolbwyntio yn hytrach ar broblemau a chanlyniadau sy’n gyffredin i bawb. Mae’n rhoi sylw i gamdrin hawliau dynol ar bob ochr, gan ddefnyddio geiriau mwy addas a llai o ansoddeiriau difrïol er mwyn disgrifio gweithredoedd rhyfel, ac er mwyn disgrifio effeithiau gweladwy ac anweledig polisïau sy’n gysylltiedig â’r rhyfel.

Wedi ei hysgogi gan ymchwilwyr academaidd, fel y cyn-newyddiadurwyr Jake Lynch ac Annabel McGoldrick (2005), mae newyddiaduraeth heddwch heddiw i’w gweld ar draws nifer o sefydliadau hyfforddi academaidd a chyfryngol, ac mae pob un ohonynt o blaid cyfeirio newyddiadurwyr i gyfeiriad newydd wrth feddwl am ryfel a gwrthdaro.

[[Llyfryddiaeth]]

Galtung J., a Fischer D. 2013. High Road, Low Road: Charting the Course for Peace Journalism. Yn Johan Galtung. SpringerBriefs on Pioneers in Science and Practice 5. Springer: Berlin, Heidelberg, tt. 95–102.

Lynch, J. a McGoldrick, A. 2005. Peace Journalism. Gloucestershire:
Hawthorne Press. 

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth heddwch

2019-05-02T08:55:00Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg : ''Peace journalism'' Math o newyddiaduraeth eiriolaeth sy’n annog y cyhoedd i fynegi barn er mwyn ystyried ymatebion di-drais i wrthdaro...'

Saesneg : ''Peace journalism''

Math o [[newyddiaduraeth]] eiriolaeth sy’n annog y cyhoedd i fynegi barn er mwyn ystyried ymatebion di-drais i wrthdaro a rhyfel. Yn y 1960au hwyr, bathodd Johan Galtung y term peace journalism mewn ymateb i’r hyn a welodd fel sylw negyddol i ryfel (gweler hefyd Galtung 1998). Serch hynny, mae ymdrechion i annog diwedd trais a rhyfel gan fudiadau cymdeithasol a newyddiaduraeth yn dyddio’n ôl i ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg yn Unol Daleithiau America (UDA) a llefydd eraill, pan oedd cyfnodolion Cristnogol a oedd yn gysylltiedig â mudiadau heddwch (megis Calumet neu ''Advocate of Peace'') yn cefnogi heddwch fel rhan o’u gweledigaeth am gymdeithas well.

Yn fwy diweddar, mae newyddiaduraeth heddwch yn gysylltiedig â nifer o fudiadau heddwch rhyngwladol a oedd yn erbyn arfau niwclear ar ôl yr Ail Ryfel Byd. Gan ganolbwyntio’n bennaf ar strwythur gwrthdaro, crëwyd newyddiaduraeth heddwch er mwyn cyferbynnu ag adroddiadau cyfoes o ryfel, sydd yn tueddu i hyrwyddo gwrthdaro ar draul deall y rhesymau pam fod trais yn bodoli neu ganlyniadau trais.

Mae newyddiaduraeth heddwch yn awgrymu osgoi llawer o’r dicotomïau sy’n nodweddu sylw’r cyfryngau mewn rhyfel (y defnydd o eiriau fel y ‘ni’ a ‘nhw’, ‘dioddefwyr’, ‘enillwyr’ a rhai sy’n ‘colli’) a chanolbwyntio yn hytrach ar broblemau a chanlyniadau sy’n gyffredin i bawb. Mae’n rhoi sylw i gamdrin hawliau dynol ar bob ochr, gan ddefnyddio geiriau mwy addas a llai o ansoddeiriau difrïol er mwyn disgrifio gweithredoedd rhyfel, ac er mwyn disgrifio effeithiau gweladwy ac anweledig polisïau sy’n gysylltiedig â’r rhyfel.

Wedi ei hysgogi gan ymchwilwyr academaidd, fel y cyn-newyddiadurwyr Jake Lynch ac Annabel McGoldrick (2005), mae newyddiaduraeth heddwch heddiw i’w gweld ar draws nifer o sefydliadau hyfforddi academaidd a chyfryngol, ac mae pob un ohonynt o blaid cyfeirio newyddiadurwyr i gyfeiriad newydd wrth feddwl am ryfel a gwrthdaro.

[[Llyfryddiaeth]]
Galtung J., a Fischer D. 2013. High Road, Low Road: Charting the Course for Peace Journalism. Yn Johan Galtung. SpringerBriefs on Pioneers in Science and Practice 5. Springer: Berlin, Heidelberg, tt. 95–102.

Lynch, J. a McGoldrick, A. 2005. Peace Journalism. Gloucestershire:
Hawthorne Press. 

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth gwyddoniaeth

2019-05-02T08:50:47Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg: ''Science journalism'' Math o newyddiaduraeth sy’n ymdrin â gwyddoniaeth ac, i raddau llai, technoleg fel elfen benodol o ddigwyddiadau...'

Saesneg: ''Science journalism''

Math o [[newyddiaduraeth]] sy’n ymdrin â gwyddoniaeth ac, i raddau llai, technoleg fel elfen benodol o ddigwyddiadau sy’n deilwng o fod yn y [[newyddion]]. Er nad yw newyddiaduraeth gwyddoniaeth fel genre wedi ei dogfennu’n llawn eto, mae i’w chael ledled y byd.
Ym Mhrydain, daeth newyddiaduraeth gwyddoniaeth i’r amlwg ochr yn ochr â thueddiadau ehangach i wneud gwyddoniaeth a thechnoleg yn boblogaidd. Yng nghanol y 1800au ym Mhrydain, cyhoeddwyd cylchgronau megis y ''Quarterly Journal of Science, Scientific Opinion'' a ''Nature''; cyfnodolion fel ''Popular Science Monthly, Hardwicke’s Science-Gossip, Pearson’s Magazine, Tit-Bits, Cassel’s Magazine'' a ''Knowledge: An illustrated Magazine of Science''. Roedd y rhain yn hyrwyddo gwyddoniaeth a’i werthfawrogiad er budd [[moderniaeth]] a chynnydd cymdeithasol. Yn yr un modd, bu pob teitl yn gymorth i ddatblygu cymunedau ‘lleyg’ – darllenwyr yr oedd ganddynt ddiddordeb mewn gwyddoniaeth ac a oedd yn awyddus i glywed y newyddion diweddaraf am ddatblygiadau gwyddonol ac arloesedd.

Yng Nghymru, sefydlwyd cylchgrawn Saesneg ei iaith, yr ''Archeologia Cambrensis'' a gyhoeddwyd yn flynyddol o 1846 tan 1899 gan Gymdeithas Hynafiaethau Cymru, ac ynddo cafwyd erthyglau ysgolheigaidd am archaeoleg Cymru. Yn Llanymddyfri, cyhoeddwyd cylchgrawn misol Cymraeg, Cylchgrawn y Gymdeithas er Taenu Gwybodaeth Fuddiol, rhwng 1834 a 1835 a oedd yn cynnwys erthyglau ar fyd natur a daearyddiaeth. Er mwyn poblogeiddio gwyddoniaeth i Gymry Cymraeg ifanc, cyhoeddwyd Trysorfa y Plant yn 1862, cylchgrawn crefyddol a oedd yn cynnwys erthyglau am fyd natur. Daeth y cyhoeddiad i ben yn 1910.

Yn y blynyddoedd wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf, datblygodd newyddion gwyddoniaeth fel y genre y gellir ei adnabod heddiw, wedi’i hwyluso’n rhannol gan broffesiynoldeb y rhai a oedd yn ysgrifennu ar y pwnc gan eu bod yn defnyddio dulliau adrodd ‘gwrthrychol’. Fe’i gwelwyd yn rheolaidd mewn ffilmiau newyddion yn y sinema, yn ogystal ag ar rwydwaith radio y BBC ar ddechrau’r 1920au. Erbyn diwedd y 1930au, roedd nifer cynyddol o newyddiadurwyr [[papur newydd]] yn cyflwyno adroddiadau gwyddoniaeth fel gohebwyr arbenigol, gydag unigolion megis J. G. Crowther, [[gohebydd]] y ''Manchester Guardian'' a Peter Ritchie Calder o’r ''Daily Herald'' yn arwain y ffordd.

Wrth i’r momentwm dyfu, ffurfiwyd y ''British Association of Science Writers'' yn 1947, gan gyfoethogi’r ddadl ynghylch arferion gweithio a safonau moesegol. Gyda dyfodiad teledu, darlledwyd rhaglenni gwyddoniaeth, megis ''The Sky at Night'' ym mis Ebrill 1957, ac yna’r gyfres ddogfen wyddoniaeth ''Horizon'' yn 1964.

Dilynodd newyddiaduraeth wyddonol Unol Daleithiau America (UDA) yr un llwybr. Yn ogystal â chyhoeddiadau’r brif ffrwd, gallai’r cyhoedd droi at deitlau arbenigol, megis ''Scientific American, Popular Science Monthly, National Geographic'' a ''Popular Mechanics''. Bwriad y rhain oedd i helpu pobl i ddysgu am wyddoniaeth ar eu liwt eu hunain.

Gwnaeth LaFollette (1990) archwiliad o’r cynnwys gwyddonol mewn cylchgronau i’r [[teulu]] yn UDA rhwng 1910 a 1955. Roedd yn dadlau bod rhoi sylw i wyddoniaeth wedi cyfrannu at hinsawdd o ddisgwyliadau lle roedd gwyddoniaeth a gwyddonwyr yn cael ei/eu dathlu, gydag erthyglau yn sicrhau darllenwyr y byddai dyfodol o gynnydd di-dor o’u blaenau.

Yn ystod y 1920au, sefydlwyd y ''Science Service'' (gwasanaeth newyddion wedi ei sindiceiddio) yn UDA a ddaeth yn enghraifft o’r ddelfryd i’w hefelychu gan brif bapurau newydd. Wedi’i sefydlu gyda chymorth ariannol cyhoeddwr papur newydd E. W. Scripps yn 1921, roedd yn dosbarthu deunydd newyddion ac erthyglau nodwedd i fwy na chant o bapurau newydd erbyn y 1940au. Yn y blynyddoedd i ddilyn, gan fod sefydliadau newyddion yn araf ddechrau ychwanegu gohebwyr gwyddoniaeth llawn amser i’w staff (megis Waldemar Kaempffert a William Laurence o’r ''New York Times''), dechreuwyd ystyried newyddiaduraeth gwyddoniaeth fel [[aseiniad]] ar wahân neu fel arbenigedd newyddiadurol.

Erbyn y 1960au, gwelwyd newid cyfeiriad amlwg mewn cylchgronau gwyddoniaeth yn y Deyrnas Unedig (DU) a’r UDA, yn ogystal â chyd-destunau cenedlaethol eraill. Daeth mathau mwy ymosodol o adroddiadau gwyddoniaeth i’r amlwg, gyda safbwyntiau sgeptig, hyd yn oed rhai beirniadol. Roedd cyhoeddi llyfr ''Silent Spring'' gan Rachel Carson yn 1963 yn arwyddocaol.

Yn ''Silent Spring'', llyfr sy’n aml yn cael ei ystyried fel gwaith nodedig am yr amgylchedd, mae Rachel Carson yn troi ei sylw at effeithiau posibl niweidiol plaladdwyr ar yr amgylchedd, yn enwedig y plaladdwyr hynny (gan gynnwys DDT) a oedd yn cael eu chwistrellu o’r awyr er mwyn rheoli poblogaethau pryfed ar raddfa enfawr. Mewn sawl ffordd, gwelwyd ''Silent Spring'' fel rhybudd cyhoeddus, a oedd yn casglu barn arbenigol ar beryglon yr ymarfer cynyddol ddinistriol hwn.

Gwelwyd y duedd hon yn parhau dros y degawdau diwethaf, gyda rhai sylwebwyr yn mynegi’r ofn mai’r unig dro y bydd gwyddoniaeth yn cael ei ystyried yn newyddion yw pan y bydd yn cael ei drafod yng nghyd-destun perygl.

Ar y llaw arall, mae rhai’n fwy optimistaidd gan gyfeirio at sut y mae’r rhyngrwyd yn trawsnewid yr hyn a ystyrir fel newyddion gwyddoniaeth, yn enwedig trwy roi’r modd i wyddonwyr-ddinasyddion gymryd rhan yn y sgwrs (yn bennaf trwy flogiau), sy’n cael ei ystyried fel democrateiddio’r drafodaeth wyddonol. Ar adeg pan fo sefydliadau newyddion dan bwysau cyllidebol i dorri neu leihau meysydd adrodd arbenigol megis gwyddoniaeth, mae’n bosibl y bydd y gwefannau hyn yn gynyddol arwyddocaol mewn perthynas â newyddiaduraeth gwyddoniaeth.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth amlgyfrwng

2019-05-02T08:35:31Z

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Saesneg: ''Multimedia journalism'' Newyddiaduraeth sy’n defnyddio mwy nag un fformat wrth baratoi a chyflwyno eitem newyddion (testun, delw...'

Saesneg: ''Multimedia journalism''

[[Newyddiaduraeth]] sy’n defnyddio mwy nag un fformat wrth baratoi a chyflwyno eitem [[newyddion]] ([[testun]], delweddau, sain, fideo ac ati). Mae’r tueddiad parhaus tuag at gydgyfeiriant digidol yn golygu bod newyddiaduraeth amlgyfrwng yn gynyddol amlwg. Yn Saesneg, gelwir y newyddiadurwyr sy’n meddu ar sgiliau amlgyfrwng yn VJs (''Video Journalist'') neu MoJos (''Mobile Journalists'').

Heddiw, disgwylir i newyddiadurwyr weithio’n hyderus ar draws ystod o lwyfannau gan ddefnyddio amrywiaeth eang o sgiliau, megis ffilmio (naill ai gyda chamera bach digidol neu ffôn symudol), tynnu lluniau, golygu yn y maes a danfon y deunydd yn ôl i’r ganolfan ddarlledu drwy liniadur neu ffôn clyfar. Gall y deunydd hwn gael ei ddarlledu ar y teledu, radio neu ar-lein, neu fwyfwy’r dyddiau hyn.

{{CC BY-SA}}

[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cyfweliad dwyffordd

2019-04-05T13:13:14Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Two-way''

[[Cyfweliad]] rhwng [[cyflwynydd]] yn y stiwdio â [[gohebydd]], arbenigwr neu aelod o’r cyhoedd allan yn y maes. Gellir defnyddio ffôn symudol, lloeren neu gysylltiadau digidol eraill megis ''Skype'' neu ''FaceTime'' neu stiwdio fach dros dro megis car gydag offer darlledu ynddo. Yn Saesneg defnyddiwyd y term ''down the line'' i ddisgrifio [[cyfweliad]] dwyffordd cyn dyfodiad y rhyngrwyd, a oedd yn cyfeirio at y gwifrau teleffon arbenigol (ISDN) a gysylltai’r stiwdio a’r [[gohebydd]] allan yn y maes.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cyfweliad

2019-04-05T13:11:13Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Interview''

Sgwrs rhwng newyddiadurwr a ffynhonnell, lle mae’r newyddiadurwr yn cael gwybodaeth o’r ffynhonnell, fel arfer ar ffurf Holi ac Ateb. Yn ffordd o gasglu gwybodaeth ac yn fath arbennig o gyflwyno’r [[newyddion]], mae cyfweliadau yn un o brif gonglfeini adrodd y [[newyddion]] dros y ganrif ddiwethaf ond cafodd amlygrwydd cyhoeddus yn bennaf gyda dyfodiad rhaglenni newyddion a [[materion cyfoes]] a oedd yn seiliedig ar gyfweliadau byw neu wedi eu recordio.

Mae newyddiadurwyr yn casglu llu o wybodaeth o gyfweliadau, gan gynnwys gwirio ffeithiau a manylion cymhleth, a sicrhau dyfyniadau.

Yn Unol Daleithiau America, gwnaethpwyd cyfweliadau ‘ar gofnod’ (''on the record'') gyntaf yn y 1830au ar gyfer gwasg dosbarth gweithiol Saesneg (''Penny Press''), ond nid oedden nhw’n cael eu cyhoeddi na’u dyfynnu air am air tan ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg.

Cafodd cyfweliadau eu golygu ar y radio yn y 1920au, ac erbyn dechrau’r ugeinfed ganrif gwelwyd cynnydd yn eu defnydd ar draws Ewrop wrth i gyrff cysylltiadau cyhoeddus ddechrau ac wrth i newyddiadura dyfu’n fwy proffesiynol. Felly, gwelwyd gwerth mewn gwneud cyfweliadau.

Erbyn y 1970au cynnar, roedd cyfweliadau’n ymddangos ar y teledu, a thros amser maent wedi datblygu’n rhaglenni cyfweliad hanner awr neu awr o hyd, gyda ffigurau cyhoeddus yn cael eu holi drwy fformat Holi ac Ateb, yn ogystal â’u pecynnu mewn rhaglenni cylchgrawn newyddion teledu.

Gall cyfweliadau heddiw ddigwydd wyneb yn wyneb, ar y ffôn neu ar y rhyngrwyd, gan gynnwys sgyrsiau digymell mewn cyfweliad gwbl anffurfiol neu gyfweliadau lle y mae rhestr o gwestiynau wedi eu paratoi rhag blaen a’u danfon at y cyfwelai i’w hateb yn ffurfiol.

Mae cyfweliadau’n amrywio o sgyrsiau hir a drefnir ymlaen llaw, i holi heb rybydd (''doorstepping''), lle y mae’r [[gohebydd]] yn aros am y ffynhonnell wrth fynedfa adeilad, er enghraifft.

Rhoddodd Clayman a Heritage (2002) sylw i gyfres o reolau wrth i gyfweliadau teledu ddatblygu: mae angen i’r rhai sy’n cael eu cyfweld fod yn barod i ymateb yn syml wrth rannu’r wybodaeth y maen nhw am rannu; rhaid iddynt beidio ag osgoi’r cwestiwn neu beidio â rhoi ateb a rhaid iddyn nhw droedio’n ofalus rhwng bod yn ddiffuant a hunanhyrwyddo. Mae’r rhai sy’n holi ar y llaw arall, yn dangos niwtraliaeth ynghyd â [[newyddiaduraeth]] wrthwynebol (''adversarial journalism''). Hynny yw, fel arfer maen nhw’n cynnal safbwynt niwtral tuag at y sawl y maen nhw’n cyfweld â hwy trwy gyfyngu eu hunain i ofyn cwestiynau yn unig, gan osgoi rhoi’r argraff eu bod yn cytuno neu’n anghytuno, ac i osgoi datgan honiadau pendant. Mae mynd ar drywydd [[newyddiaduraeth]] wrthwynebol yn fodd o ofyn mathau arbennig o gwestiynau, gan godi safbwyntiau amgen ac ymatebion heriol.

Mae twf yn y nifer o gyfweliadau teledu wedi arwain at newyddiadurwyr yn gofyn cwestiynau mwy ymosodol, lle maen nhw’n talu llai o wrogaeth i’r rhai sy’n cael eu cyfweld. Maen nhw hefyd yn arfer [[arddull]] holi mwy swta ac uniongyrchol. Mae’r ffactorau hyn a’r ffactorau cysylltiedig wedi gwneud y cyfweliad yn offeryn grymus er mwyn sicrhau atebolrwydd cyhoeddus.

==Llyfryddiaeth==

Clayman, S. a Heritage, J. 2002. ''The News Interview''. Cambridge: Cambridge University Press.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cyfrinachedd

2019-04-05T13:09:19Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Confidentiality''

Yr addewid a wnaed gan newyddiadurwr i’w ffynhonnell i gadw ei hunaniaeth yn gyfrinachol, hyd yn oed yn wyneb pwysau dwys i’w datgelu. Yn egwyddor hirsefydlog o broffesiynoldeb, mae’r ymrwymiad hwn i gadw ffynhonnell yn anhysbys yn cael ei herio yn y llysoedd yn rheolaidd, lle y mae fel arfer yn cael ei ystyried yn wahanol i godau cyfrinachedd rhwng cleient â pherson mewn swydd broffesiynol, sy’n gysylltiedig â meddygon, cyfreithwyr, offeiriaid a gweinidogion crefyddol. Daw cyfrinachedd yn bwysig iawn mewn mathau o [[newyddiaduraeth]] lle y mae’r newyddiadurwr ei hun yn ymwneud â’r [[stori]] neu’r digwyddiad, (e.e. [[newyddiaduraeth eiriolaeth]]), oherwydd ei bod yn amlwg pam fod y newyddiadurwr am gadw’r ffynhonnell yn gyfrinachol.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cyflwynydd newyddion

2019-04-05T12:59:49Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Newsreader/anchorperson''

Y sawl sy’n cyflwyno rhaglenni [[newyddion]] neu’n darllen y bwletinau [[newyddion]]. Term sy’n cael ei ddefnyddio yn y Deyrnas Unedig sy’n cymharu ag ''anchorperson'' yn Unol Daleithiau America. Mae’r [[cyflwynydd]] newyddion yn cyflwyno’r newyddion drwy gymorth [[awtociw]] (''autocue/teleprompter'').

Y cynhyrchydd Don Hewitt a oedd yn gweithio i gwmni CBS yn y 1950au cynnar a ddyfeisiodd y term ‘''anchor''’ yn ystod Confensiwn Cenedlaethol y Blaid Weriniaethol (''Republican National Convention'') yn Chicago. Ymdebygodd y darllediad i dîm ras gyfnewid, lle y mae safle’r rhedwr olaf (''anchor'') yn hollbwysig. Enghraifft o gyflwynydd newyddion yn Unol Daleithiau America (UDA) oedd y newyddiadurwr Walter Cronkite a gyflwynodd y newyddion i CBS am flynyddoedd.

Sefydlodd Hewitt baramedrau ar gyfer perfformiad byw er mwyn cadw’r rhaglen newyddion yn y stiwdio i redeg yn esmwyth. Cyflawnwyd hyn trwy fyrfyfyrio, darllen yr [[awtociw]], cyflwyno newyddion yn torri, sgwrsio â gwesteion yn y stiwdio a chydlynu adroddiadau newyddiadurwyr a oedd allan ar leoliad.

Mae cyflwynwyr yn ysgrifennu [[copi]] ac yn aml yn mynd allan ar [[aseiniad]] i gyflwyno’r rhaglen o’r maes er mwyn gweithredu fel llygad dyst i ddigwyddiadau arbennig.

Mae rhai o’r newyddiadurwyr mwyaf adnabyddus yn UDA wedi sefydlu eu hunain fel prif gyflwynwyr, gan gynnwys Cronkite, David Brinkley a Peter Jennings, ac mae ‘''anchors''’ cyfoes UDA yn aml yn bersonoliaethau enwog yn ogystal â chyflwyno’r newyddion. Nid yw sefydliadau newyddion mewn mannau eraill o’r byd yn defnyddio’r term ‘''anchor''’, ond mae’r newyddiadurwyr yn cyflwyno’r rhaglen newyddion yn yr un modd. Mae Bethan Rhys Roberts, Huw Edwards a Garry Owen ymhlith nifer o gyflwynwyr rhaglenni newyddion y Deyrnas Unedig sy’n dod o Gymru.

Mae beirniaid yn dadlau bod y cyflwynwyr Americanaidd – yr ''anchors'' – yn rhoi gormod o bwyslais ar ymddangosiad newyddion darlledu gan eu troi’n ‘selebs’. Gall hyn yn ei dro danseilio rôl draddodiadol newyddiadurwyr.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cyflwynydd newyddion

2019-04-05T12:59:07Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Newsreader/anchorperson''

Y sawl sy’n cyflwyno rhaglenni [[newyddion]] neu’n darllen y bwletinau newyddion. Term sy’n cael ei ddefnyddio yn y Deyrnas Unedig sy’n cymharu ag ''anchorperson'' yn Unol Daleithiau America. Mae’r [[cyflwynydd newyddion]] yn cyflwyno’r newyddion drwy gymorth [[awtociw]] (''autocue/teleprompter'').

Y cynhyrchydd Don Hewitt a oedd yn gweithio i gwmni CBS yn y 1950au cynnar a ddyfeisiodd y term ‘''anchor''’ yn ystod Confensiwn Cenedlaethol y Blaid Weriniaethol (''Republican National Convention'') yn Chicago. Ymdebygodd y darllediad i dîm ras gyfnewid, lle y mae safle’r rhedwr olaf (''anchor'') yn hollbwysig. Enghraifft o gyflwynydd newyddion yn Unol Daleithiau America (UDA) oedd y newyddiadurwr Walter Cronkite a gyflwynodd y newyddion i CBS am flynyddoedd.

Sefydlodd Hewitt baramedrau ar gyfer perfformiad byw er mwyn cadw’r rhaglen newyddion yn y stiwdio i redeg yn esmwyth. Cyflawnwyd hyn trwy fyrfyfyrio, darllen yr [[awtociw]], cyflwyno newyddion yn torri, sgwrsio â gwesteion yn y stiwdio a chydlynu adroddiadau newyddiadurwyr a oedd allan ar leoliad.

Mae cyflwynwyr yn ysgrifennu [[copi]] ac yn aml yn mynd allan ar [[aseiniad]] i gyflwyno’r rhaglen o’r maes er mwyn gweithredu fel llygad dyst i ddigwyddiadau arbennig.

Mae rhai o’r newyddiadurwyr mwyaf adnabyddus yn UDA wedi sefydlu eu hunain fel prif gyflwynwyr, gan gynnwys Cronkite, David Brinkley a Peter Jennings, ac mae ‘''anchors''’ cyfoes UDA yn aml yn bersonoliaethau enwog yn ogystal â chyflwyno’r newyddion. Nid yw sefydliadau newyddion mewn mannau eraill o’r byd yn defnyddio’r term ‘''anchor''’, ond mae’r newyddiadurwyr yn cyflwyno’r rhaglen newyddion yn yr un modd. Mae Bethan Rhys Roberts, Huw Edwards a Garry Owen ymhlith nifer o gyflwynwyr rhaglenni newyddion y Deyrnas Unedig sy’n dod o Gymru.

Mae beirniaid yn dadlau bod y cyflwynwyr Americanaidd – yr ''anchors'' – yn rhoi gormod o bwyslais ar ymddangosiad newyddion darlledu gan eu troi’n ‘selebs’. Gall hyn yn ei dro danseilio rôl draddodiadol newyddiadurwyr.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cyfle am lun

2019-04-05T12:43:21Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Photo-op,'' talfyriad am ''photo-opportunity'' ac hefyd ''photo call''

Mae hwn yn cyfeirio at drefniant lle y mae person neu grŵp o bobl yn cytuno i gael tynnu eu llun gan ffotonewyddiadurwyr mewn man arbennig ar amser penodol. Gall y rhain fod yn arweinwyr gwlad, gwleidyddion, pêl-droedwyr ar fin chwarae gêm bwysig neu actorion Hollywood ar y carped coch. Hefyd caiff ei ddisgrifio fel ‘''photo calls’'', ac mae’r cyfleoedd hyn yn arbennig o werthfawr i’r ''paparazzi'' a’r wasg ''tabloid'', sy’n aml yn tynnu lluniau sy’n ymddangos yn rhai preifat (e.e. cyplau enwog yn cael eu ‘dal’ yn cerdded ar y traeth), er bod y rhain wedi eu trefnu o flaen llaw.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cydgyfeiriant

2019-04-05T12:41:26Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Convergence''

Defnyddir y term cydgyfeiriant i ddisgrifio’r ffordd y mae gwasanaethau digidol yn dwyn ynghyd dwy neu ragor o wahanol elfennau cyfryngol gwbl wahanol: yn economaidd (trwy gyfuno strwythurau corfforaethol neu gydweithio), yn dechnegol (trwy’r modd o gynhyrchu a dosbarthu cynnwys) ac yn esthetig (yn sgil ffyrdd newydd o greu cynnwys).

Er bod amrywiaeth eang o ddiffiniadau o ‘gydgyfeiriant’ (neu ‘gydgyfeirio digidol’), mae llawer o’r rhain yn amlygu’r ffyrdd y caiff gwybodaeth ddigidol ei rhannu ar draws gwahanol gyfryngau. Er enghraifft, pan fydd gwefan yn cyfuno deunydd sain, [[testun]] a fideo, neu pan fydd ffôn symudol yn caniatáu i’w ddefnyddiwr dynnu llun neu wylio darllediad [[newyddion]] fel ffrwd fyw.

Mewn ambell i stafell [[newyddion]], mae’r newyddion yn cael ei ail-becynnu fel ‘cynnyrch aml-lwyfan’ yng ngoleuni’r newidiadau hyn, gan wahodd syniadau newydd am sut y gellir cynhyrchu a chyflwyno newyddion er mwyn ymgysylltu â chynulleidfaoedd sy’n anodd eu cyrraedd, yn enwedig pobl ifanc nad ydynt yn tueddu i ddilyn yr ‘hen gyfryngau’.

Erbyn heddiw, disgwylir i newyddiadurwyr amryddawn ddefnyddio sawl sgil mewn ystafell newyddion amlgyfrwng. Hynny yw, yn ogystal ag ysgrifennu [[copi]], mae disgwyl i’r newyddiadurwr ail-becynnu ei storïau ar gyfer gwahanol gynulleidfaoedd gan ddefnyddio nifer o dechnegau ôl-gynhyrchu. Felly, mae cydgyfeiriant yn ymddangos fel proses ddynamig, ryngweithiol. Mae arloesedd technolegol a’r ffaith bod costau technoleg yn disgyn wedi cyflymu’r broses hon. Er enghraifft, mae band llydan yn caniatáu i ddefnyddiwr gael gafael ar ystod eang o wybodaeth yn weddol gyflym, tra bod ''Wi-Fi'' yn cynnig mynediad i’r rhyngrwyd mewn lleoedd nad oedd yn bosibl o’r blaen.

Mae effaith cydgyfeiriant i’w weld ar draws economi’r diwydiannau cyfryngau, yn y technolegau sy’n gyrru’r diwydiant ac ar sut y mae cynnwys yn cael ei gynhyrchu a’i ddefnyddio. Er bod rhai’n dal i wylio newyddion ar set deledu, neu’n chwarae cerddoriaeth ar beiriant CD mewn stafell arall, mae’n anodd anwybyddu’r tueddiad hwn o gydgyfeirio, neu hyd yn oed ddychmygu dyfodol lle nad yw’n sefyllfa hollol normal.

Caiff cydgyfeiriant effaith ar arferion gwaith y rhai sy’n gweithio yn niwydiant y cyfryngau. Er enghraifft, bydd newyddiadurwyr sy’n gweithio yn y cyfryngau darlledu neu argraffu yn gynyddol ymwybodol bod angen i’w storïau weithio ar draws ystod o lwyfannau amlgyfrwng, naill ai ar ffonau symudol, y We neu bodlediadau ar-alw efallai. Mae’r cyfleoedd ar gyfer lledaenu eu storïau yn niferus ac nid ydynt yn gyfyngedig i amser na lle. Canlyniad hyn yw bod newyddiadurwyr wedi gorfod dysgu sgiliau newydd ac mae hyfforddiant newyddiadurol nawr yn cynnwys gwersi ar ddefnyddio technegau amlgyfrwng.

Gallwn ddarllen [[stori]] gan bapur lleol ar-lein neu wrando ar adroddiad radio gan newyddiadurwr yn Boston o’n cartref ym Mhwllheli neu Sydney. Gallwn wneud hyn heb ymyrraeth y sawl sy’n creu amserlen sianeli neu gyfyngiadau print [[papur newydd]].

Erbyn hyn mae’r byd teledu wedi cydgyfeirio gyda’r gallu i ddarlledu drwy gebl neu yn ddigidol drwy’r rhyngrwyd. Gall y cyhoedd weld rhaglenni ar alw erbyn hyn, gan ddewis gwylio unrhyw raglen ar unrhyw adeg.

Yn fras, mae cydgyfeirio yn cael ei ddisgrifio weithiau fel ffurf o gyfuno cyfryngau, yn enwedig pan fo sefydliadau newyddion yn cystadlu mewn marchnadoedd gwahanol neu’n cael eu rheoli gan berchnogion sydd am fanteisio ar ‘synergeddau’ wrth fuddsoddi mewn cydgyfeiriant, megis rhwng allbwn newyddion a chynhyrchion adloniant. Clodforir cydgyfeiriant (gyda phwyslais ar gydweithio a chydweithrediad a roddir gan arloesedd technolegol) yn aml er mwyn cyfiawnhau ‘arbed costau’ ar gyfer cwmnïau sy’n ymwneud yn bennaf â phroffidioldeb.
==Llyfryddiaeth==

Casey, B. et al. 2008. ''Television studies: the key concepts.'' 2il arg. Oxford: Routledge.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cyd-gasglydd newyddion awtomatig

2019-04-05T11:05:08Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Automated news aggregator''

Meddalwedd a gynlluniwyd er mwyn casglu storïau [[newyddion]] ar draws y rhyngrwyd a’u cyflwyno ar wefan unigol, heb ddibynnu ar farn olygyddol person. Daeth y term i’r amlwg yn fuan ar ôl i fersiwn ''beta'' (neu brawf) ''Google News'', y cyd-gasglydd [[newyddion]] awtomatig cyntaf, fynd yn fyw ym mis Medi 2002.

Er bod gwefan newyddion ''Google News'' yn anwybyddu’r ddibyniaeth ar ymdrechion miloedd o olygyddion a newyddiadurwyr i gynhyrchu cynnwys yn y lle cyntaf, mae’r wefan yn galluogi defnyddwyr i wneud chwiliadau ar unrhyw bwnc, a’u cysylltu â storïau newyddion o blith mwy na 10,000 o ffynonellau newyddion (rhyw 4,500 yn yr iaith Saesneg) o gwmpas y byd.

Mae’r brif dudalen yn trefnu’r straeon newyddion pwysicaf heb ymyrraeth ddynol, gan gyflwyno’r newyddion mwyaf perthnasol yn gyntaf, ac fe’i diweddarir bob 15 munud. Mae’r modd y gosodir cyfres o ddolenni gwe perthnasol yn nhestun y [[stori]], neu wrthlaw iddo, yn ei gwneud yn haws i’r darllenydd ddod o hyd i adroddiadau cysylltiedig. Mae’r prif storïau yn amlwg, gyda’r dyddiad a’r amser i’w gweld yn glir. Cânt eu casglu gan gorynnod gwe (''web spiders)'' a'u didoli wedyn gan feddalwedd arbennig i gategorïau ''genre'', megis Y Byd, Busnes, Gwyddoniaeth / Technoleg, Chwaraeon, Adloniant ac Iechyd. Gellir hidlo’r tudalennau ar sail newyddion o wahanol ranbarthau ac ieithoedd, yn ogystal â diddordebau neu ddewisiadau’r defnyddiwr unigol. Nid yw ''Google'' yn datgelu sut y mae’n trefnu’r storïau, ond mae’n cydnabod bod geiriau chwiliadwy, pa mor gyfredol yw’r [[stori]] (amseroldeb) ac enw da’r cwmni newyddion yn ffactorau wrth i’r storïau gael eu trefnu.

I’r sefydliadau newyddion sy’n cael eu cynnwys ar y wefan, mae’n darparu cynulleidfa llawer mwy ( ''pairs of eyes'' mewn iaith hysbysebu) nag y gallent ei denu ar eu pennau eu hunain. Caiff cyfran o unrhyw refeniw hysbysebu a gynhyrchir ei rhannu rhyngddynt.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cyd-gasglydd newyddion awtomatig

2019-04-05T11:04:39Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Automated news aggregator''

Meddalwedd a gynlluniwyd er mwyn casglu storïau [[newyddion]] ar draws y rhyngrwyd a’u cyflwyno ar wefan unigol, heb ddibynnu ar farn olygyddol person. Daeth y term i’r amlwg yn fuan ar ôl i fersiwn ''beta'' (neu brawf) ''Google News'', y cyd-gasglydd newyddion awtomatig cyntaf, fynd yn fyw ym mis Medi 2002.

Er bod gwefan newyddion ''Google News'' yn anwybyddu’r ddibyniaeth ar ymdrechion miloedd o olygyddion a newyddiadurwyr i gynhyrchu cynnwys yn y lle cyntaf, mae’r wefan yn galluogi defnyddwyr i wneud chwiliadau ar unrhyw bwnc, a’u cysylltu â storïau newyddion o blith mwy na 10,000 o ffynonellau newyddion (rhyw 4,500 yn yr iaith Saesneg) o gwmpas y byd.

Mae’r brif dudalen yn trefnu’r straeon newyddion pwysicaf heb ymyrraeth ddynol, gan gyflwyno’r newyddion mwyaf perthnasol yn gyntaf, ac fe’i diweddarir bob 15 munud. Mae’r modd y gosodir cyfres o ddolenni gwe perthnasol yn nhestun y [[stori]], neu wrthlaw iddo, yn ei gwneud yn haws i’r darllenydd ddod o hyd i adroddiadau cysylltiedig. Mae’r prif storïau yn amlwg, gyda’r dyddiad a’r amser i’w gweld yn glir. Cânt eu casglu gan gorynnod gwe (''web spiders)'' a'u didoli wedyn gan feddalwedd arbennig i gategorïau ''genre'', megis Y Byd, Busnes, Gwyddoniaeth / Technoleg, Chwaraeon, Adloniant ac Iechyd. Gellir hidlo’r tudalennau ar sail newyddion o wahanol ranbarthau ac ieithoedd, yn ogystal â diddordebau neu ddewisiadau’r defnyddiwr unigol. Nid yw ''Google'' yn datgelu sut y mae’n trefnu’r storïau, ond mae’n cydnabod bod geiriau chwiliadwy, pa mor gyfredol yw’r stori (amseroldeb) ac enw da’r cwmni newyddion yn ffactorau wrth i’r storïau gael eu trefnu.

I’r sefydliadau newyddion sy’n cael eu cynnwys ar y wefan, mae’n darparu cynulleidfa llawer mwy ( ''pairs of eyes'' mewn iaith hysbysebu) nag y gallent ei denu ar eu pennau eu hunain. Caiff cyfran o unrhyw refeniw hysbysebu a gynhyrchir ei rhannu rhyngddynt.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cyd-gasglydd newyddion awtomatig

2019-04-05T11:04:02Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Automated news aggregator''

Meddalwedd a gynlluniwyd er mwyn casglu storïau newyddion ar draws y rhyngrwyd a’u cyflwyno ar wefan unigol, heb ddibynnu ar farn olygyddol person. Daeth y term i’r amlwg yn fuan ar ôl i fersiwn ''beta'' (neu brawf) ''Google News'', y cyd-gasglydd newyddion awtomatig cyntaf, fynd yn fyw ym mis Medi 2002.

Er bod gwefan newyddion ''Google News'' yn anwybyddu’r ddibyniaeth ar ymdrechion miloedd o olygyddion a newyddiadurwyr i gynhyrchu cynnwys yn y lle cyntaf, mae’r wefan yn galluogi defnyddwyr i wneud chwiliadau ar unrhyw bwnc, a’u cysylltu â storïau newyddion o blith mwy na 10,000 o ffynonellau newyddion (rhyw 4,500 yn yr iaith Saesneg) o gwmpas y byd.

Mae’r brif dudalen yn trefnu’r straeon newyddion pwysicaf heb ymyrraeth ddynol, gan gyflwyno’r newyddion mwyaf perthnasol yn gyntaf, ac fe’i diweddarir bob 15 munud. Mae’r modd y gosodir cyfres o ddolenni gwe perthnasol yn nhestun y stori, neu wrthlaw iddo, yn ei gwneud yn haws i’r darllenydd ddod o hyd i adroddiadau cysylltiedig. Mae’r prif storïau yn amlwg, gyda’r dyddiad a’r amser i’w gweld yn glir. Cânt eu casglu gan gorynnod gwe (''web spiders)'' a'u didoli wedyn gan feddalwedd arbennig i gategorïau ''genre'', megis Y Byd, Busnes, Gwyddoniaeth / Technoleg, Chwaraeon, Adloniant ac Iechyd. Gellir hidlo’r tudalennau ar sail newyddion o wahanol ranbarthau ac ieithoedd, yn ogystal â diddordebau neu ddewisiadau’r defnyddiwr unigol. Nid yw ''Google'' yn datgelu sut y mae’n trefnu’r storïau, ond mae’n cydnabod bod geiriau chwiliadwy, pa mor gyfredol yw’r stori (amseroldeb) ac enw da’r cwmni newyddion yn ffactorau wrth i’r storïau gael eu trefnu.

I’r sefydliadau newyddion sy’n cael eu cynnwys ar y wefan, mae’n darparu cynulleidfa llawer mwy ('''pairs of eyes''' mewn iaith hysbysebu) nag y gallent ei denu ar eu pennau eu hunain. Caiff cyfran o unrhyw refeniw hysbysebu a gynhyrchir ei rhannu rhyngddynt.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Cyd-gasglydd newyddion awtomatig

2019-04-05T11:02:50Z

Gwenda Richards:

''Saesneg: Automated news aggregator''

Meddalwedd a gynlluniwyd er mwyn casglu storïau newyddion ar draws y rhyngrwyd a’u cyflwyno ar wefan unigol, heb ddibynnu ar farn olygyddol person. Daeth y term i’r amlwg yn fuan ar ôl i fersiwn ''beta'' (neu brawf) ''Google News'', y cyd-gasglydd newyddion awtomatig cyntaf, fynd yn fyw ym mis Medi 2002.

Er bod gwefan newyddion ''Google News'' yn anwybyddu’r ddibyniaeth ar ymdrechion miloedd o olygyddion a newyddiadurwyr i gynhyrchu cynnwys yn y lle cyntaf, mae’r wefan yn galluogi defnyddwyr i wneud chwiliadau ar unrhyw bwnc, a’u cysylltu â storïau newyddion o blith mwy na 10,000 o ffynonellau newyddion (rhyw 4,500 yn yr iaith Saesneg) o gwmpas y byd.

Mae’r brif dudalen yn trefnu’r straeon newyddion pwysicaf heb ymyrraeth ddynol, gan gyflwyno’r newyddion mwyaf perthnasol yn gyntaf, ac fe’i diweddarir bob 15 munud. Mae’r modd y gosodir cyfres o ddolenni gwe perthnasol yn nhestun y stori, neu wrthlaw iddo, yn ei gwneud yn haws i’r darllenydd ddod o hyd i adroddiadau cysylltiedig. Mae’r prif storïau yn amlwg, gyda’r dyddiad a’r amser i’w gweld yn glir. Cânt eu casglu gan gorynnod gwe (''web spiders)'' a'u didoli wedyn gan feddalwedd arbennig i gategorïau ''genre'', megis Y Byd, Busnes, Gwyddoniaeth / Technoleg, Chwaraeon, Adloniant ac Iechyd. Gellir hidlo’r tudalennau ar sail newyddion o wahanol ranbarthau ac ieithoedd, yn ogystal â diddordebau neu ddewisiadau’r defnyddiwr unigol. Nid yw ''Google'' yn datgelu sut y mae’n trefnu’r storïau, ond mae’n cydnabod bod geiriau chwiliadwy, pa mor gyfredol yw’r stori (amseroldeb) ac enw da’r cwmni newyddion yn ffactorau wrth i’r storïau gael eu trefnu.

I’r sefydliadau newyddion sy’n cael eu cynnwys ar y wefan, mae’n darparu cynulleidfa llawer mwy (‘parau o lygaid’ mewn iaith hysbysebu) nag y gallent ei denu ar eu pennau eu hunain. Caiff cyfran o unrhyw refeniw hysbysebu a gynhyrchir ei rhannu rhyngddynt.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Colofn

2019-04-05T11:00:21Z

Gwenda Richards:

Saesneg: ''Column''

Erthygl yn amlygu barn bersonol yr awdur, sy’n ymddangos yn aml ac yn rheolaidd mewn [[papur newydd]] neu gylchgrawn. Fel arfer, mae’n mynd i’r afael â digwyddiadau cyhoeddus.

Datblygodd ffurf y golofn o draethodau’r 1800au ac ar y cychwyn roeddent yn gyfyngedig i hiwmor, clecs a gwleidyddiaeth. Erbyn heddiw, mae colofn yn ymddangos fel un darn rhwng 300 a 800 o eiriau mewn man amlwg (e.e. ar flaen adran newyddion lleol neu ar dudalennau barn) ac yn tueddu i fynd i’r afael â phynciau gwahanol dros amser.

Gelwir colofnau ar raglenni newyddion yn ‘draethodau, ‘darn barn’ neu ‘safbwyntiau’ (''essays, opinions and viewpoints''), a chyfeirir atynt fel wyneb dynol newyddiaduraeth.

Mewn papurau newydd neu gylchgronau, gwelir enw’r awdur yn glir uwchben neu oddi tan yr erthygl.

Mae hyn yn wahanol i’r golofn olygyddol ddienw sy’n mynegi llais swyddogol y sefydliad newyddion. Gelwir y golofn hon yn ''leader'', neu pan fydd yn ymdrin â gwahanol bynciau, fe’i gelwir yn ''editorial'' ''articles''. Gan amlaf mae’r darnau hyn, sy’n ymddangos ar dudalen yng nghanol y papur islaw logo’r papur, yn cael eu hysgrifennu gan dîm o ddirprwy olygyddion neu uwch-ohebwyr.

Mae colofnau yn cynnig cyfle i awdur fynegi barn bersonol ar ddigwyddiadau neu faterion cyfoes, i gynnig cyngor neu sylwebaeth ac i adolygu llyfrau, ffilmiau neu’r celfyddydau.

Ymddangosodd y colofnau cyntaf yn yr 1800au mewn sawl lle ar draws y byd; cyhoeddwyd y golofn gyntaf, y ‘''Journal of Occurences''’, yn Boston, Unol Daleithiau America, yn 1768 yn y ''New York Journal''. Cyfres o adroddiadau newyddion dienw oeddynt a oedd yn creu gelyniaeth yn erbyn Prydain ac yn ceisio ennyn cydymdeimlad y darllenwyr tuag at sefyllfa pobl Boston. Cawsant eu hailargraffu mewn sawl papur newydd arall yn y trefedigaethau rhwng 1768 a 1769.

Yn ogystal, yn ystod y deng mlynedd cyn y Rhyfel Cartref, roedd Karl Marx a Friedrich Engels (yn ysgrifennu ar faterion Ewropeaidd ar gyfer y ''New York Tribune'') ymysg y colofnwyr. Ond credir mai’r cyfnod rhwng y ddau ryfel byd oedd oes aur y colofnwyr. Cafodd y colofnau poblogaidd eu syndiceiddio, sef bod yr erthyglau yn cael eu gwerthu i amryw o bapurau newydd gan fod cynifer yn eu darllen, gyda’r awduron yn mabwysiadu arddulliau amrywiol a naws gwahanol yn eu herthyglau – yn ddifrifol, dadansoddol, moesol, dychanol a difyr.

{{CC BY-SA}}

[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Colofn

2019-04-05T10:59:03Z

Gwenda Richards:

Saesneg: ''Column''

Erthygl yn amlygu barn bersonol yr awdur, sy’n ymddangos yn aml ac yn rheolaidd mewn [[papur newydd]] neu gylchgrawn. Fel arfer, mae’n mynd i’r afael â digwyddiadau cyhoeddus.

Datblygodd ffurf y golofn o draethodau’r 1800au ac ar y cychwyn roeddent yn gyfyngedig i hiwmor, clecs a gwleidyddiaeth. Erbyn heddiw, mae colofn yn ymddangos fel un darn rhwng 300 a 800 o eiriau mewn man amlwg (e.e. ar flaen adran newyddion lleol neu ar dudalennau barn) ac yn tueddu i fynd i’r afael â phynciau gwahanol dros amser.

Gelwir colofnau ar raglenni newyddion yn ‘draethodau, ‘darn barn’ neu ‘safbwyntiau’ (''essays, opinions and viewpoints''), a chyfeirir atynt fel wyneb dynol newyddiaduraeth.

Mewn papurau newydd neu gylchgronau, gwelir enw’r awdur yn glir uwchben neu oddi tan yr erthygl.

Mae hyn yn wahanol i’r golofn olygyddol ddienw sy’n mynegi llais swyddogol y sefydliad newyddion. Gelwir y golofn hon yn '''leader''', neu pan fydd yn ymdrin â gwahanol bynciau, fe’i gelwir yn ‘''''editorial articles''''’. Gan amlaf mae’r darnau hyn, sy’n ymddangos ar dudalen yng nghanol y papur islaw logo’r papur, yn cael eu hysgrifennu gan dîm o ddirprwy olygyddion neu uwch-ohebwyr.

Mae colofnau yn cynnig cyfle i awdur fynegi barn bersonol ar ddigwyddiadau neu faterion cyfoes, i gynnig cyngor neu sylwebaeth ac i adolygu llyfrau, ffilmiau neu’r celfyddydau.

Ymddangosodd y colofnau cyntaf yn yr 1800au mewn sawl lle ar draws y byd; cyhoeddwyd y golofn gyntaf, y ‘''Journal of Occurences''’, yn Boston, Unol Daleithiau America, yn 1768 yn y ''New York Journal''. Cyfres o adroddiadau newyddion dienw oeddynt a oedd yn creu gelyniaeth yn erbyn Prydain ac yn ceisio ennyn cydymdeimlad y darllenwyr tuag at sefyllfa pobl Boston. Cawsant eu hailargraffu mewn sawl papur newydd arall yn y trefedigaethau rhwng 1768 a 1769.

Yn ogystal, yn ystod y deng mlynedd cyn y Rhyfel Cartref, roedd Karl Marx a Friedrich Engels (yn ysgrifennu ar faterion Ewropeaidd ar gyfer y ''New York Tribune'') ymysg y colofnwyr. Ond credir mai’r cyfnod rhwng y ddau ryfel byd oedd oes aur y colofnwyr. Cafodd y colofnau poblogaidd eu syndiceiddio, sef bod yr erthyglau yn cael eu gwerthu i amryw o bapurau newydd gan fod cynifer yn eu darllen, gyda’r awduron yn mabwysiadu arddulliau amrywiol a naws gwahanol yn eu herthyglau – yn ddifrifol, dadansoddol, moesol, dychanol a difyr.

{{CC BY-SA}}

[[Categori:Newyddiaduraeth]]