<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="cy">
	<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Canu_Penillion_%28gwreiddiau%29</id>
	<title>Canu Penillion (gwreiddiau) - Hanes golygu</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Canu_Penillion_%28gwreiddiau%29"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Canu_Penillion_(gwreiddiau)&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-20T13:36:38Z</updated>
	<subtitle>Hanes diwygio&#039;r dudalen hon ar y wici</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.9</generator>
	<entry>
		<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Canu_Penillion_(gwreiddiau)&amp;diff=4745&amp;oldid=prev</id>
		<title>CadiW am 08:44, 2 Mehefin 2021</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Canu_Penillion_(gwreiddiau)&amp;diff=4745&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-06-02T08:44:04Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;cy&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Fersiwn hŷn&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Fersiwn yn ôl 08:44, 2 Mehefin 2021&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l4&quot;&gt;Llinell 4:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 4:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;(gw. hefyd [[Cerdd Dant]])&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;(gw. hefyd [[Cerdd Dant]])&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn ei dechreuadau, roedd y gelfyddyd a adwaenir heddiw fel ‘canu penillion’ neu ‘canu gyda’r tannau’ yn wahanol iawn i’r hyn ydyw bellach. Yn ôl [[Meredydd Evans]] a [[Phyllis Kinney]], roedd modd olrhain yr hen gelfyddyd yn ôl lawer canrif. Parhaodd y traddodiad o ganu cerddi beirdd Cymru yn ddi-dor ar hyd y canrifoedd, a byddai gan y telynor a’r datgeinydd bob amser safle pwysig yn llysoedd tywysogion Cymru.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn ei dechreuadau, roedd y gelfyddyd a adwaenir heddiw fel ‘canu penillion’ neu ‘canu gyda’r tannau’ yn wahanol iawn i’r hyn ydyw bellach. Yn ôl [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Evans, Meredydd (1919-2015) | &lt;/ins&gt;Meredydd Evans]] a [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Kinney, Phyllis (g.1922) | &lt;/ins&gt;Phyllis Kinney]], roedd modd olrhain yr hen gelfyddyd yn ôl lawer canrif. Parhaodd y traddodiad o ganu cerddi beirdd Cymru yn ddi-dor ar hyd y canrifoedd, a byddai gan y telynor a’r datgeinydd bob amser safle pwysig yn llysoedd tywysogion Cymru.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Mae’r gelfyddyd erbyn hyn yn ddibynnol ar lunio gosodiad cerddorol canadwy ar bapur ymlaen llaw, ond nid felly’r oedd hi gyda ‘gosodiadau’r datgeiniaid’. Yn hytrach, disgwylid i’r datgeinydd feddu’r ddawn i ‘daro i mewn’ pan genid unrhyw gainc gan y telynor, a hynny yn y man priodol, fel bod gair acennog olaf ei bennill yn cyd-daro â nodyn acennog olaf y gainc. Dyna oedd crefft y datgeinydd, ac ni chaniateid iddo ganu’r pennill gyda’i drwyn mewn copi. Yn hytrach roedd disgwyl iddo fod â stôr o benillion o wahanol hydau ar ei gof, a bod yn abl i ganu’r penillion hynny yn ôl y galw.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Mae’r gelfyddyd erbyn hyn yn ddibynnol ar lunio gosodiad cerddorol canadwy ar bapur ymlaen llaw, ond nid felly’r oedd hi gyda ‘gosodiadau’r datgeiniaid’. Yn hytrach, disgwylid i’r datgeinydd feddu’r ddawn i ‘daro i mewn’ pan genid unrhyw gainc gan y telynor, a hynny yn y man priodol, fel bod gair acennog olaf ei bennill yn cyd-daro â nodyn acennog olaf y gainc. Dyna oedd crefft y datgeinydd, ac ni chaniateid iddo ganu’r pennill gyda’i drwyn mewn copi. Yn hytrach roedd disgwyl iddo fod â stôr o benillion o wahanol hydau ar ei gof, a bod yn abl i ganu’r penillion hynny yn ôl y galw.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l10&quot;&gt;Llinell 10:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 10:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Hyn a roes fod i’r arferiad cystadleuol o ‘ganu cylch’, a ddiddanai wrandawyr mewn cartrefi, tafarndai a neuaddau slawer dydd. Rheolau syml y grefft hon oedd y byddai cystadleuwyr yn cyd- gyfarfod ac yn tynnu ‘byrra docyn’ i benderfynu ar drefn y canu. Yna byddai’r telynor yn dewis cainc ac yn chwarae unwaith trwyddi, cyn i’r cystadleuydd cyntaf ganu’r pennill a ddewisai ef. A bwrw ei fod wedi gorffen canu ei bennill yn daclus ar gord olaf y gainc, byddai rhaid i’r datgeinydd a’i dilynai ganu unrhyw bennill ond fod rhaid i’r pennill hwnnw fod o union yr un mesur â phennill y canwr blaenorol. Rhaid oedd iddo yntau orffen ei bennill ar gord olaf y gainc. O fethu gwneud hyn, ystyrid ei fod wedi methu, a gelwid y datgeinydd nesaf i gymryd ei le. Ac felly, un ar ôl y llall, byddai’r datgeiniaid yn canu a llwyddo neu’n canu a methu, hyd nes y byddai pawb ar wahân i’r buddugol wedi ei daflu allan o gylch y cantorion. Mae’n amlwg y byddai gan ddatgeiniaid gof aruthrol a fyddai’n eu galluogi i ganu penillion o wahanol hydau fel y bo’r galw. Cynhaliwyd gornest o’r math hwn mewn tafarn yn y Trallwng yn 1824, a bu’r cystadleuwyr yn canu am fwy nag awr a hanner o amser cyn i Thomas Edwards (1787-1866) o Gorwen guro Evan Evans (1784-1866) o Lawrybetws gan ddod â’r ornest i’w therfyn.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Hyn a roes fod i’r arferiad cystadleuol o ‘ganu cylch’, a ddiddanai wrandawyr mewn cartrefi, tafarndai a neuaddau slawer dydd. Rheolau syml y grefft hon oedd y byddai cystadleuwyr yn cyd- gyfarfod ac yn tynnu ‘byrra docyn’ i benderfynu ar drefn y canu. Yna byddai’r telynor yn dewis cainc ac yn chwarae unwaith trwyddi, cyn i’r cystadleuydd cyntaf ganu’r pennill a ddewisai ef. A bwrw ei fod wedi gorffen canu ei bennill yn daclus ar gord olaf y gainc, byddai rhaid i’r datgeinydd a’i dilynai ganu unrhyw bennill ond fod rhaid i’r pennill hwnnw fod o union yr un mesur â phennill y canwr blaenorol. Rhaid oedd iddo yntau orffen ei bennill ar gord olaf y gainc. O fethu gwneud hyn, ystyrid ei fod wedi methu, a gelwid y datgeinydd nesaf i gymryd ei le. Ac felly, un ar ôl y llall, byddai’r datgeiniaid yn canu a llwyddo neu’n canu a methu, hyd nes y byddai pawb ar wahân i’r buddugol wedi ei daflu allan o gylch y cantorion. Mae’n amlwg y byddai gan ddatgeiniaid gof aruthrol a fyddai’n eu galluogi i ganu penillion o wahanol hydau fel y bo’r galw. Cynhaliwyd gornest o’r math hwn mewn tafarn yn y Trallwng yn 1824, a bu’r cystadleuwyr yn canu am fwy nag awr a hanner o amser cyn i Thomas Edwards (1787-1866) o Gorwen guro Evan Evans (1784-1866) o Lawrybetws gan ddod â’r ornest i’w therfyn.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn [[Eisteddfod]] Genedlaethol Machynlleth yn 1937 cipiodd cerddor proffesiynol o ardal Llanelli, [[Haydn Morris]] (1891-1965), yr wobr gyntaf am lunio llawlyfr o osodiadau cerdd dant. Roedd y canlyniad yn dipyn o sioc i lawer cerddor cydnabyddedig ar y pryd a fu’n gyndyn i weld unrhyw rinwedd yng nghelfyddyd unigryw Gymreig cerdd dant.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Eisteddfod, Cerddoriaeth a&#039;r | &lt;/ins&gt;Eisteddfod]] Genedlaethol Machynlleth yn 1937 cipiodd cerddor proffesiynol o ardal Llanelli, [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Morris, Haydn (1891-1965) | &lt;/ins&gt;Haydn Morris]] (1891-1965), yr wobr gyntaf am lunio llawlyfr o osodiadau cerdd dant. Roedd y canlyniad yn dipyn o sioc i lawer cerddor cydnabyddedig ar y pryd a fu’n gyndyn i weld unrhyw rinwedd yng nghelfyddyd unigryw Gymreig cerdd dant.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Bu’r syniad o lunio gosodiadau parod yn cylchredeg ers cyhoeddi &amp;#039;&amp;#039;Y Tant Aur&amp;#039;&amp;#039; gan David Roberts, Telynor Mawddwy (1875-1956), yn 1911. Er mai copi o rai gosodiadau yr oedd ef ei hun yn cofio clywed eu canu gan werin-ddatgeiniaid Mawddwy a’r cyffiniau oedd cynnwys y llyfr hwn o 45 gosodiad, bu galw mawr amdano. Pan ddaeth y Parch. P. H. Lewis yn weinidog newydd yn ardal Dinas Mawddwy, ac yntau hefyd yn gerddor, soniodd wrth &amp;#039;&amp;#039;Y Telynor&amp;#039;&amp;#039; nad oedd y cyfalawon a welid yn fersiwn cyntaf &amp;#039;&amp;#039;Y Tant Aur&amp;#039;&amp;#039; yn dangos llawer o grefft, ac ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach cydweithiodd gyda David Roberts i gyhoeddi &amp;#039;&amp;#039;Cainc y Delyn&amp;#039;&amp;#039; (Bermo, 1915), a oedd yn cynnwys cyfalawon llawer mwy cerddgar.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Bu’r syniad o lunio gosodiadau parod yn cylchredeg ers cyhoeddi &amp;#039;&amp;#039;Y Tant Aur&amp;#039;&amp;#039; gan David Roberts, Telynor Mawddwy (1875-1956), yn 1911. Er mai copi o rai gosodiadau yr oedd ef ei hun yn cofio clywed eu canu gan werin-ddatgeiniaid Mawddwy a’r cyffiniau oedd cynnwys y llyfr hwn o 45 gosodiad, bu galw mawr amdano. Pan ddaeth y Parch. P. H. Lewis yn weinidog newydd yn ardal Dinas Mawddwy, ac yntau hefyd yn gerddor, soniodd wrth &amp;#039;&amp;#039;Y Telynor&amp;#039;&amp;#039; nad oedd y cyfalawon a welid yn fersiwn cyntaf &amp;#039;&amp;#039;Y Tant Aur&amp;#039;&amp;#039; yn dangos llawer o grefft, ac ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach cydweithiodd gyda David Roberts i gyhoeddi &amp;#039;&amp;#039;Cainc y Delyn&amp;#039;&amp;#039; (Bermo, 1915), a oedd yn cynnwys cyfalawon llawer mwy cerddgar.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>CadiW</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Canu_Penillion_(gwreiddiau)&amp;diff=4318&amp;oldid=prev</id>
		<title>CadiW am 14:06, 16 Mai 2021</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Canu_Penillion_(gwreiddiau)&amp;diff=4318&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-05-16T14:06:26Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;cy&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Fersiwn hŷn&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Fersiwn yn ôl 14:06, 16 Mai 2021&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;Llinell 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;__NOAUTOLINKS__&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l6&quot;&gt;Llinell 6:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 6:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn ei dechreuadau, roedd y gelfyddyd a adwaenir heddiw fel ‘canu penillion’ neu ‘canu gyda’r tannau’ yn wahanol iawn i’r hyn ydyw bellach. Yn ôl [[Meredydd Evans]] a [[Phyllis Kinney]], roedd modd olrhain yr hen gelfyddyd yn ôl lawer canrif. Parhaodd y traddodiad o ganu cerddi beirdd Cymru yn ddi-dor ar hyd y canrifoedd, a byddai gan y telynor a’r datgeinydd bob amser safle pwysig yn llysoedd tywysogion Cymru.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn ei dechreuadau, roedd y gelfyddyd a adwaenir heddiw fel ‘canu penillion’ neu ‘canu gyda’r tannau’ yn wahanol iawn i’r hyn ydyw bellach. Yn ôl [[Meredydd Evans]] a [[Phyllis Kinney]], roedd modd olrhain yr hen gelfyddyd yn ôl lawer canrif. Parhaodd y traddodiad o ganu cerddi beirdd Cymru yn ddi-dor ar hyd y canrifoedd, a byddai gan y telynor a’r datgeinydd bob amser safle pwysig yn llysoedd tywysogion Cymru.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Mae’r gelfyddyd erbyn hyn yn ddibynnol ar lunio gosodiad cerddorol canadwy ar bapur ymlaen llaw, ond nid felly’r oedd hi gyda ‘gosodiadau’r datgeiniaid’. Yn hytrach, disgwylid i’r datgeinydd feddu’r ddawn i ‘daro i mewn’ pan genid unrhyw gainc gan y telynor, a hynny yn y man priodol, fel bod gair acennog olaf ei bennill yn cyd-daro â nodyn acennog olaf y gainc. Dyna oedd crefft y datgeinydd, ac ni chaniateid iddo ganu’r pennill gyda’i drwyn mewn &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;copi&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/del&gt;. Yn hytrach roedd disgwyl iddo fod â stôr o benillion o wahanol hydau ar ei gof, a bod yn abl i ganu’r penillion hynny yn ôl y galw.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Mae’r gelfyddyd erbyn hyn yn ddibynnol ar lunio gosodiad cerddorol canadwy ar bapur ymlaen llaw, ond nid felly’r oedd hi gyda ‘gosodiadau’r datgeiniaid’. Yn hytrach, disgwylid i’r datgeinydd feddu’r ddawn i ‘daro i mewn’ pan genid unrhyw gainc gan y telynor, a hynny yn y man priodol, fel bod gair acennog olaf ei bennill yn cyd-daro â nodyn acennog olaf y gainc. Dyna oedd crefft y datgeinydd, ac ni chaniateid iddo ganu’r pennill gyda’i drwyn mewn copi. Yn hytrach roedd disgwyl iddo fod â stôr o benillion o wahanol hydau ar ei gof, a bod yn abl i ganu’r penillion hynny yn ôl y galw.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Hyn a roes fod i’r arferiad cystadleuol o ‘ganu cylch’, a ddiddanai wrandawyr mewn cartrefi, tafarndai a neuaddau slawer dydd. Rheolau syml y grefft hon oedd y byddai cystadleuwyr yn cyd- gyfarfod ac yn tynnu ‘byrra docyn’ i benderfynu ar drefn y canu. Yna byddai’r telynor yn dewis cainc ac yn chwarae unwaith trwyddi, cyn i’r cystadleuydd cyntaf ganu’r pennill a ddewisai ef. A bwrw ei fod wedi gorffen canu ei bennill yn daclus ar gord olaf y gainc, byddai rhaid i’r datgeinydd a’i dilynai ganu unrhyw bennill ond fod rhaid i’r pennill hwnnw fod o union yr un mesur â phennill y canwr blaenorol. Rhaid oedd iddo yntau orffen ei bennill ar gord olaf y gainc. O fethu gwneud hyn, ystyrid ei fod wedi methu, a gelwid y datgeinydd nesaf i gymryd ei le. Ac felly, un ar ôl y llall, byddai’r datgeiniaid yn canu a llwyddo neu’n canu a methu, hyd nes y byddai pawb ar wahân i’r buddugol wedi ei daflu allan o gylch y cantorion. Mae’n amlwg y byddai gan ddatgeiniaid gof aruthrol a fyddai’n eu galluogi i ganu penillion o wahanol hydau fel y bo’r galw. Cynhaliwyd gornest o’r math hwn mewn tafarn yn y Trallwng yn 1824, a bu’r cystadleuwyr yn canu am fwy nag awr a hanner o amser cyn i Thomas Edwards (1787-1866) o Gorwen guro Evan Evans (1784-1866) o Lawrybetws gan ddod â’r ornest i’w therfyn.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Hyn a roes fod i’r arferiad cystadleuol o ‘ganu cylch’, a ddiddanai wrandawyr mewn cartrefi, tafarndai a neuaddau slawer dydd. Rheolau syml y grefft hon oedd y byddai cystadleuwyr yn cyd- gyfarfod ac yn tynnu ‘byrra docyn’ i benderfynu ar drefn y canu. Yna byddai’r telynor yn dewis cainc ac yn chwarae unwaith trwyddi, cyn i’r cystadleuydd cyntaf ganu’r pennill a ddewisai ef. A bwrw ei fod wedi gorffen canu ei bennill yn daclus ar gord olaf y gainc, byddai rhaid i’r datgeinydd a’i dilynai ganu unrhyw bennill ond fod rhaid i’r pennill hwnnw fod o union yr un mesur â phennill y canwr blaenorol. Rhaid oedd iddo yntau orffen ei bennill ar gord olaf y gainc. O fethu gwneud hyn, ystyrid ei fod wedi methu, a gelwid y datgeinydd nesaf i gymryd ei le. Ac felly, un ar ôl y llall, byddai’r datgeiniaid yn canu a llwyddo neu’n canu a methu, hyd nes y byddai pawb ar wahân i’r buddugol wedi ei daflu allan o gylch y cantorion. Mae’n amlwg y byddai gan ddatgeiniaid gof aruthrol a fyddai’n eu galluogi i ganu penillion o wahanol hydau fel y bo’r galw. Cynhaliwyd gornest o’r math hwn mewn tafarn yn y Trallwng yn 1824, a bu’r cystadleuwyr yn canu am fwy nag awr a hanner o amser cyn i Thomas Edwards (1787-1866) o Gorwen guro Evan Evans (1784-1866) o Lawrybetws gan ddod â’r ornest i’w therfyn.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l12&quot;&gt;Llinell 12:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 12:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn [[Eisteddfod]] Genedlaethol Machynlleth yn 1937 cipiodd cerddor proffesiynol o ardal Llanelli, [[Haydn Morris]] (1891-1965), yr wobr gyntaf am lunio llawlyfr o osodiadau cerdd dant. Roedd y canlyniad yn dipyn o sioc i lawer cerddor cydnabyddedig ar y pryd a fu’n gyndyn i weld unrhyw rinwedd yng nghelfyddyd unigryw Gymreig cerdd dant.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn [[Eisteddfod]] Genedlaethol Machynlleth yn 1937 cipiodd cerddor proffesiynol o ardal Llanelli, [[Haydn Morris]] (1891-1965), yr wobr gyntaf am lunio llawlyfr o osodiadau cerdd dant. Roedd y canlyniad yn dipyn o sioc i lawer cerddor cydnabyddedig ar y pryd a fu’n gyndyn i weld unrhyw rinwedd yng nghelfyddyd unigryw Gymreig cerdd dant.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Bu’r syniad o lunio gosodiadau parod yn cylchredeg ers cyhoeddi &#039;&#039;Y Tant Aur&#039;&#039; gan David Roberts, Telynor Mawddwy (1875-1956), yn 1911. Er mai copi o rai gosodiadau yr oedd ef ei hun yn cofio clywed eu canu gan werin-ddatgeiniaid Mawddwy a’r cyffiniau oedd cynnwys y llyfr hwn o 45 gosodiad, bu galw mawr amdano. Pan ddaeth y Parch. P. H. Lewis yn weinidog newydd yn ardal &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;Dinas&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/del&gt;Mawddwy, ac yntau hefyd yn gerddor, soniodd wrth &#039;&#039;Y Telynor&#039;&#039; nad oedd y cyfalawon a welid yn fersiwn cyntaf &#039;&#039;Y Tant Aur&#039;&#039; yn dangos llawer o grefft, ac ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach cydweithiodd gyda David Roberts i gyhoeddi &#039;&#039;Cainc y Delyn&#039;&#039; (Bermo, 1915), a oedd yn cynnwys cyfalawon llawer mwy cerddgar.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Bu’r syniad o lunio gosodiadau parod yn cylchredeg ers cyhoeddi &#039;&#039;Y Tant Aur&#039;&#039; gan David Roberts, Telynor Mawddwy (1875-1956), yn 1911. Er mai copi o rai gosodiadau yr oedd ef ei hun yn cofio clywed eu canu gan werin-ddatgeiniaid Mawddwy a’r cyffiniau oedd cynnwys y llyfr hwn o 45 gosodiad, bu galw mawr amdano. Pan ddaeth y Parch. P. H. Lewis yn weinidog newydd yn ardal Dinas Mawddwy, ac yntau hefyd yn gerddor, soniodd wrth &#039;&#039;Y Telynor&#039;&#039; nad oedd y cyfalawon a welid yn fersiwn cyntaf &#039;&#039;Y Tant Aur&#039;&#039; yn dangos llawer o grefft, ac ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach cydweithiodd gyda David Roberts i gyhoeddi &#039;&#039;Cainc y Delyn&#039;&#039; (Bermo, 1915), a oedd yn cynnwys cyfalawon llawer mwy cerddgar.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn y blynyddoedd ers cyhoeddi &amp;#039;&amp;#039;Y Tant Aur&amp;#039;&amp;#039; cyhoeddwyd llawer o lyfrynnau cyffelyb gan Dewi Mai o Feirion, Llyfni Huws, Haydn Morris, J. E. Jones ac eraill. Bu un peth arall a fu’n ysgogiad pendant i dwf diddordeb mewn canu gyda’r tannau, a hynny oedd sefydlu [[Cymdeithas Cerdd Dant Cymru]], ynghyd â chyhoeddi &amp;#039;&amp;#039;Allwedd y Tannau&amp;#039;&amp;#039; bob blwyddyn, sef cylchgrawn blynyddol y Gymdeithas, lle cafwyd cyfle i drafod pob math o faterion a oedd yn ymwneud â cherdd dant.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn y blynyddoedd ers cyhoeddi &amp;#039;&amp;#039;Y Tant Aur&amp;#039;&amp;#039; cyhoeddwyd llawer o lyfrynnau cyffelyb gan Dewi Mai o Feirion, Llyfni Huws, Haydn Morris, J. E. Jones ac eraill. Bu un peth arall a fu’n ysgogiad pendant i dwf diddordeb mewn canu gyda’r tannau, a hynny oedd sefydlu [[Cymdeithas Cerdd Dant Cymru]], ynghyd â chyhoeddi &amp;#039;&amp;#039;Allwedd y Tannau&amp;#039;&amp;#039; bob blwyddyn, sef cylchgrawn blynyddol y Gymdeithas, lle cafwyd cyfle i drafod pob math o faterion a oedd yn ymwneud â cherdd dant.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>CadiW</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Canu_Penillion_(gwreiddiau)&amp;diff=4317&amp;oldid=prev</id>
		<title>CadiW am 14:05, 16 Mai 2021</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Canu_Penillion_(gwreiddiau)&amp;diff=4317&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-05-16T14:05:47Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;cy&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Fersiwn hŷn&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Fersiwn yn ôl 14:05, 16 Mai 2021&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;Llinell 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;__NOAUTOLINKS__&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l6&quot;&gt;Llinell 6:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 6:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn ei dechreuadau, roedd y gelfyddyd a adwaenir heddiw fel ‘canu penillion’ neu ‘canu gyda’r tannau’ yn wahanol iawn i’r hyn ydyw bellach. Yn ôl [[Meredydd Evans]] a [[Phyllis Kinney]], roedd modd olrhain yr hen gelfyddyd yn ôl lawer canrif. Parhaodd y traddodiad o ganu cerddi beirdd Cymru yn ddi-dor ar hyd y canrifoedd, a byddai gan y telynor a’r datgeinydd bob amser safle pwysig yn llysoedd tywysogion Cymru.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn ei dechreuadau, roedd y gelfyddyd a adwaenir heddiw fel ‘canu penillion’ neu ‘canu gyda’r tannau’ yn wahanol iawn i’r hyn ydyw bellach. Yn ôl [[Meredydd Evans]] a [[Phyllis Kinney]], roedd modd olrhain yr hen gelfyddyd yn ôl lawer canrif. Parhaodd y traddodiad o ganu cerddi beirdd Cymru yn ddi-dor ar hyd y canrifoedd, a byddai gan y telynor a’r datgeinydd bob amser safle pwysig yn llysoedd tywysogion Cymru.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Mae’r gelfyddyd erbyn hyn yn ddibynnol ar lunio gosodiad cerddorol canadwy ar bapur ymlaen llaw, ond nid felly’r oedd hi gyda ‘gosodiadau’r datgeiniaid’. Yn hytrach, disgwylid i’r datgeinydd feddu’r ddawn i ‘daro i mewn’ pan genid unrhyw gainc gan y telynor, a hynny yn y man priodol, fel bod gair acennog olaf ei bennill yn cyd-daro â nodyn acennog olaf y gainc. Dyna oedd crefft y datgeinydd, ac ni chaniateid iddo ganu’r pennill gyda’i drwyn mewn copi. Yn hytrach roedd disgwyl iddo fod â stôr o benillion o wahanol hydau ar ei gof, a bod yn abl i ganu’r penillion hynny yn ôl y galw.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Mae’r gelfyddyd erbyn hyn yn ddibynnol ar lunio gosodiad cerddorol canadwy ar bapur ymlaen llaw, ond nid felly’r oedd hi gyda ‘gosodiadau’r datgeiniaid’. Yn hytrach, disgwylid i’r datgeinydd feddu’r ddawn i ‘daro i mewn’ pan genid unrhyw gainc gan y telynor, a hynny yn y man priodol, fel bod gair acennog olaf ei bennill yn cyd-daro â nodyn acennog olaf y gainc. Dyna oedd crefft y datgeinydd, ac ni chaniateid iddo ganu’r pennill gyda’i drwyn mewn &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;copi&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;. Yn hytrach roedd disgwyl iddo fod â stôr o benillion o wahanol hydau ar ei gof, a bod yn abl i ganu’r penillion hynny yn ôl y galw.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Hyn a roes fod i’r arferiad cystadleuol o ‘ganu cylch’, a ddiddanai wrandawyr mewn cartrefi, tafarndai a neuaddau slawer dydd. Rheolau syml y grefft hon oedd y byddai cystadleuwyr yn cyd- gyfarfod ac yn tynnu ‘byrra docyn’ i benderfynu ar drefn y canu. Yna byddai’r telynor yn dewis cainc ac yn chwarae unwaith trwyddi, cyn i’r cystadleuydd cyntaf ganu’r pennill a ddewisai ef. A bwrw ei fod wedi gorffen canu ei bennill yn daclus ar gord olaf y gainc, byddai rhaid i’r datgeinydd a’i dilynai ganu unrhyw bennill ond fod rhaid i’r pennill hwnnw fod o union yr un mesur â phennill y canwr blaenorol. Rhaid oedd iddo yntau orffen ei bennill ar gord olaf y gainc. O fethu gwneud hyn, ystyrid ei fod wedi methu, a gelwid y datgeinydd nesaf i gymryd ei le. Ac felly, un ar ôl y llall, byddai’r datgeiniaid yn canu a llwyddo neu’n canu a methu, hyd nes y byddai pawb ar wahân i’r buddugol wedi ei daflu allan o gylch y cantorion. Mae’n amlwg y byddai gan ddatgeiniaid gof aruthrol a fyddai’n eu galluogi i ganu penillion o wahanol hydau fel y bo’r galw. Cynhaliwyd gornest o’r math hwn mewn tafarn yn y Trallwng yn 1824, a bu’r cystadleuwyr yn canu am fwy nag awr a hanner o amser cyn i Thomas Edwards (1787-1866) o Gorwen guro Evan Evans (1784-1866) o Lawrybetws gan ddod â’r ornest i’w therfyn.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Hyn a roes fod i’r arferiad cystadleuol o ‘ganu cylch’, a ddiddanai wrandawyr mewn cartrefi, tafarndai a neuaddau slawer dydd. Rheolau syml y grefft hon oedd y byddai cystadleuwyr yn cyd- gyfarfod ac yn tynnu ‘byrra docyn’ i benderfynu ar drefn y canu. Yna byddai’r telynor yn dewis cainc ac yn chwarae unwaith trwyddi, cyn i’r cystadleuydd cyntaf ganu’r pennill a ddewisai ef. A bwrw ei fod wedi gorffen canu ei bennill yn daclus ar gord olaf y gainc, byddai rhaid i’r datgeinydd a’i dilynai ganu unrhyw bennill ond fod rhaid i’r pennill hwnnw fod o union yr un mesur â phennill y canwr blaenorol. Rhaid oedd iddo yntau orffen ei bennill ar gord olaf y gainc. O fethu gwneud hyn, ystyrid ei fod wedi methu, a gelwid y datgeinydd nesaf i gymryd ei le. Ac felly, un ar ôl y llall, byddai’r datgeiniaid yn canu a llwyddo neu’n canu a methu, hyd nes y byddai pawb ar wahân i’r buddugol wedi ei daflu allan o gylch y cantorion. Mae’n amlwg y byddai gan ddatgeiniaid gof aruthrol a fyddai’n eu galluogi i ganu penillion o wahanol hydau fel y bo’r galw. Cynhaliwyd gornest o’r math hwn mewn tafarn yn y Trallwng yn 1824, a bu’r cystadleuwyr yn canu am fwy nag awr a hanner o amser cyn i Thomas Edwards (1787-1866) o Gorwen guro Evan Evans (1784-1866) o Lawrybetws gan ddod â’r ornest i’w therfyn.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l12&quot;&gt;Llinell 12:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 12:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn [[Eisteddfod]] Genedlaethol Machynlleth yn 1937 cipiodd cerddor proffesiynol o ardal Llanelli, [[Haydn Morris]] (1891-1965), yr wobr gyntaf am lunio llawlyfr o osodiadau cerdd dant. Roedd y canlyniad yn dipyn o sioc i lawer cerddor cydnabyddedig ar y pryd a fu’n gyndyn i weld unrhyw rinwedd yng nghelfyddyd unigryw Gymreig cerdd dant.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn [[Eisteddfod]] Genedlaethol Machynlleth yn 1937 cipiodd cerddor proffesiynol o ardal Llanelli, [[Haydn Morris]] (1891-1965), yr wobr gyntaf am lunio llawlyfr o osodiadau cerdd dant. Roedd y canlyniad yn dipyn o sioc i lawer cerddor cydnabyddedig ar y pryd a fu’n gyndyn i weld unrhyw rinwedd yng nghelfyddyd unigryw Gymreig cerdd dant.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Bu’r syniad o lunio gosodiadau parod yn cylchredeg ers cyhoeddi &#039;&#039;Y Tant Aur&#039;&#039; gan David Roberts, Telynor Mawddwy (1875-1956), yn 1911. Er mai copi o rai gosodiadau yr oedd ef ei hun yn cofio clywed eu canu gan werin-ddatgeiniaid Mawddwy a’r cyffiniau oedd cynnwys y llyfr hwn o 45 gosodiad, bu galw mawr amdano. Pan ddaeth y Parch. P. H. Lewis yn weinidog newydd yn ardal Dinas Mawddwy, ac yntau hefyd yn gerddor, soniodd wrth &#039;&#039;Y Telynor&#039;&#039; nad oedd y cyfalawon a welid yn fersiwn cyntaf &#039;&#039;Y Tant Aur&#039;&#039; yn dangos llawer o grefft, ac ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach cydweithiodd gyda David Roberts i gyhoeddi &#039;&#039;Cainc y Delyn&#039;&#039; (Bermo, 1915), a oedd yn cynnwys cyfalawon llawer mwy cerddgar.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Bu’r syniad o lunio gosodiadau parod yn cylchredeg ers cyhoeddi &#039;&#039;Y Tant Aur&#039;&#039; gan David Roberts, Telynor Mawddwy (1875-1956), yn 1911. Er mai copi o rai gosodiadau yr oedd ef ei hun yn cofio clywed eu canu gan werin-ddatgeiniaid Mawddwy a’r cyffiniau oedd cynnwys y llyfr hwn o 45 gosodiad, bu galw mawr amdano. Pan ddaeth y Parch. P. H. Lewis yn weinidog newydd yn ardal &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Dinas&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;Mawddwy, ac yntau hefyd yn gerddor, soniodd wrth &#039;&#039;Y Telynor&#039;&#039; nad oedd y cyfalawon a welid yn fersiwn cyntaf &#039;&#039;Y Tant Aur&#039;&#039; yn dangos llawer o grefft, ac ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach cydweithiodd gyda David Roberts i gyhoeddi &#039;&#039;Cainc y Delyn&#039;&#039; (Bermo, 1915), a oedd yn cynnwys cyfalawon llawer mwy cerddgar.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn y blynyddoedd ers cyhoeddi &amp;#039;&amp;#039;Y Tant Aur&amp;#039;&amp;#039; cyhoeddwyd llawer o lyfrynnau cyffelyb gan Dewi Mai o Feirion, Llyfni Huws, Haydn Morris, J. E. Jones ac eraill. Bu un peth arall a fu’n ysgogiad pendant i dwf diddordeb mewn canu gyda’r tannau, a hynny oedd sefydlu [[Cymdeithas Cerdd Dant Cymru]], ynghyd â chyhoeddi &amp;#039;&amp;#039;Allwedd y Tannau&amp;#039;&amp;#039; bob blwyddyn, sef cylchgrawn blynyddol y Gymdeithas, lle cafwyd cyfle i drafod pob math o faterion a oedd yn ymwneud â cherdd dant.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn y blynyddoedd ers cyhoeddi &amp;#039;&amp;#039;Y Tant Aur&amp;#039;&amp;#039; cyhoeddwyd llawer o lyfrynnau cyffelyb gan Dewi Mai o Feirion, Llyfni Huws, Haydn Morris, J. E. Jones ac eraill. Bu un peth arall a fu’n ysgogiad pendant i dwf diddordeb mewn canu gyda’r tannau, a hynny oedd sefydlu [[Cymdeithas Cerdd Dant Cymru]], ynghyd â chyhoeddi &amp;#039;&amp;#039;Allwedd y Tannau&amp;#039;&amp;#039; bob blwyddyn, sef cylchgrawn blynyddol y Gymdeithas, lle cafwyd cyfle i drafod pob math o faterion a oedd yn ymwneud â cherdd dant.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>CadiW</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Canu_Penillion_(gwreiddiau)&amp;diff=4316&amp;oldid=prev</id>
		<title>CadiW: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda &#039;__NOAUTOLINKS__ &#039;&#039;&#039;Mae&#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&#039;&#039;Cydy...&#039;</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Canu_Penillion_(gwreiddiau)&amp;diff=4316&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-05-16T14:04:40Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda &amp;#039;__NOAUTOLINKS__ &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydy...&amp;#039;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Tudalen newydd&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;__NOAUTOLINKS__&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
(gw. hefyd [[Cerdd Dant]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Yn ei dechreuadau, roedd y gelfyddyd a adwaenir heddiw fel ‘canu penillion’ neu ‘canu gyda’r tannau’ yn wahanol iawn i’r hyn ydyw bellach. Yn ôl [[Meredydd Evans]] a [[Phyllis Kinney]], roedd modd olrhain yr hen gelfyddyd yn ôl lawer canrif. Parhaodd y traddodiad o ganu cerddi beirdd Cymru yn ddi-dor ar hyd y canrifoedd, a byddai gan y telynor a’r datgeinydd bob amser safle pwysig yn llysoedd tywysogion Cymru.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mae’r gelfyddyd erbyn hyn yn ddibynnol ar lunio gosodiad cerddorol canadwy ar bapur ymlaen llaw, ond nid felly’r oedd hi gyda ‘gosodiadau’r datgeiniaid’. Yn hytrach, disgwylid i’r datgeinydd feddu’r ddawn i ‘daro i mewn’ pan genid unrhyw gainc gan y telynor, a hynny yn y man priodol, fel bod gair acennog olaf ei bennill yn cyd-daro â nodyn acennog olaf y gainc. Dyna oedd crefft y datgeinydd, ac ni chaniateid iddo ganu’r pennill gyda’i drwyn mewn copi. Yn hytrach roedd disgwyl iddo fod â stôr o benillion o wahanol hydau ar ei gof, a bod yn abl i ganu’r penillion hynny yn ôl y galw.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hyn a roes fod i’r arferiad cystadleuol o ‘ganu cylch’, a ddiddanai wrandawyr mewn cartrefi, tafarndai a neuaddau slawer dydd. Rheolau syml y grefft hon oedd y byddai cystadleuwyr yn cyd- gyfarfod ac yn tynnu ‘byrra docyn’ i benderfynu ar drefn y canu. Yna byddai’r telynor yn dewis cainc ac yn chwarae unwaith trwyddi, cyn i’r cystadleuydd cyntaf ganu’r pennill a ddewisai ef. A bwrw ei fod wedi gorffen canu ei bennill yn daclus ar gord olaf y gainc, byddai rhaid i’r datgeinydd a’i dilynai ganu unrhyw bennill ond fod rhaid i’r pennill hwnnw fod o union yr un mesur â phennill y canwr blaenorol. Rhaid oedd iddo yntau orffen ei bennill ar gord olaf y gainc. O fethu gwneud hyn, ystyrid ei fod wedi methu, a gelwid y datgeinydd nesaf i gymryd ei le. Ac felly, un ar ôl y llall, byddai’r datgeiniaid yn canu a llwyddo neu’n canu a methu, hyd nes y byddai pawb ar wahân i’r buddugol wedi ei daflu allan o gylch y cantorion. Mae’n amlwg y byddai gan ddatgeiniaid gof aruthrol a fyddai’n eu galluogi i ganu penillion o wahanol hydau fel y bo’r galw. Cynhaliwyd gornest o’r math hwn mewn tafarn yn y Trallwng yn 1824, a bu’r cystadleuwyr yn canu am fwy nag awr a hanner o amser cyn i Thomas Edwards (1787-1866) o Gorwen guro Evan Evans (1784-1866) o Lawrybetws gan ddod â’r ornest i’w therfyn.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Yn [[Eisteddfod]] Genedlaethol Machynlleth yn 1937 cipiodd cerddor proffesiynol o ardal Llanelli, [[Haydn Morris]] (1891-1965), yr wobr gyntaf am lunio llawlyfr o osodiadau cerdd dant. Roedd y canlyniad yn dipyn o sioc i lawer cerddor cydnabyddedig ar y pryd a fu’n gyndyn i weld unrhyw rinwedd yng nghelfyddyd unigryw Gymreig cerdd dant.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bu’r syniad o lunio gosodiadau parod yn cylchredeg ers cyhoeddi &amp;#039;&amp;#039;Y Tant Aur&amp;#039;&amp;#039; gan David Roberts, Telynor Mawddwy (1875-1956), yn 1911. Er mai copi o rai gosodiadau yr oedd ef ei hun yn cofio clywed eu canu gan werin-ddatgeiniaid Mawddwy a’r cyffiniau oedd cynnwys y llyfr hwn o 45 gosodiad, bu galw mawr amdano. Pan ddaeth y Parch. P. H. Lewis yn weinidog newydd yn ardal Dinas Mawddwy, ac yntau hefyd yn gerddor, soniodd wrth &amp;#039;&amp;#039;Y Telynor&amp;#039;&amp;#039; nad oedd y cyfalawon a welid yn fersiwn cyntaf &amp;#039;&amp;#039;Y Tant Aur&amp;#039;&amp;#039; yn dangos llawer o grefft, ac ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach cydweithiodd gyda David Roberts i gyhoeddi &amp;#039;&amp;#039;Cainc y Delyn&amp;#039;&amp;#039; (Bermo, 1915), a oedd yn cynnwys cyfalawon llawer mwy cerddgar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Yn y blynyddoedd ers cyhoeddi &amp;#039;&amp;#039;Y Tant Aur&amp;#039;&amp;#039; cyhoeddwyd llawer o lyfrynnau cyffelyb gan Dewi Mai o Feirion, Llyfni Huws, Haydn Morris, J. E. Jones ac eraill. Bu un peth arall a fu’n ysgogiad pendant i dwf diddordeb mewn canu gyda’r tannau, a hynny oedd sefydlu [[Cymdeithas Cerdd Dant Cymru]], ynghyd â chyhoeddi &amp;#039;&amp;#039;Allwedd y Tannau&amp;#039;&amp;#039; bob blwyddyn, sef cylchgrawn blynyddol y Gymdeithas, lle cafwyd cyfle i drafod pob math o faterion a oedd yn ymwneud â cherdd dant.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Fodd bynnag, ym mlynyddoedd cynnar yr 20g. – trwy lawer o ymdrech ac yn nannedd cryn dipyn o wrthwynebiad – gwelwyd datblygiad pellach wrth i ambell un, megis Dewi Mai o Feirion, Caradog Puw, William H. Puw, Ioan Dwyryd, William Morris Williams, Watcyn o Feirion ac eraill a oedd yn gweld yr hen system o ‘Ganu Cylch’ braidd yn ddi-bwynt, fynd ati i lunio gosodiadau a fyddai’n felys i’r glust, a hefyd yn ystyrlon ac yn gymorth i ddehongli llawer o gerddi’r beirdd. Sylwodd y cyhoedd fod hwn yn ddatblygiad gwerthfawr, a daeth y grefft o osod a chanu cerdd dant yn llawer mwy derbyniol i glustiau Cymry cerddgar. Yn rhai o siroedd gogledd Cymru y gwelwyd yr arbrofion hyn yn digwydd, ond o dipyn i beth ymledodd y grefft o osod cerddi ar geinciau yn y dull hwn i rannau eraill o’r wlad.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Aled Lloyd Davies&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Llyfryddiaeth==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*Aled Lloyd Davies, &amp;#039;&amp;#039;Y Tant Aur&amp;#039;&amp;#039; (Bermo, 2011)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{CC BY-SA Cydymaith}}&lt;br /&gt;
[[Categori:Cerddoriaeth]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>CadiW</name></author>
	</entry>
</feed>