Carst - Hanes diwygio

Marc Haynes: ychwanegu gwybodaeth hawlfraint

2014-08-12T10:23:49Z

ychwanegu gwybodaeth hawlfraint

Marc Haynes: symudwyd i Categori:Daearyddiaeth (yn hytrach na Categori:Esboniadur Daearyddiaeth): h.y. y casgliad daearyddiaeth o fewn yr Esboniadur

2014-07-31T11:28:12Z

symudwyd i Categori:Daearyddiaeth (yn hytrach na Categori:Esboniadur Daearyddiaeth): h.y. y casgliad daearyddiaeth o fewn yr Esboniadur

Marc Haynes: clean up

2014-06-19T08:12:10Z

clean up

Elis Glynne am 14:35, 3 Rhagfyr 2013

2013-12-03T14:35:35Z

Gwydion Jones am 14:24, 29 Awst 2013

2013-08-29T14:24:03Z

Gwydion Jones am 10:23, 29 Awst 2013

2013-08-29T10:23:31Z

Gwydion Jones am 10:23, 29 Awst 2013

2013-08-29T10:23:00Z

Gwydion Jones am 10:22, 29 Awst 2013

2013-08-29T10:22:13Z

Gwydion Jones am 10:20, 29 Awst 2013

2013-08-29T10:20:53Z

Gwydion Jones: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda '(Saesneg: ''karst'') Topograffi nodedig lle mae’r dirwedd wedi ei ffurfio o ganlyniad i ddŵr yn ymdoddi ar greigwely carbonad (gan amlaf calchfaen). D...'

2013-08-29T10:20:29Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda '(Saesneg: ''karst'') Topograffi nodedig lle mae’r dirwedd wedi ei ffurfio o ganlyniad i ddŵr yn ymdoddi ar greigwely carbonad (gan amlaf calchfaen). D...'

Tudalen newydd

(Saesneg: ''karst'')

Topograffi nodedig lle mae’r dirwedd wedi ei ffurfio o ganlyniad i ddŵr yn ymdoddi ar greigwely carbonad (gan amlaf calchfaen). Daw’r gair carst o enw’r ardal lle cafodd yr ymchwil gwyddonol cyntaf ar dopograffi carst ei gynnal gan y daearyddwr Jovan Cvijić (1865–1927) mewn ardal yn Slofenia sy’n ymestyn yn raddol i’r Eidal o’r enw Kras (Karst mewn Almaeneg). Mae gwreiddyn Indo-Ewropeaidd i’r gair sef, o karra sy’n golygu “carreg” (yr un gwreiddyn sydd i’r gair Cymraeg). Mae’r gair Carst felly yn disgrifio’r tirffurfiau ymdoddiadol mewn ardal o galchfaen lle mae erydu wedi creu agennau, llync-dyllau, nentydd tanddaearol a cheudyllau.
Creigiau gwaddodol sy’n cynnwys llawer o uniadau a holltau ac a luniwyd o galsiwm carbonad yw calchfeini Cymru. Yn wahanol i’r rhan fwyaf o greigiau, maent yn hydawdd mewn dŵr glaw sy’n llawn carbon deuocsid ar ôl ei daith drwy’r atmosffer. Mae hydoddedd wedi’i gyfuno ag athreiddedd (permeability) ar hyd yr uniadau a’r planau gwelyo yn golygu bod dŵr sydd ychydig yn asidig, yn hytrach na llifo mewn nentydd ar hyd yr arwyneb yn disgyn yn gyflym trwy uniadau ac ar hyd planau gwelyo. Ar ei daith bydd y dŵr yn ymdoddi’r calchfaen ac yn helaethu’r sianelau gan alluogi dŵr i fynd ar eu hyd. Mae agennau (fissures) a cheudyllau (potholes) yn cael eu ffurfio yn y modd hwn a byddant efallai yn ddigon mawr i allu cludo’r holl ddŵr a fydd fel arfer yn llifo ar yr wyneb. Felly, yr hyn sy’n nodweddu ardaloedd calchfaen yw diffyg draeniad arwyneb a nentydd yn diflannu i agennau neu lync-dyllau. Bydd modd i nentydd sydd wedi diflannu ymddangos ar waelod llethr serth, yn enwedig ar ochr prif ddyffrynnoedd sydd wedi [[endorri]] o dan y lefel trwythiad. Enghraifft dda o hyn yng Nghymru yw ymdarddiad nant o geg yr ogofâu yn Dan yr Ogof wrth ymyl Craig-y-nos. Fe elwir enghreifftiau o’r fath yn darddell Vaucluse, ar ôl yr enwog Fontaine de Vaucluse yn ne Ffrainc.
Mae pentir nodedig Penygogarth yn Llandudno yn dirnod cyfarwydd ac yn enghraifft nodweddiadol o dirwedd galchfaen. Mae’r tirffurf hwn wedi datblygu o Galchfaen Carbonifferaidd haenedig. Mae’r diffyg dŵr arwyneb, brigiad o graig noeth o dan orchudd [[pridd]] tenau a dibynnau serth yn nodweddiadol o dirffurfiau carst. Mae Mynydd Eglwyseg yn Llangollen yn darren Galchfaen Carbonifferaidd.
Yn Ne Cymru, mae’r amlygiad llydan o Galchfaen Carbonifferaidd i’r gogledd o’r maes glo yn darparu amrywiaeth cyfareddol o ffurfiau calchfaen. Am 30 milltir o Ddyffryn Twrch yn ne-ddwyrain Sir Gaerfyrddin trwy Gwm Tawe i flaen-nentydd Afon Nedd a thua’r dwyrain i Florens, mae’r ardal yn llawn o lync-dyllau bach, canolig a mawr. Mae’r pantiau crwn yn dynodi safleoedd lle mae cwymp yn nhoeau'r ceudyllau tanddaearol. Tua 15,000 erw yw cyfanswm yr ardal yr effeithir arni gan lync-dyllau.
Ar hyd arfordir deheuol Gŵyr, mae Calchfaen Carbonifferaidd yn amlwg mewn clogwyni ysblennydd. Mae’r creigiau hyn ymhlith rhai o olygfeydd gorau arfordir Cymru. Mae’r strata ar oleddf serth o’r môr ac wedi’u torri’n gildraethau a phentiroedd. Mae’r cildraethau bach wedi erydu ar hyd uniadau neu linellau gwan o fewn y strata ac mae nifer helaeth o ogofâu môr wedi cael eu cloddio o wyneb y clogwyn. “permeability”

== Llyfryddiaeth ==

Howe, G. M., a Thomas, J. M. (1963) Welsh landforms and scenery. Llundain, Macmillan.

Jennings, J. N. (1985) Karst geomorphology. Rhydychen, Blackwell.

@@ Llinell 13: / Llinell 13: @@
 == Llyfryddiaeth ==
-Howe, G. M., a Thomas, J. M. (1963) ''Welsh landforms and scenery''. Llundain, Macmillan.
+* Howe, G. M., a Thomas, J. M. (1963) ''Welsh landforms and scenery''. Llundain, Macmillan.
-Jennings, J. N. (1985) ''Karst geomorphology''. Rhydychen, Blackwell.
+* Jennings, J. N. (1985) ''Karst geomorphology''. Rhydychen, Blackwell.
 [[Categori:Daearyddiaeth]]
 __NOAUTOLINKS__

@@ Llinell 17: / Llinell 17: @@
 Jennings, J. N. (1985) ''Karst geomorphology''. Rhydychen, Blackwell.
-[[Categori:Esboniadur Daearyddiaeth]]
+[[Categori:Daearyddiaeth]]
 __NOAUTOLINKS__

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 08:12, 19 Mehefin 2014
Llinell 17:		Llinell 17:
	Jennings, J. N. (1985) ''Karst geomorphology''. Rhydychen, Blackwell.		Jennings, J. N. (1985) ''Karst geomorphology''. Rhydychen, Blackwell.

−	[[~~Category~~:Esboniadur Daearyddiaeth]]	+	[[Categori:Esboniadur Daearyddiaeth]]
		+
		+	__NOAUTOLINKS__

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 14:35, 3 Rhagfyr 2013
Llinell 16:		Llinell 16:

	Jennings, J. N. (1985) ''Karst geomorphology''. Rhydychen, Blackwell.		Jennings, J. N. (1985) ''Karst geomorphology''. Rhydychen, Blackwell.
		+
		+	[[Category:Esboniadur Daearyddiaeth]]

@@ Llinell 4: / Llinell 4: @@
 Creigiau gwaddodol sy’n cynnwys llawer o uniadau a holltau ac a luniwyd o galsiwm carbonad yw calchfeini Cymru. Yn wahanol i’r rhan fwyaf o greigiau, maent yn hydawdd mewn dŵr glaw sy’n llawn carbon deuocsid ar ôl ei daith drwy’r atmosffer. Mae hydoddedd wedi’i gyfuno ag athreiddedd (''permeability'') ar hyd yr uniadau a’r planau gwelyo yn golygu bod dŵr sydd ychydig yn asidig, yn hytrach na llifo mewn nentydd ar hyd yr arwyneb yn disgyn yn gyflym trwy uniadau ac ar hyd planau gwelyo. Ar ei daith bydd y dŵr yn ymdoddi’r calchfaen ac yn helaethu’r sianelau gan alluogi dŵr i fynd ar eu hyd. Mae agennau (''fissures'') a cheudyllau (''potholes'') yn cael eu ffurfio yn y modd hwn a byddant efallai yn ddigon mawr i allu cludo’r holl ddŵr a fydd fel arfer yn llifo ar yr wyneb. Felly, yr hyn sy’n nodweddu ardaloedd calchfaen yw diffyg draeniad arwyneb a nentydd yn diflannu i agennau neu lync-dyllau. Bydd modd i nentydd sydd wedi diflannu ymddangos ar waelod llethr serth, yn enwedig ar ochr prif ddyffrynnoedd sydd wedi [[endorri]] o dan y lefel trwythiad. Enghraifft dda o hyn yng Nghymru yw ymdarddiad nant o geg yr ogofâu yn Dan yr Ogof wrth ymyl Craig-y-nos.  Fe elwir enghreifftiau o’r fath yn darddell Vaucluse, ar ôl yr enwog Fontaine de Vaucluse yn ne Ffrainc.
 Mae pentir nodedig Penygogarth yn Llandudno yn dirnod cyfarwydd ac yn enghraifft nodweddiadol o dirwedd galchfaen. Mae’r tirffurf hwn wedi datblygu o Galchfaen Carbonifferaidd haenedig. Mae’r diffyg dŵr arwyneb, brigiad o graig noeth o dan orchudd [[pridd]] tenau a dibynnau serth yn nodweddiadol o dirffurfiau carst. Mae Mynydd Eglwyseg yn Llangollen yn darren Galchfaen Carbonifferaidd.
 Yn Ne Cymru, mae’r amlygiad llydan o Galchfaen Carbonifferaidd i’r gogledd o’r maes glo yn darparu amrywiaeth cyfareddol o ffurfiau calchfaen. Am 30 milltir o Ddyffryn Twrch yn ne-ddwyrain Sir Gaerfyrddin trwy Gwm Tawe i flaen-nentydd Afon Nedd a thua’r dwyrain i Florens, mae’r ardal yn llawn o lync-dyllau bach, canolig a mawr. Mae’r pantiau crwn yn dynodi safleoedd lle mae cwymp yn nhoeau'r ceudyllau tanddaearol. Tua 15,000 erw yw cyfanswm yr ardal yr effeithir arni gan lync-dyllau.
 Ar hyd arfordir deheuol Gŵyr, mae Calchfaen Carbonifferaidd yn amlwg mewn clogwyni ysblennydd. Mae’r creigiau hyn ymhlith rhai o olygfeydd gorau arfordir Cymru. Mae’r strata ar oleddf serth o’r môr ac wedi’u torri’n gildraethau a phentiroedd. Mae’r cildraethau bach wedi erydu ar hyd uniadau neu linellau gwan o fewn y strata ac mae nifer helaeth o ogofâu môr wedi cael eu cloddio o wyneb y clogwyn.

@@ Llinell 2: / Llinell 2: @@
 Topograffi nodedig lle mae’r dirwedd wedi ei ffurfio o ganlyniad i ddŵr yn ymdoddi ar greigwely carbonad (gan amlaf calchfaen). Daw’r gair carst o enw’r ardal lle cafodd yr ymchwil gwyddonol cyntaf ar dopograffi carst ei gynnal gan y daearyddwr Jovan Cvijić (1865–1927) mewn ardal yn Slofenia sy’n ymestyn yn raddol i’r Eidal o’r enw Kras (Karst mewn Almaeneg). Mae gwreiddyn Indo-Ewropeaidd i’r gair sef, o karra sy’n golygu “carreg” (yr un gwreiddyn sydd i’r gair Cymraeg). Mae’r gair Carst felly yn disgrifio’r tirffurfiau ymdoddiadol mewn ardal o galchfaen lle mae erydu wedi creu agennau, llync-dyllau, nentydd tanddaearol a cheudyllau.
 Creigiau gwaddodol sy’n cynnwys llawer o uniadau a holltau ac a luniwyd o galsiwm carbonad yw calchfeini Cymru. Yn wahanol i’r rhan fwyaf o greigiau, maent yn hydawdd mewn dŵr glaw sy’n llawn carbon deuocsid ar ôl ei daith drwy’r atmosffer. Mae hydoddedd wedi’i gyfuno ag athreiddedd (permeability) ar hyd yr uniadau a’r planau gwelyo yn golygu bod dŵr sydd ychydig yn asidig, yn hytrach na llifo mewn nentydd ar hyd yr arwyneb yn disgyn yn gyflym trwy uniadau ac ar hyd planau gwelyo. Ar ei daith bydd y dŵr yn ymdoddi’r calchfaen ac yn helaethu’r sianelau gan alluogi dŵr i fynd ar eu hyd. Mae agennau (fissures) a cheudyllau (potholes) yn cael eu ffurfio yn y modd hwn a byddant efallai yn ddigon mawr i allu cludo’r holl ddŵr a fydd fel arfer yn llifo ar yr wyneb. Felly, yr hyn sy’n nodweddu ardaloedd calchfaen yw diffyg draeniad arwyneb a nentydd yn diflannu i agennau neu lync-dyllau. Bydd modd i nentydd sydd wedi diflannu ymddangos ar waelod llethr serth, yn enwedig ar ochr prif ddyffrynnoedd sydd wedi [[endorri]] o dan y lefel trwythiad. Enghraifft dda o hyn yng Nghymru yw ymdarddiad nant o geg yr ogofâu yn Dan yr Ogof wrth ymyl Craig-y-nos.  Fe elwir enghreifftiau o’r fath yn darddell Vaucluse, ar ôl yr enwog Fontaine de Vaucluse yn ne Ffrainc.
 Mae pentir nodedig Penygogarth yn Llandudno yn dirnod cyfarwydd ac yn enghraifft nodweddiadol o dirwedd galchfaen. Mae’r tirffurf hwn wedi datblygu o Galchfaen Carbonifferaidd haenedig. Mae’r diffyg dŵr arwyneb, brigiad o graig noeth o dan orchudd [[pridd]] tenau a dibynnau serth yn nodweddiadol o dirffurfiau carst. Mae Mynydd Eglwyseg yn Llangollen yn darren Galchfaen Carbonifferaidd.
 Yn Ne Cymru, mae’r amlygiad llydan o Galchfaen Carbonifferaidd i’r gogledd o’r maes glo yn darparu amrywiaeth cyfareddol o ffurfiau calchfaen. Am 30 milltir o Ddyffryn Twrch yn ne-ddwyrain Sir Gaerfyrddin trwy Gwm Tawe i flaen-nentydd Afon Nedd a thua’r dwyrain i Florens, mae’r ardal yn llawn o lync-dyllau bach, canolig a mawr. Mae’r pantiau crwn yn dynodi safleoedd lle mae cwymp yn nhoeau'r ceudyllau tanddaearol. Tua 15,000 erw yw cyfanswm yr ardal yr effeithir arni gan lync-dyllau.