Cymdeithasau ac Ysgolion Cerdd - Hanes diwygio

CadiW am 14:39, 6 Gorffennaf 2021

2021-07-06T14:39:57Z

CadiW am 14:16, 4 Mai 2021

2021-05-04T14:16:42Z

CadiW am 19:58, 2 Mawrth 2021

2021-03-02T19:58:39Z

CadiW am 19:57, 2 Mawrth 2021

2021-03-02T19:57:20Z

CadiW: /* Llyfryddiaeth */

2021-03-02T19:56:12Z

‎Llyfryddiaeth

CadiW: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'NOAUTOLINKS '''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydy...'

2021-03-02T19:54:39Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda '__NOAUTOLINKS__ '''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydy...'

Tudalen newydd

__NOAUTOLINKS__
'''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru''], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.'''

Sefydlwyd nifer o gymdeithasau Cymraeg yn Llundain yn ystod y 18g. a’r 19g gyda’r nod o gynnig noddfa i Gymry gwlatgar a drigai yno ac i ddiwylliant Cymreig yn fwy cyffredinol. Sefydlwyd Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion yn 1751 gan Richard Morris, o deulu amryddawn Morrisiaid Môn. Bu’r Cymmrodorion yn gefnogol i gerddoriaeth Cymru, gan gyflogi telynorion megis [[John Parry]] (Parry Ddall) ac Ifan Wiliam i ddarparu adloniant cerddorol yn eu cyfarfodydd. Ystyriai John Parry y cyfarfodydd hyn yn gyfle i’r Cymry glywed ac ailgydio yn eu cerddoriaeth frodorol a chawsant eu disgrifio fel ‘the reign of song, hilarity and good fellowship’ (Jenkins a Ramage 1951, 163).

Cymdeithas arall a gyfrannai at ddadeni diwylliannol y cyfnod oedd Cymdeithas y Gwyneddigion a sefydlwyd yn 1770 gan Owain Myfyr a Robin Ddu yr Ail o Fôn. Un o gyfraniadau mawr y Gwyneddigion oedd hyrwyddo’r gwaith o gyhoeddi llenyddiaeth Gymraeg yr oesoedd a fu, sef ''Barddoniaeth Dafydd ab Gwilym'' (1789), ''The Heroic Elegies and Other Pieces of Llywarch Hen'' (1792), ''The Myvyrian Archaiology of Wales'' (1801–7) a chylchgrawn hynafiaethol ''Y Greal'' (1805–7). Yn wahanol i’r Cymmrodorion, dyma gymdeithas a oedd yn ymroi mwy i ddifyrrwch diwylliannol a byddai canu’r delyn a chanu penillion yn rhan greiddiol o’r cyfarfodydd. Erbyn troad y 19g. tyfodd y Gwyneddigion yn un o’r cymdeithasau mwyaf poblogaidd ymysg Cymry Llundain y dydd. Cyflawnent waith ysgolheigaidd di-ail dros ddiwylliant, llenyddiaeth, cerddoriaeth a barddoniaeth Gymraeg (Williams 1935, 15) a’r amod wrth ymaelodi oedd y gallu i siarad Cymraeg a hoffter o ganu, neu o leiaf hoffter o wrando ar farddoniaeth yn cael ei chanu i gyfeiliant [[telyn]].

Ymaelododd [[Edward Jones]] (Bardd y Brenin) â’r Gwyneddigion yn 1783 (Williams 1935) ac yn ddiweddarach, yn 1819, penodwyd [[John Parry]] (Bardd Alaw) yn llywydd y gymdeithas. Hyrwyddent y traddodiad [[canu gwerin]] trwy gyfrwng yr [[eisteddfodau]] a noddid ganddynt. Cynhaliwyd Eisteddfodau’r Gwyneddigion rhwng 1789 ac 1795 ([[Kinney]] 2011, 164) a ffrwyth un o gystadlaethau eu heisteddfod gyntaf yn y Bala oedd ''Musical and Poetical Relicks of the Welsh Bards'' (1794). Yr awdur, Edward Jones, a gynigiodd dlws am ‘y casgliad gorau o benillion telyn’ (Williams 1936, 94; Ramage yn Morgan 1966, 205) a’r clerigwr Gwallter Mechain a ddaeth i’r brig.

Yn 1794 sefydlwyd cangen gyntaf Cymdeithas y Cymreigyddion yn Llundain gan John Jones (Jac Glan-y-gors) a Thomas Roberts (Llwyn’rhudol) a’i hamcan oedd diogelu’r Gymraeg a chynnig man cyfarfod i Gymry’r brifddinas i ddadlau ynghylch materion gwleidyddol. Cynhalient eu heisteddfodau lleol eu hunain (Ramage yn Morgan 1966, 155) ac yn 1810 penderfynwyd gwahodd telynorion a chantorion i’w cylch (Jenkins a Ramage 1951, 131). Daeth eu gweithgarwch i ben yn 1855. Fodd bynnag, sefydlwyd dwy gymdeithas a ymddiddorai’n arbennig mewn canu gyda’r delyn yn Llundain, sef Y Canorion ac Undeb Cymry. Sefydlwyd y naill gan Bardd Alaw yn 1820 a’r llall yn 1823, a bwriad y ddwy oedd hybu cerddoriaeth y delyn. Cyfarfyddent mewn tafarndai i gydganu a pherfformio alawon Cymreig.

Cymdeithas arall a hyrwyddai gerddoriaeth draddodiadol Cymru oedd Cymreigyddion y Fenni a sefydlwyd ar 22 Tachwedd 1833 (gw. Gregory 1950, 97; Thomas 1978, 1; Stephens 1997, 141), gyda Thomas Price (Carnhuanawc), [[Augusta Hall]] (Arglwyddes Llanofer), y Foneddiges Elizabeth Brown Greenly (Llwydlas) a John Jones (Tegid) ymysg ei haelodau mwyaf blaenllaw. Cynhaliwyd deg eisteddfod rhwng 1834 ac 1853 a chynnyrch un o gystadlaethau eisteddfod 1838 oedd ''Ancient National Airs of Gwent and Morganwg'' (1844) gan [[Maria Jane Williams]], sef y casgliad cyhoeddedig cyntaf o gerddoriaeth werin Gymreig (Huws 1973–4, 93). O ganlyniad, rhoddodd y gymdeithas hon ‘wasanaeth gwerthfawr i lên a cherddoriaeth Cymru’ (Gregory 1954, 37). Erbyn i’r gymdeithas ddod i ben ar 14 Ionawr 1854, cafwyd cartref newydd i feithrin llên a diwylliant Cymru gyda gwaith y cymdeithasau taleithiol a’r hen bersoniaid llengar.

'''Leila Salisbury'''

==Llyfryddiaeth==

:G. J. Williams, ‘Eisteddfodau’r Gwyneddigion’, ''Y Llenor'', XIV (1935), 11–22

:———, ‘Eisteddfodau’r Gwyneddigion II’, ''Y Llenor'', XV (1936), 88–96

:Mair Gregory, ‘Cymdeithas Cymreigyddion y Fenni’, ''Llên Cymru'', I/2 (1950), 97–112

:R. T. Jenkins and H. Ramage, ''A History of the Honourable Society of Cymmrodorion, and of the Gwyneddigion and Cymreigyddion Societies'' (1751–1951) (Llundain, 1951)

:Mair Gregory, ‘Cymdeithas Cymreigyddion y Fenni II’,
''Llên Cymru'', III/1 (1954), 32–42

:Helen Ramage, ‘Yr Eisteddfod’, yn Dyfnallt Morgan (gol.), ''Gwýr Llên y Ddeunawfed Ganrif a’u Cefndir'' (Llandybïe, 1966 [1977]), 198–206

:D. Huws, ‘Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg’, ''Cerddoriaeth Cymru/Welsh Music'', 4/5 (Gaeaf, 1973–4), 93

:Mair Elvet Thomas, ''Afiaith yng Ngwent'' (Caerdydd, 1978)

:M. Stephens (gol.), ''Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru'' (Caerdydd, 1997)

:Phyllis Kinney, ''Welsh Traditional Music'' (Caerdydd, 2011)

{{CC BY-SA Cydymaith}}

@@ Llinell 16: / Llinell 16: @@
 ==Llyfryddiaeth==
-:G. J. Williams, ‘Eisteddfodau’r Gwyneddigion’, ''[[Y Llenor]]'', XIV (1935), 11–22
+*G. J. Williams, ‘Eisteddfodau’r Gwyneddigion’, ''[[Y Llenor]]'', XIV (1935), 11–22
-:———, ‘Eisteddfodau’r Gwyneddigion II’, ''Y Llenor'', XV (1936), 88–96
+*———, ‘Eisteddfodau’r Gwyneddigion II’, ''Y Llenor'', XV (1936), 88–96
-:Mair Gregory, ‘Cymdeithas Cymreigyddion y Fenni’, ''Llên Cymru'', I/2 (1950), 97–112
+*Mair Gregory, ‘Cymdeithas Cymreigyddion y Fenni’, ''Llên Cymru'', I/2 (1950), 97–112
-:R. T. Jenkins and H. Ramage, ''A History of the Honourable Society of Cymmrodorion, and of the Gwyneddigion and Cymreigyddion Societies'' (1751–1951) (Llundain, 1951)
+*R. T. Jenkins and H. Ramage, ''A History of the Honourable Society of Cymmrodorion, and of the Gwyneddigion and Cymreigyddion Societies'' (1751–1951) (Llundain, 1951)
-:Mair Gregory, ‘Cymdeithas Cymreigyddion y Fenni II’, ''Llên Cymru'', III/1 (1954), 32–42
+*Mair Gregory, ‘Cymdeithas Cymreigyddion y Fenni II’, ''Llên Cymru'', III/1 (1954), 32–42
-:Helen Ramage, ‘Yr Eisteddfod’, yn Dyfnallt Morgan (gol.), ''Gwýr Llên y Ddeunawfed Ganrif a’u Cefndir'' (Llandybïe, 1966 [1977]), 198–206
+*Helen Ramage, ‘Yr Eisteddfod’, yn Dyfnallt Morgan (gol.), ''Gwýr Llên y Ddeunawfed Ganrif a’u Cefndir'' (Llandybïe, 1966 [1977]), 198–206
-:D. Huws, ‘Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg’, ''Cerddoriaeth Cymru/Welsh Music'', 4/5 (Gaeaf, 1973–4), 93
+*D. Huws, ‘Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg’, ''Cerddoriaeth Cymru/Welsh Music'', 4/5 (Gaeaf, 1973–4), 93
-:Mair Elvet Thomas, ''Afiaith yng Ngwent'' (Caerdydd, 1978)
+*Mair Elvet Thomas, ''Afiaith yng Ngwent'' (Caerdydd, 1978)
-:M. Stephens (gol.), ''Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru'' (Caerdydd, 1997)
+*M. Stephens (gol.), ''Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru'' (Caerdydd, 1997)
-:Phyllis Kinney, ''Welsh Traditional Music'' (Caerdydd, 2011)
+*Phyllis Kinney, ''Welsh Traditional Music'' (Caerdydd, 2011)
 {{CC BY-SA Cydymaith}}

@@ Llinell 2: / Llinell 2: @@
 '''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru''], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.'''
-Sefydlwyd nifer o gymdeithasau Cymraeg yn Llundain yn ystod y 18g. a’r 19g gyda’r nod o gynnig noddfa i Gymry gwlatgar a drigai yno ac i ddiwylliant Cymreig yn fwy cyffredinol. Sefydlwyd Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion yn 1751 gan Richard Morris, o deulu amryddawn Morrisiaid Môn. Bu’r Cymmrodorion yn gefnogol i gerddoriaeth Cymru, gan gyflogi telynorion megis [[John Parry]] (Parry Ddall) ac Ifan Wiliam i ddarparu adloniant cerddorol yn eu cyfarfodydd. Ystyriai John Parry y cyfarfodydd hyn yn gyfle i’r Cymry glywed ac ailgydio yn eu cerddoriaeth frodorol a chawsant eu disgrifio fel ‘the reign of song, hilarity and good fellowship’ (Jenkins a Ramage 1951, 163).
+Sefydlwyd nifer o gymdeithasau Cymraeg yn Llundain yn ystod y 18g. a’r 19g gyda’r nod o gynnig noddfa i Gymry gwlatgar a drigai yno ac i ddiwylliant Cymreig yn fwy cyffredinol. Sefydlwyd Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion yn 1751 gan Richard Morris, o deulu amryddawn Morrisiaid Môn. Bu’r Cymmrodorion yn gefnogol i gerddoriaeth Cymru, gan gyflogi telynorion megis [[Parry, John (Parry Ddall; c.1710-82) | John Parry]] (Parry Ddall) ac Ifan Wiliam i ddarparu adloniant cerddorol yn eu cyfarfodydd. Ystyriai John Parry y cyfarfodydd hyn yn gyfle i’r Cymry glywed ac ailgydio yn eu cerddoriaeth frodorol a chawsant eu disgrifio fel ‘the reign of song, hilarity and good fellowship’ (Jenkins a Ramage 1951, 163).
 Cymdeithas arall a gyfrannai at ddadeni diwylliannol y cyfnod oedd Cymdeithas y Gwyneddigion a sefydlwyd yn 1770 gan Owain Myfyr a Robin Ddu yr Ail o Fôn. Un o gyfraniadau mawr y Gwyneddigion oedd hyrwyddo’r gwaith o gyhoeddi llenyddiaeth Gymraeg yr oesoedd a fu, sef ''Barddoniaeth Dafydd ab Gwilym'' (1789), ''The Heroic Elegies and Other Pieces of Llywarch Hen'' (1792), ''The Myvyrian Archaiology of Wales'' (1801–7) a chylchgrawn hynafiaethol ''Y Greal'' (1805–7). Yn wahanol i’r Cymmrodorion, dyma gymdeithas a oedd yn ymroi mwy i ddifyrrwch diwylliannol a byddai canu’r delyn a chanu penillion yn rhan greiddiol o’r cyfarfodydd. Erbyn troad y 19g. tyfodd y Gwyneddigion yn un o’r cymdeithasau mwyaf poblogaidd ymysg Cymry Llundain y dydd. Cyflawnent waith ysgolheigaidd di-ail dros ddiwylliant, llenyddiaeth, cerddoriaeth a barddoniaeth Gymraeg (Williams 1935, 15) a’r amod wrth ymaelodi oedd y gallu i siarad Cymraeg a hoffter o ganu, neu o leiaf hoffter o wrando ar farddoniaeth yn cael ei chanu i gyfeiliant [[telyn]].
-Ymaelododd [[Edward Jones]] (Bardd y Brenin) â’r Gwyneddigion yn 1783 (Williams 1935) ac yn ddiweddarach, yn 1819, penodwyd [[John Parry]] (Bardd Alaw) yn llywydd y gymdeithas. Hyrwyddent y traddodiad [[canu gwerin]] trwy gyfrwng yr [[eisteddfodau]] a noddid ganddynt. Cynhaliwyd Eisteddfodau’r Gwyneddigion rhwng 1789 ac 1795 ([[Kinney]] 2011, 164) a ffrwyth un o gystadlaethau eu heisteddfod gyntaf yn y Bala oedd ''Musical and Poetical Relicks of the Welsh Bards'' (1794). Yr awdur, Edward Jones, a gynigiodd dlws am ‘y casgliad gorau o benillion telyn’ (Williams 1936, 94; Ramage yn Morgan 1966, 205) a’r clerigwr Gwallter Mechain a ddaeth i’r brig.
+Ymaelododd [[Jones, Edward (Bardd y Brenin; 1752-1824) | Edward Jones]] (Bardd y Brenin) â’r Gwyneddigion yn 1783 (Williams 1935) ac yn ddiweddarach, yn 1819, penodwyd [[Parry, John (Bardd Alaw; 1776-1851) | John Parry]] (Bardd Alaw) yn llywydd y gymdeithas. Hyrwyddent y traddodiad [[Gwerin, Canu a Cherddoriaeth Draddodiadol | canu gwerin]] trwy gyfrwng yr [[Eisteddfod, Cerddoriaeth a'r | eisteddfodau]] a noddid ganddynt. Cynhaliwyd Eisteddfodau’r Gwyneddigion rhwng 1789 ac 1795 ([[Kinney, Phyllis (g.1922) | Kinney]] 2011, 164) a ffrwyth un o gystadlaethau eu heisteddfod gyntaf yn y Bala oedd ''Musical and Poetical Relicks of the Welsh Bards'' (1794). Yr awdur, Edward Jones, a gynigiodd dlws am ‘y casgliad gorau o benillion telyn’ (Williams 1936, 94; Ramage yn Morgan 1966, 205) a’r clerigwr Gwallter Mechain a ddaeth i’r brig.
 Yn 1794 sefydlwyd cangen gyntaf Cymdeithas y Cymreigyddion yn Llundain gan John Jones (Jac Glan-y-gors) a Thomas Roberts (Llwyn’rhudol) a’i hamcan oedd diogelu’r Gymraeg a chynnig man cyfarfod i Gymry’r brifddinas i ddadlau ynghylch materion gwleidyddol. Cynhalient eu heisteddfodau lleol eu hunain (Ramage yn Morgan 1966, 155) ac yn 1810 penderfynwyd gwahodd telynorion a chantorion i’w cylch (Jenkins a Ramage 1951, 131). Daeth eu gweithgarwch i ben yn 1855. Fodd bynnag, sefydlwyd dwy gymdeithas a ymddiddorai’n arbennig mewn canu gyda’r delyn yn Llundain, sef Y Canorion ac Undeb Cymry. Sefydlwyd y naill gan Bardd Alaw yn 1820 a’r llall yn 1823, a bwriad y ddwy oedd hybu cerddoriaeth y delyn. Cyfarfyddent mewn tafarndai i gydganu a pherfformio alawon Cymreig.
-Cymdeithas arall a hyrwyddai gerddoriaeth draddodiadol Cymru oedd Cymreigyddion y Fenni a sefydlwyd ar 22 Tachwedd 1833 (gw. Gregory 1950, 97; Thomas 1978, 1; Stephens 1997, 141), gyda Thomas Price (Carnhuanawc), [[Augusta Hall]] (Arglwyddes Llanofer), y Foneddiges Elizabeth Brown Greenly (Llwydlas) a John Jones (Tegid) ymysg ei haelodau mwyaf blaenllaw. Cynhaliwyd deg eisteddfod rhwng 1834 ac 1853 a chynnyrch un o gystadlaethau eisteddfod 1838 oedd ''Ancient National Airs of Gwent and Morganwg'' (1844) gan [[Maria Jane Williams]], sef y casgliad cyhoeddedig cyntaf o gerddoriaeth werin Gymreig (Huws 1973–4, 93). O ganlyniad, rhoddodd y gymdeithas hon ‘wasanaeth gwerthfawr i lên a cherddoriaeth Cymru’ (Gregory 1954, 37). Erbyn i’r gymdeithas ddod i ben ar 14 Ionawr 1854, cafwyd cartref newydd i feithrin llên a diwylliant Cymru gyda gwaith y cymdeithasau taleithiol a’r hen bersoniaid llengar.
+Cymdeithas arall a hyrwyddai gerddoriaeth draddodiadol Cymru oedd Cymreigyddion y Fenni a sefydlwyd ar 22 Tachwedd 1833 (gw. Gregory 1950, 97; Thomas 1978, 1; Stephens 1997, 141), gyda Thomas Price (Carnhuanawc), [[Hall, Augusta (1802-96) | Augusta Hall]] (Arglwyddes Llanofer), y Foneddiges Elizabeth Brown Greenly (Llwydlas) a John Jones (Tegid) ymysg ei haelodau mwyaf blaenllaw. Cynhaliwyd deg eisteddfod rhwng 1834 ac 1853 a chynnyrch un o gystadlaethau eisteddfod 1838 oedd ''Ancient National Airs of Gwent and Morganwg'' (1844) gan [[Williams, Maria Jane (1795-1873) | Maria Jane Williams]], sef y casgliad cyhoeddedig cyntaf o gerddoriaeth werin Gymreig (Huws 1973–4, 93). O ganlyniad, rhoddodd y gymdeithas hon ‘wasanaeth gwerthfawr i lên a cherddoriaeth Cymru’ (Gregory 1954, 37). Erbyn i’r gymdeithas ddod i ben ar 14 Ionawr 1854, cafwyd cartref newydd i feithrin llên a diwylliant Cymru gyda gwaith y cymdeithasau taleithiol a’r hen bersoniaid llengar.
 '''Leila Salisbury'''