Cyfnod Cwaternaidd - Hanes diwygio

Marc Haynes: man-newidiadau fformatio

2014-08-18T09:09:20Z

man-newidiadau fformatio

Marc Haynes: nodyn ar y drwydded CC

2014-08-13T15:04:42Z

nodyn ar y drwydded CC

Marc Haynes: symudwyd i Categori:Daearyddiaeth (yn hytrach na Categori:Esboniadur Daearyddiaeth): h.y. y casgliad daearyddiaeth o fewn yr Esboniadur

2014-07-31T11:32:18Z

symudwyd i Categori:Daearyddiaeth (yn hytrach na Categori:Esboniadur Daearyddiaeth): h.y. y casgliad daearyddiaeth o fewn yr Esboniadur

Marc Haynes: clean up

2014-06-19T08:12:56Z

clean up

Elis Glynne am 14:31, 3 Rhagfyr 2013

2013-12-03T14:31:43Z

Gwydion Jones: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda '(Saesneg: ''quaternary period'') Mae’r cyfnod Cwaternaidd yn cwmpasu’r 2.6 miliwn o flynyddoedd diwethaf. Mae tuedd i oeri wedi bodoli yn ystod y cy...'

2013-08-29T10:51:55Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda '(Saesneg: ''quaternary period'') Mae’r cyfnod Cwaternaidd yn cwmpasu’r 2.6 miliwn o flynyddoedd diwethaf. Mae tuedd i oeri wedi bodoli yn ystod y cy...'

Tudalen newydd

(Saesneg: ''quaternary period'')

Mae’r cyfnod Cwaternaidd yn cwmpasu’r 2.6 miliwn o flynyddoedd diwethaf. Mae tuedd i oeri wedi bodoli yn ystod y cyfnod Cwaternaidd sy’n esbonio pam mae’r moroedd 18°C yn oerach heddiw nag ar unrhyw amser arall yn y cyfnod Cainosőig. Mae cylchrediadau o gyfnodau rhewlifol a rhyngrewlifol wedi bodoli trwy gydol y cyfnod Cwaternaidd. Gellir cynhyrchu cofnodion o newidiadau hinsoddol y cyfnod Cwaternaidd trwy edrych ar greiddiau yn y môr, mewn llynnoedd, iâ a chwrelau (gweler [[newid hinsawdd]]).

Mae’r cyfnod Cwaternaidd, sef y 2.6 miliwn o flynyddoedd diwethaf, wedi cael ei rannu yn ddwy ran, sef yr Holosen a’r Pleistosen ac yn dilyn penderfyniad yn 2009, rhan o’r cyfnod a arferid ei ystyried yn rhan o’r Pliosen. Cwmpasa’r [[holosen]] y ~11,500 o flynyddoedd diwethaf a’r Pleistosen o 11,500 yn ôl hyd at 2.6 miliwn o flynyddoedd yn ôl. Mae rhai academyddion yn dadlau ein bod bellach wedi symud i gyfnod newydd, yr Anthroposen, ond mae’n fater dadleuol, ac nid oes cytundeb ar ei fodolaeth, yr angen amdano, na phryd i nodi fel dyddiad cychwyn.
Wrth edrych yn fanwl ar newidiadau hinsoddol y cyfnod Cwaternaidd gellir gweld bod yr hinsawdd yn newid yn barhaus ac yn rheolaidd mewn cylchrediadau. Mae cylchrediad 41 mil o flynyddoedd yn dominyddu rhwng 2.6 a 0.6 miliwn o flynyddoedd yn ôl ac yna cylchrediad o 100 mil o flynyddoedd dros y 0.6 miliwn o flynyddoedd diwethaf. Gelwir y rhain yn gylchrediadau Milankovitch ar ôl y gŵr cyntaf a wnaeth fesuriadau manwl gywir o’r rhain.

Gellir cynhyrchu cofnodion o newidiadau hinsoddol y cyfnod Cwaternaidd yn yr amgylcheddau daearol a morol trwy edrych ar greiddiau yn y môr, iâ a gwaddodion llynnoedd. Unwaith y tynnir y creiddiau allan gellir defnyddio nifer o dechnegau gwahanol megis dadansoddi’r isotop ocsigen i ddyddio’r gwaddod gan greu cofnod o’r newid hinsawdd sydd wedi digwydd yn ystod y cyfnod Cwaternaidd.

Mae rhai cyfnodau yn y cyfnod Cwaternaidd sy’n amlygu eu hunain gan eu bod naill ai yn fwy eithafol neu wedi parhau am fwy o amser. Gwelir y ddwy esiampl agosaf i’r hinsawdd sydd gennym heddiw mewn cyfnodau rhyngrewlifol sef rhwng 420 a 390 mil o flynyddoedd yn ôl (cyfnod isotop ocsigen 11), a rhwng 130 a 115 mil o flynyddoedd yn ôl (cyfnod isotop ocsigen 5) sydd hefyd yn cael ei alw yn Eamaidd. Cyfnod arall amlwg yw’r cyfnod rhwng 20 a 80 mil o flynyddoedd yn ôl a oedd yn cynnwys digwyddiadau Heinrich sef bod nifer o fynyddoedd iâ yn ymddangos yn y cefnforoedd gan greu amodau oerach yn y pen draw oherwydd bod meintiau enfawr o ddŵr glân yn mynd i mewn i’r môr ac yn amharu ar gylchrediad y moroedd. Roedd y cyfnod rhewlifol diwethaf ar ei anterth tua 18,000 o flynyddoedd yn ôl. Cyfnod arall yw’r cynhesu a ddigwyddodd yn ystod yr Oesoedd Canol rhwng 900 O.C. a 1400 O.C. (gweler [[cyfnod cynnes yr oesoedd canol]]) a’r [[oes iâ fach]] rhwng 1550 O.C. a 1850 O.C.

== Llyfryddiaeth ==

Adams, J., Maslin, M. a Thomas, E. (1999) Sudden climatic transitions during the Quaternary. ''Progress in Physical Geography'', 23 (1), 1-36.

Goudie, A. S. (2003) Long term Environmental Change: Quaternary Climate Oscillations and their Impacts on the Environment, yn A. Rogers a H. A. Viles (gol.) ''The Student's Companion to Geography'', Rhydychen, Blackwell Publishing Ltd.

Mannion, A. M. (1999) ''Natural Environmental Change''. Llundain, Routledge.

Gweler hefyd wefan y Subcommission on Quaternary Stratigraphy [[http://quaternary.stratigraphy.org/definitions/]]

@@ Llinell 1: / Llinell 1: @@
 (Saesneg: ''quaternary period'')
-Mae’r cyfnod  Cwaternaidd yn cwmpasu’r 2.6 miliwn o flynyddoedd diwethaf. Mae tuedd i oeri wedi bodoli yn ystod y cyfnod Cwaternaidd sy’n esbonio pam mae’r moroedd 18°C yn oerach heddiw nag ar unrhyw amser arall yn y cyfnod Cainosőig. Mae cylchrediadau o gyfnodau rhewlifol a rhyngrewlifol wedi bodoli trwy gydol y cyfnod Cwaternaidd.  Gellir cynhyrchu cofnodion o newidiadau hinsoddol y cyfnod Cwaternaidd trwy edrych ar greiddiau yn y môr, mewn llynnoedd, iâ a chwrelau (gweler [[newid hinsawdd]]).
+Mae’r cyfnod Cwaternaidd yn cwmpasu’r 2.6 miliwn o flynyddoedd diwethaf. Mae tuedd i oeri wedi bodoli yn ystod y cyfnod Cwaternaidd sy’n esbonio pam mae’r moroedd 18°C yn oerach heddiw nag ar unrhyw amser arall yn y cyfnod Cainosőig. Mae cylchrediadau o gyfnodau rhewlifol a rhyngrewlifol wedi bodoli trwy gydol y cyfnod Cwaternaidd.  Gellir cynhyrchu cofnodion o newidiadau hinsoddol y cyfnod Cwaternaidd trwy edrych ar greiddiau yn y môr, mewn llynnoedd, iâ a chwrelau (gweler [[newid hinsawdd]]).
-Mae’r cyfnod Cwaternaidd, sef y 2.6 miliwn o flynyddoedd diwethaf, wedi cael ei rannu yn ddwy ran, sef yr Holosen a’r Pleistosen ac yn dilyn penderfyniad yn 2009, rhan o’r cyfnod a arferid ei ystyried yn rhan o’r Pliosen. Cwmpasa’r [[holosen]] y ~11,500 o flynyddoedd diwethaf a’r Pleistosen o 11,500 yn ôl hyd at 2.6 miliwn o flynyddoedd yn ôl. Mae rhai academyddion yn dadlau ein bod bellach wedi symud i gyfnod newydd, yr Anthroposen, ond mae’n fater dadleuol, ac nid oes cytundeb ar ei fodolaeth, yr angen amdano, na phryd i nodi fel dyddiad cychwyn.
+Mae’r cyfnod Cwaternaidd, sef y 2.6 miliwn o flynyddoedd diwethaf, wedi cael ei rannu yn ddwy ran, sef yr [[Holosen]] a’r Pleistosen ac yn dilyn penderfyniad yn 2009, rhan o’r cyfnod a arferid ei ystyried yn rhan o’r Pliosen. Cwmpasa’r holosen y ~11,500 o flynyddoedd diwethaf a’r Pleistosen o 11,500 yn ôl hyd at 2.6 miliwn o flynyddoedd yn ôl. Mae rhai academyddion yn dadlau ein bod bellach wedi symud i gyfnod newydd, yr Anthroposen, ond mae’n fater dadleuol, ac nid oes cytundeb ar ei fodolaeth, yr angen amdano, na phryd i nodi fel dyddiad cychwyn.
 Wrth edrych yn fanwl ar newidiadau hinsoddol y cyfnod Cwaternaidd gellir gweld bod yr hinsawdd yn newid yn barhaus ac yn rheolaidd mewn cylchrediadau. Mae cylchrediad 41 mil o flynyddoedd yn dominyddu rhwng 2.6 a 0.6 miliwn o flynyddoedd yn ôl ac yna cylchrediad o 100 mil o flynyddoedd dros y 0.6 miliwn o flynyddoedd diwethaf. Gelwir y rhain yn gylchrediadau Milankovitch ar ôl y gŵr cyntaf a wnaeth fesuriadau manwl gywir o’r rhain.
@@ Llinell 18: / Llinell 18: @@
 * Mannion, A. M. (1999) ''Natural Environmental Change''.  Llundain, Routledge.
-Gweler hefyd wefan y Subcommission on Quaternary Stratigraphy [http://quaternary.stratigraphy.org/definitions/]
+Gweler hefyd wefan y [http://quaternary.stratigraphy.org/definitions/ Subcommission on Quaternary Stratigraphy]
 {{CC BY-SA}}

@@ Llinell 12: / Llinell 12: @@
 == Llyfryddiaeth ==
-Adams, J., Maslin, M. a Thomas, E.  (1999) Sudden climatic transitions during the Quaternary.  ''Progress in Physical Geography'', 23 (1), 1-36.
+* Adams, J., Maslin, M. a Thomas, E.  (1999) Sudden climatic transitions during the Quaternary. ''Progress in Physical Geography'', 23 (1), 1–36.
-Goudie, A. S.  (2003)  Long term Environmental Change: Quaternary Climate Oscillations and their Impacts on the Environment, yn A. Rogers a H. A. Viles (gol.)   ''The Student's Companion to Geography'', Rhydychen, Blackwell Publishing Ltd.
+* Goudie, A. S.  (2003)  Long term Environmental Change: Quaternary Climate Oscillations and their Impacts on the Environment, yn A. Rogers a H. A. Viles (gol.)   ''The Student's Companion to Geography'', Rhydychen, Blackwell Publishing Ltd.
-Mannion, A. M. (1999) ''Natural Environmental Change''.  Llundain, Routledge.
+* Mannion, A. M. (1999) ''Natural Environmental Change''.  Llundain, Routledge.
 Gweler hefyd wefan y Subcommission on Quaternary Stratigraphy [http://quaternary.stratigraphy.org/definitions/]
 [[Categori:Daearyddiaeth]]
 __NOAUTOLINKS__

@@ Llinell 20: / Llinell 20: @@
 Gweler hefyd wefan y Subcommission on Quaternary Stratigraphy [http://quaternary.stratigraphy.org/definitions/]
-[[Categori:Esboniadur Daearyddiaeth]]
+[[Categori:Daearyddiaeth]]
 __NOAUTOLINKS__

@@ Llinell 18: / Llinell 18: @@
 Mannion, A. M. (1999) ''Natural Environmental Change''.  Llundain, Routledge.
-Gweler hefyd wefan y Subcommission on Quaternary Stratigraphy [[http://quaternary.stratigraphy.org/definitions/]]
+Gweler hefyd wefan y Subcommission on Quaternary Stratigraphy [http://quaternary.stratigraphy.org/definitions/]
-[[Category:Esboniadur Daearyddiaeth]]
+[[Categori:Esboniadur Daearyddiaeth]]

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 14:31, 3 Rhagfyr 2013
Llinell 19:		Llinell 19:

	Gweler hefyd wefan y Subcommission on Quaternary Stratigraphy [[http://quaternary.stratigraphy.org/definitions/]]		Gweler hefyd wefan y Subcommission on Quaternary Stratigraphy [[http://quaternary.stratigraphy.org/definitions/]]
		+
		+	[[Category:Esboniadur Daearyddiaeth]]