Athrawon Crwydrol - Hanes diwygio

CadiW am 15:20, 28 Mai 2021

2021-05-28T15:20:44Z

CadiW am 09:35, 26 Mawrth 2021

2021-03-26T09:35:44Z

CadiW: /* Llyfryddiaeth */

2021-02-15T16:27:40Z

‎Llyfryddiaeth

CadiW am 20:05, 7 Chwefror 2021

2021-02-07T20:05:18Z

CadiW am 20:04, 7 Chwefror 2021

2021-02-07T20:04:40Z

CadiW am 20:03, 7 Chwefror 2021

2021-02-07T20:03:53Z

CadiW am 20:02, 7 Chwefror 2021

2021-02-07T20:02:19Z

CadiW am 20:01, 7 Chwefror 2021

2021-02-07T20:01:17Z

CadiW: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Yn y cyfnod cyn bod deunydd ysgrifenedig na choleg nac athrofa i ddysgu cerddoriaeth, rhaid oedd dibynnu ar ddawn athrawon unigol i drosglwyddo’r elfenn...'

2021-02-07T20:00:56Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Yn y cyfnod cyn bod deunydd ysgrifenedig na choleg nac athrofa i ddysgu cerddoriaeth, rhaid oedd dibynnu ar ddawn athrawon unigol i drosglwyddo’r elfenn...'

Tudalen newydd

Yn y cyfnod cyn bod deunydd ysgrifenedig na choleg nac athrofa i ddysgu cerddoriaeth, rhaid oedd dibynnu ar ddawn athrawon unigol i drosglwyddo’r elfennau o un genhedlaeth i’r nesaf. Cyfyng, mae’n debyg, oedd cylchrediad y gwerslyfrau cerddorol Cymraeg cynnar, ac nid tan ganol y 19g. y byddai astudio elfennau cerddoriaeth o lyfr yn dod yn arfer mwy cyffredinol. Cyn y 18g. dibynnid yn helaeth ar offerynwyr a chantorion i drosglwyddo’u crefft i eraill ar lefel unigol, ond wedi hynny datblygodd yr athrawon cerdd crwydrol fel roedd yr hen arferion yn pallu.

Noda R. D. Griffith gyfraniad mawr gan yr Eglwys Wladol yn y maes hwn. Roedd John Williams (1740– 1821) yn fab i wneuthurwr brethyn, ac fe’i maged yn ymyl Dolgellau; gwelodd rhai o’r masnachwyr gwlân a ymwelai â Dolgellau fod gan John ddoniau cerddorol, a threfnwyd iddo gael cyfnod o ysgol yn Amwythig, lle gallodd ddatblygu ei ddoniau. Cafodd hyfforddiant pellach gan athro teithiol o’r enw John Symonds o Drefaldwyn, a ymwelai’n wythnosol ag eglwys Dolgellau, ac yna bu John Williams ei hun yn cynnal dosbarthiadau cerddorol ar draws gogledd Cymru, gan addysgu cerddorion megis David John James, Ardudwy, Hugh Jones, Maesglasau, a [[J. R. Jones]], Ramoth.

Yn ne Cymru bu Abram Morris (1720–83) yn weithgar fel athro yn Sir Fynwy yn arbennig. Mab i glochydd eglwys Llangrannog oedd [[Dafydd]] Siencyn Morgan (1752–1844), a ddysgodd elfennau cerddoriaeth gan ei dad. Ychwanegodd at ei brofiad cerddorol trwy ymuno â’r Cartreflu Milwrol (y milisia) yn Sir Benfro a chwarae yn y band. Arweiniai’r canu yn eglwys y plwyf ond fe’i cydnabyddid yn eang fel athro dawnus, a bu’n cynnal dosbarthiadau yng ngogledd a de Cymru. Yn Llanidloes a’r ardaloedd cyfagos cafodd Henry Mills (1757–1820) ddylanwad mawr iawn. Ef oedd sylfaenydd olyniaeth gerddorol teulu’r Millsiaid, ac ef hefyd oedd y cyntaf i’w benodi’n swyddogol gan Gyfarfod Misol y Methodistiaid yn yr ardal i hyfforddi’r cynulleidfaoedd yn egwyddorion canu. Parhawyd â’i waith gan ei feibion James Mills a Richard Mills. Roedd hefyd nifer o athrawon di-sôn-amdanynt a ddylanwadodd yn helaeth ar ffigurau pwysig yn y traddodiad Cymreig. Cafodd [[Ieuan Gwyllt]] (John Roberts; 1822–77) ei wersi cerddorol cyntaf gan athro crwydrol o’r enw ‘Dafydd Siencyn y Borth’, a chan un arall o’r enw Thomas Jenkins, a gynhaliai ddosbarthiadau ym Mhenllwyn, Ceredigion.

Ymdoddodd traddodiad yr athrawon crwydrol i’r cymdeithasau cerddorol a ffurfiwyd mewn sawl ardal o’r 1820au ymlaen. Sefydlwyd cymdeithasau yn y Carneddi, Bethesda, Rhosllannerchrugog, Aberystwyth a chanolfannau eraill, a daethant yn gyfryngau dysgu a throsglwyddo elfennau cerddoriaeth i’w haelodau. Wedi cyhoeddi ''Gramadeg Cerddoriaeth'' gan John Mills yn 1838 a ''Gramadeg Cerddorol'' gan David Roberts (Alawydd) yn 1848, roedd mwy o gyfarpar ysgrifenedig ar gael yn gyffredinol i gynnal astudiaeth breifat gan unigolion, ac yn sgil hynny lai o ddibyniaeth ar athrawon crwydrol. Cryfhawyd y duedd hon ymhellach gydag ymddangosiad cyfnodolion cerddorol yn yr 1850au a’r 1860au: byddai ''Y Cerddor Cymreig'' (1861–73) yn cynnwys gwersi rheolaidd ar gynghanedd a gwrthbwynt a brofodd yn fuddiol i genhedlaeth gyfan o gerddorion.

'''Rhidian Griffiths'''

==Llyfryddiaeth==

:R. D. Grifﬁth, ''Hanes Canu Cynulleidfaol Cymru'' ([[Caerdydd]], 1948)

@@ Llinell 6: / Llinell 6: @@
 Noda R. D. Griffith gyfraniad mawr gan yr Eglwys Wladol yn y maes hwn. Roedd John Williams (1740– 1821) yn fab i wneuthurwr brethyn, ac fe’i maged yn ymyl Dolgellau; gwelodd rhai o’r masnachwyr gwlân a ymwelai â Dolgellau fod gan John ddoniau cerddorol, a threfnwyd iddo gael cyfnod o ysgol yn Amwythig, lle gallodd ddatblygu ei ddoniau. Cafodd hyfforddiant pellach gan athro teithiol o’r enw John Symonds o Drefaldwyn, a ymwelai’n wythnosol ag eglwys Dolgellau, ac yna bu John Williams ei hun yn cynnal dosbarthiadau cerddorol ar draws gogledd Cymru, gan addysgu cerddorion megis David John James, Ardudwy, Hugh Jones, Maesglasau, a J. R. Jones, Ramoth.
-Yn ne Cymru bu Abram Morris (1720–83)  yn weithgar fel athro yn Sir Fynwy yn arbennig. Mab i glochydd eglwys Llangrannog oedd Dafydd Siencyn Morgan (1752–1844), a ddysgodd elfennau cerddoriaeth gan ei dad. Ychwanegodd at ei brofiad cerddorol trwy ymuno â’r Cartreflu Milwrol (y milisia) yn Sir Benfro a chwarae yn y band. Arweiniai’r canu yn eglwys y plwyf ond fe’i cydnabyddid yn eang fel athro dawnus, a bu’n cynnal dosbarthiadau yng ngogledd a de Cymru. Yn Llanidloes a’r ardaloedd cyfagos cafodd Henry Mills (1757–1820) ddylanwad mawr iawn. Ef oedd sylfaenydd olyniaeth gerddorol teulu’r Millsiaid, ac ef hefyd oedd y cyntaf i’w benodi’n swyddogol gan Gyfarfod Misol y Methodistiaid yn yr ardal i hyfforddi’r cynulleidfaoedd yn egwyddorion canu. Parhawyd â’i waith gan ei feibion James Mills a Richard Mills. Roedd hefyd nifer o athrawon di-sôn-amdanynt a ddylanwadodd yn helaeth ar ffigurau pwysig yn y traddodiad Cymreig. Cafodd [[Ieuan Gwyllt]] (John Roberts; 1822–77) ei wersi cerddorol cyntaf gan athro crwydrol o’r enw ‘Dafydd Siencyn y Borth’, a chan un arall o’r enw Thomas Jenkins, a gynhaliai ddosbarthiadau ym Mhenllwyn, Ceredigion.
+Yn ne Cymru bu Abram Morris (1720–83)  yn weithgar fel athro yn Sir Fynwy yn arbennig. Mab i glochydd eglwys Llangrannog oedd Dafydd Siencyn Morgan (1752–1844), a ddysgodd elfennau cerddoriaeth gan ei dad. Ychwanegodd at ei brofiad cerddorol trwy ymuno â’r Cartreflu Milwrol (y milisia) yn Sir Benfro a chwarae yn y band. Arweiniai’r canu yn eglwys y plwyf ond fe’i cydnabyddid yn eang fel athro dawnus, a bu’n cynnal dosbarthiadau yng ngogledd a de Cymru. Yn Llanidloes a’r ardaloedd cyfagos cafodd Henry Mills (1757–1820) ddylanwad mawr iawn. Ef oedd sylfaenydd olyniaeth gerddorol teulu’r Millsiaid, ac ef hefyd oedd y cyntaf i’w benodi’n swyddogol gan Gyfarfod Misol y Methodistiaid yn yr ardal i hyfforddi’r cynulleidfaoedd yn egwyddorion canu. Parhawyd â’i waith gan ei feibion James Mills a Richard Mills. Roedd hefyd nifer o athrawon di-sôn-amdanynt a ddylanwadodd yn helaeth ar ffigurau pwysig yn y traddodiad Cymreig. Cafodd [[Ieuan Gwyllt (John Roberts; 1822-77) | Ieuan Gwyllt]] (John Roberts; 1822–77) ei wersi cerddorol cyntaf gan athro crwydrol o’r enw ‘Dafydd Siencyn y Borth’, a chan un arall o’r enw Thomas Jenkins, a gynhaliai ddosbarthiadau ym Mhenllwyn, Ceredigion.
 Ymdoddodd traddodiad yr athrawon crwydrol i’r cymdeithasau cerddorol a ffurfiwyd mewn sawl ardal o’r 1820au ymlaen. Sefydlwyd cymdeithasau yn y Carneddi, Bethesda, Rhosllannerchrugog, Aberystwyth a chanolfannau eraill, a daethant yn gyfryngau dysgu a throsglwyddo elfennau cerddoriaeth i’w haelodau. Wedi cyhoeddi ''Gramadeg Cerddoriaeth'' gan John Mills yn 1838 a ''Gramadeg Cerddorol'' gan David Roberts (Alawydd) yn 1848, roedd mwy o gyfarpar ysgrifenedig ar gael yn gyffredinol i gynnal astudiaeth breifat gan unigolion, ac yn sgil hynny lai o ddibyniaeth ar athrawon crwydrol. Cryfhawyd y duedd hon ymhellach gydag ymddangosiad cyfnodolion cerddorol yn yr 1850au a’r 1860au: byddai ''Y Cerddor Cymreig'' (1861–73) yn cynnwys gwersi rheolaidd ar gynghanedd a gwrthbwynt a brofodd yn fuddiol i genhedlaeth gyfan o gerddorion.

@@ Llinell 14: / Llinell 14: @@
 ==Llyfryddiaeth==
-:R. D. Grifﬁth, ''Hanes Canu Cynulleidfaol Cymru'' (Caerdydd, 1948)
+*R. D. Grifﬁth, ''Hanes Canu Cynulleidfaol Cymru'' (Caerdydd, 1948)
 {{CC BY-SA Cydymaith}}

@@ Llinell 14: / Llinell 14: @@
 ==Llyfryddiaeth==
-:R. D. Grifﬁth, ''Hanes Canu Cynulleidfaol Cymru'' ([[Caerdydd]], 1948)
+:R. D. Grifﬁth, ''Hanes Canu Cynulleidfaol Cymru'' (Caerdydd, 1948)
 {{CC BY-SA Cydymaith}}

@@ Llinell 6: / Llinell 6: @@
 Noda R. D. Griffith gyfraniad mawr gan yr Eglwys Wladol yn y maes hwn. Roedd John Williams (1740– 1821) yn fab i wneuthurwr brethyn, ac fe’i maged yn ymyl Dolgellau; gwelodd rhai o’r masnachwyr gwlân a ymwelai â Dolgellau fod gan John ddoniau cerddorol, a threfnwyd iddo gael cyfnod o ysgol yn Amwythig, lle gallodd ddatblygu ei ddoniau. Cafodd hyfforddiant pellach gan athro teithiol o’r enw John Symonds o Drefaldwyn, a ymwelai’n wythnosol ag eglwys Dolgellau, ac yna bu John Williams ei hun yn cynnal dosbarthiadau cerddorol ar draws gogledd Cymru, gan addysgu cerddorion megis David John James, Ardudwy, Hugh Jones, Maesglasau, a J. R. Jones, Ramoth.
-Yn ne Cymru bu Abram Morris (1720–83)  yn weithgar fel athro yn Sir Fynwy yn arbennig. Mab i glochydd eglwys Llangrannog oedd [[Dafydd]] Siencyn Morgan (1752–1844), a ddysgodd elfennau cerddoriaeth gan ei dad. Ychwanegodd at ei brofiad cerddorol trwy ymuno â’r Cartreflu Milwrol (y milisia) yn Sir Benfro a chwarae yn y band. Arweiniai’r canu yn eglwys y plwyf ond fe’i cydnabyddid yn eang fel athro dawnus, a bu’n cynnal dosbarthiadau yng ngogledd a de Cymru. Yn Llanidloes a’r ardaloedd cyfagos cafodd Henry Mills (1757–1820) ddylanwad mawr iawn. Ef oedd sylfaenydd olyniaeth gerddorol teulu’r Millsiaid, ac ef hefyd oedd y cyntaf i’w benodi’n swyddogol gan Gyfarfod Misol y Methodistiaid yn yr ardal i hyfforddi’r cynulleidfaoedd yn egwyddorion canu. Parhawyd â’i waith gan ei feibion James Mills a Richard Mills. Roedd hefyd nifer o athrawon di-sôn-amdanynt a ddylanwadodd yn helaeth ar ffigurau pwysig yn y traddodiad Cymreig. Cafodd [[Ieuan Gwyllt]] (John Roberts; 1822–77) ei wersi cerddorol cyntaf gan athro crwydrol o’r enw ‘[[Dafydd]] Siencyn y Borth’, a chan un arall o’r enw Thomas Jenkins, a gynhaliai ddosbarthiadau ym Mhenllwyn, Ceredigion.
+Yn ne Cymru bu Abram Morris (1720–83)  yn weithgar fel athro yn Sir Fynwy yn arbennig. Mab i glochydd eglwys Llangrannog oedd Dafydd Siencyn Morgan (1752–1844), a ddysgodd elfennau cerddoriaeth gan ei dad. Ychwanegodd at ei brofiad cerddorol trwy ymuno â’r Cartreflu Milwrol (y milisia) yn Sir Benfro a chwarae yn y band. Arweiniai’r canu yn eglwys y plwyf ond fe’i cydnabyddid yn eang fel athro dawnus, a bu’n cynnal dosbarthiadau yng ngogledd a de Cymru. Yn Llanidloes a’r ardaloedd cyfagos cafodd Henry Mills (1757–1820) ddylanwad mawr iawn. Ef oedd sylfaenydd olyniaeth gerddorol teulu’r Millsiaid, ac ef hefyd oedd y cyntaf i’w benodi’n swyddogol gan Gyfarfod Misol y Methodistiaid yn yr ardal i hyfforddi’r cynulleidfaoedd yn egwyddorion canu. Parhawyd â’i waith gan ei feibion James Mills a Richard Mills. Roedd hefyd nifer o athrawon di-sôn-amdanynt a ddylanwadodd yn helaeth ar ffigurau pwysig yn y traddodiad Cymreig. Cafodd [[Ieuan Gwyllt]] (John Roberts; 1822–77) ei wersi cerddorol cyntaf gan athro crwydrol o’r enw ‘Dafydd Siencyn y Borth’, a chan un arall o’r enw Thomas Jenkins, a gynhaliai ddosbarthiadau ym Mhenllwyn, Ceredigion.
 Ymdoddodd traddodiad yr athrawon crwydrol i’r cymdeithasau cerddorol a ffurfiwyd mewn sawl ardal o’r 1820au ymlaen. Sefydlwyd cymdeithasau yn y Carneddi, Bethesda, Rhosllannerchrugog, Aberystwyth a chanolfannau eraill, a daethant yn gyfryngau dysgu a throsglwyddo elfennau cerddoriaeth i’w haelodau. Wedi cyhoeddi ''Gramadeg Cerddoriaeth'' gan John Mills yn 1838 a ''Gramadeg Cerddorol'' gan David Roberts (Alawydd) yn 1848, roedd mwy o gyfarpar ysgrifenedig ar gael yn gyffredinol i gynnal astudiaeth breifat gan unigolion, ac yn sgil hynny lai o ddibyniaeth ar athrawon crwydrol. Cryfhawyd y duedd hon ymhellach gydag ymddangosiad cyfnodolion cerddorol yn yr 1850au a’r 1860au: byddai ''Y Cerddor Cymreig'' (1861–73) yn cynnwys gwersi rheolaidd ar gynghanedd a gwrthbwynt a brofodd yn fuddiol i genhedlaeth gyfan o gerddorion.

@@ Llinell 4: / Llinell 4: @@
 Yn y cyfnod cyn bod deunydd ysgrifenedig na choleg nac athrofa i ddysgu cerddoriaeth, rhaid oedd dibynnu ar ddawn athrawon unigol i drosglwyddo’r elfennau o un genhedlaeth i’r nesaf. Cyfyng, mae’n debyg, oedd cylchrediad y gwerslyfrau cerddorol Cymraeg cynnar, ac nid tan ganol y 19g. y byddai astudio elfennau cerddoriaeth o lyfr yn dod yn arfer mwy cyffredinol. Cyn y 18g. dibynnid yn helaeth ar offerynwyr a chantorion i drosglwyddo’u crefft i eraill ar lefel unigol, ond wedi hynny datblygodd yr athrawon cerdd crwydrol fel roedd yr hen arferion yn pallu.
-Noda R. D. Griffith gyfraniad mawr gan yr Eglwys Wladol yn y maes hwn. Roedd John Williams (1740– 1821) yn fab i wneuthurwr brethyn, ac fe’i maged yn ymyl Dolgellau; gwelodd rhai o’r masnachwyr gwlân a ymwelai â Dolgellau fod gan John ddoniau cerddorol, a threfnwyd iddo gael cyfnod o ysgol yn Amwythig, lle gallodd ddatblygu ei ddoniau. Cafodd hyfforddiant pellach gan athro teithiol o’r enw John Symonds o Drefaldwyn, a ymwelai’n wythnosol ag eglwys Dolgellau, ac yna bu John Williams ei hun yn cynnal dosbarthiadau cerddorol ar draws gogledd Cymru, gan addysgu cerddorion megis David John James, Ardudwy, Hugh Jones, Maesglasau, a [[J. R. Jones]], Ramoth.
+Noda R. D. Griffith gyfraniad mawr gan yr Eglwys Wladol yn y maes hwn. Roedd John Williams (1740– 1821) yn fab i wneuthurwr brethyn, ac fe’i maged yn ymyl Dolgellau; gwelodd rhai o’r masnachwyr gwlân a ymwelai â Dolgellau fod gan John ddoniau cerddorol, a threfnwyd iddo gael cyfnod o ysgol yn Amwythig, lle gallodd ddatblygu ei ddoniau. Cafodd hyfforddiant pellach gan athro teithiol o’r enw John Symonds o Drefaldwyn, a ymwelai’n wythnosol ag eglwys Dolgellau, ac yna bu John Williams ei hun yn cynnal dosbarthiadau cerddorol ar draws gogledd Cymru, gan addysgu cerddorion megis David John James, Ardudwy, Hugh Jones, Maesglasau, a J. R. Jones, Ramoth.
 Yn ne Cymru bu Abram Morris (1720–83)  yn weithgar fel athro yn Sir Fynwy yn arbennig. Mab i glochydd eglwys Llangrannog oedd [[Dafydd]] Siencyn Morgan (1752–1844), a ddysgodd elfennau cerddoriaeth gan ei dad. Ychwanegodd at ei brofiad cerddorol trwy ymuno â’r Cartreflu Milwrol (y milisia) yn Sir Benfro a chwarae yn y band. Arweiniai’r canu yn eglwys y plwyf ond fe’i cydnabyddid yn eang fel athro dawnus, a bu’n cynnal dosbarthiadau yng ngogledd a de Cymru. Yn Llanidloes a’r ardaloedd cyfagos cafodd Henry Mills (1757–1820) ddylanwad mawr iawn. Ef oedd sylfaenydd olyniaeth gerddorol teulu’r Millsiaid, ac ef hefyd oedd y cyntaf i’w benodi’n swyddogol gan Gyfarfod Misol y Methodistiaid yn yr ardal i hyfforddi’r cynulleidfaoedd yn egwyddorion canu. Parhawyd â’i waith gan ei feibion James Mills a Richard Mills. Roedd hefyd nifer o athrawon di-sôn-amdanynt a ddylanwadodd yn helaeth ar ffigurau pwysig yn y traddodiad Cymreig. Cafodd [[Ieuan Gwyllt]] (John Roberts; 1822–77) ei wersi cerddorol cyntaf gan athro crwydrol o’r enw ‘[[Dafydd]] Siencyn y Borth’, a chan un arall o’r enw Thomas Jenkins, a gynhaliai ddosbarthiadau ym Mhenllwyn, Ceredigion.

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 20:03, 7 Chwefror 2021
Llinell 15:		Llinell 15:

	:R. D. Grifﬁth, ''Hanes Canu Cynulleidfaol Cymru'' ([[Caerdydd]], 1948)		:R. D. Grifﬁth, ''Hanes Canu Cynulleidfaol Cymru'' ([[Caerdydd]], 1948)
		+
		+	{{CC BY-SA Cydymaith}}

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 20:02, 7 Chwefror 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
		+	__NOAUTOLINKS__
		+	'''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru''], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.'''
		+
	Yn y cyfnod cyn bod deunydd ysgrifenedig na choleg nac athrofa i ddysgu cerddoriaeth, rhaid oedd dibynnu ar ddawn athrawon unigol i drosglwyddo’r elfennau o un genhedlaeth i’r nesaf. Cyfyng, mae’n debyg, oedd cylchrediad y gwerslyfrau cerddorol Cymraeg cynnar, ac nid tan ganol y 19g. y byddai astudio elfennau cerddoriaeth o lyfr yn dod yn arfer mwy cyffredinol. Cyn y 18g. dibynnid yn helaeth ar offerynwyr a chantorion i drosglwyddo’u crefft i eraill ar lefel unigol, ond wedi hynny datblygodd yr athrawon cerdd crwydrol fel roedd yr hen arferion yn pallu.		Yn y cyfnod cyn bod deunydd ysgrifenedig na choleg nac athrofa i ddysgu cerddoriaeth, rhaid oedd dibynnu ar ddawn athrawon unigol i drosglwyddo’r elfennau o un genhedlaeth i’r nesaf. Cyfyng, mae’n debyg, oedd cylchrediad y gwerslyfrau cerddorol Cymraeg cynnar, ac nid tan ganol y 19g. y byddai astudio elfennau cerddoriaeth o lyfr yn dod yn arfer mwy cyffredinol. Cyn y 18g. dibynnid yn helaeth ar offerynwyr a chantorion i drosglwyddo’u crefft i eraill ar lefel unigol, ond wedi hynny datblygodd yr athrawon cerdd crwydrol fel roedd yr hen arferion yn pallu.