Cynghanedd - Hanes diwygio

MariFflur am 13:34, 13 Medi 2018

2018-09-13T13:34:03Z

SeimonBrooks am 23:34, 24 Hydref 2016

2016-10-24T23:34:58Z

SeimonBrooks am 23:25, 24 Hydref 2016

2016-10-24T23:25:26Z

SeimonBrooks am 23:24, 24 Hydref 2016

2016-10-24T23:24:47Z

SeimonBrooks am 23:22, 24 Hydref 2016

2016-10-24T23:22:51Z

SeimonBrooks am 23:20, 24 Hydref 2016

2016-10-24T23:20:28Z

SeimonBrooks am 23:18, 24 Hydref 2016

2016-10-24T23:18:42Z

SeimonBrooks am 23:17, 24 Hydref 2016

2016-10-24T23:17:23Z

SeimonBrooks am 23:16, 24 Hydref 2016

2016-10-24T23:16:34Z

SeimonBrooks am 23:15, 24 Hydref 2016

2016-10-24T23:15:43Z

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 13:34, 13 Medi 2018
Llinell 199:		Llinell 199:
	{{CC BY-SA}}		{{CC BY-SA}}
	[[Categori:Beirniadaeth a Theori]]		[[Categori:Beirniadaeth a Theori]]
		+	[[Categori:Cerdd Dafod]]

@@ Llinell 162: / Llinell 162: @@
 :1. Sain gytbwys acennog:
-::Y llygaid d''wy''s dan '''dd'''''wys'' '''dd'''ôr
+::Y llygaid d''wys'' dan '''dd'''''wys'' '''dd'''ôr
 :2. Sain gytbwys ddiacen:

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 23:25, 24 Hydref 2016
Llinell 197:		Llinell 197:

	Morris-Jones, J. (1925), ''Cerdd Dafod sef Celfyddyd Barddoniaeth Gymraeg'' (Rhydychen: Gwasg Clarendon).		Morris-Jones, J. (1925), ''Cerdd Dafod sef Celfyddyd Barddoniaeth Gymraeg'' (Rhydychen: Gwasg Clarendon).
		+	{{CC BY-SA}}
		+	[[Categori:Beirniadaeth a Theori]]

@@ Llinell 14: / Llinell 14: @@
 :Rhên nef, mor rhyfedd Ei ryfeddawd
 :Ni ludd ei erlid yn odidawg
 :Ni yn Eryri yn rheïawg
 :Cyn myned mur ced yn dawedawg
 :Bûm o du gwledig yn lleithigawg
 :Bu fedd eurgylchwy yn fordwyawg
 :Toresid gormes yn llynghesawg
 :Hael a ri a renni yn ei riydd
 :Brenhinedd Powys a’u Gwenhwysydd
 :Gorau gwaith gwyniaith â’i gyweithydd
 :Dybu o’i gyffes gwared bedydd
 :Gan lain loyw addef yn nef drefred
 :Ar emys ei lys a’i luosydd
 :Ergyrwayw brwydrin cyn rhewin rhawd
 :Ar bob rhai rheidiai yn eur-rodawg
@@ Llinell 34: / Llinell 48: @@
 :fy nghystlwn, nas gwn nas gwys,
 :O feirdd ysbydaid ysbaid ysbys
 :Handid fy arglwydd cyfrwydd cyfrwys
 :Nid dawn anghyflawn nac anghyflys
@@ Llinell 41: / Llinell 58: @@
 :O echen lawen wrth lef (a gwŷs)
 :(Handoeddit) o’r llin â’r llyfn (emys)
 :Yn orau cenau, Cynon (fegys)
@@ Llinell 50: / Llinell 69: @@
 Yng ngwaith Beirdd y Tywysogion gwelir y gynghanedd yn symud gan bwyll i gyfeiriad cyflawnder a gorffennedd. Nid yw’r acen wedi ymsefydlogi eto yn eu gweithiau, a’r hyn a geir yn aml yn y canu, a chan y Gogynfeirdd diweddar yn enwedig, yw cynghanedd gywir hyd at y sillaf olaf ond un, cynghanedd rag-acennog o ryw fath. Byddai angen hollti’r gair olaf i sicrhau cynghanedd gywir, er enghraifft, eto o waith yr ail Lywelyn Fardd:
 :Caru byd anghlyd, anghlae/ar
 :Trydydd fydd, pan fo dydd dy/ar
 :Rhyfeddgrawn rhylawn, rhylaf/ar
 :Bwyf gwastad gan Fab Rhad rheith/gar
 :O gadwent present heb brysur/der
@@ Llinell 59: / Llinell 82: @@
 :I iawn obeithaw a wybyther
 :Ys gwell yn gysbell gosber
 :A gaiff ei enaid ysbaid oesber
 :Caïn yng nghyfrin ag anghyfraith
@@ Llinell 156: / Llinell 182: @@
 :Ac adar h''af'' o ''af''iaith
 :Rwy’n hen a chl''off'', ond h''off''wn
 :Lle bu chwerth''in'' a gw''in''oedd
 :Lle’r oedd sgl''ein'' ar bob c''ein''iog

@@ Llinell 14: / Llinell 14: @@
 :Rhên nef, mor rhyfedd Ei ryfeddawd
 :Ni ludd ei erlid yn odidawg
 :Ni yn Eryri yn rheïawg
 :Cyn myned mur ced yn dawedawg
 :Bûm o du gwledig yn lleithigawg
 :Bu fedd eurgylchwy yn fordwyawg
 :Toresid gormes yn llynghesawg
 :Hael a ri a renni yn ei riydd
 :Brenhinedd Powys a’u Gwenhwysydd
 :Gorau gwaith gwyniaith â’i gyweithydd
 :Dybu o’i gyffes gwared bedydd
 :Gan lain loyw addef yn nef drefred
 :Ar emys ei lys a’i luosydd
 :Ergyrwayw brwydrin cyn rhewin rhawd
 :Ar bob rhai rheidiai yn eur-rodawg
@@ Llinell 48: / Llinell 34: @@
 :fy nghystlwn, nas gwn nas gwys,
 :O feirdd ysbydaid ysbaid ysbys
 :Handid fy arglwydd cyfrwydd cyfrwys
 :Nid dawn anghyflawn nac anghyflys
@@ Llinell 58: / Llinell 41: @@
 :O echen lawen wrth lef (a gwŷs)
 :(Handoeddit) o’r llin â’r llyfn (emys)
 :Yn orau cenau, Cynon (fegys)
@@ Llinell 69: / Llinell 50: @@
 Yng ngwaith Beirdd y Tywysogion gwelir y gynghanedd yn symud gan bwyll i gyfeiriad cyflawnder a gorffennedd. Nid yw’r acen wedi ymsefydlogi eto yn eu gweithiau, a’r hyn a geir yn aml yn y canu, a chan y Gogynfeirdd diweddar yn enwedig, yw cynghanedd gywir hyd at y sillaf olaf ond un, cynghanedd rag-acennog o ryw fath. Byddai angen hollti’r gair olaf i sicrhau cynghanedd gywir, er enghraifft, eto o waith yr ail Lywelyn Fardd:
 :Caru byd anghlyd, anghlae/ar
 :Trydydd fydd, pan fo dydd dy/ar
 :Rhyfeddgrawn rhylawn, rhylaf/ar
 :Bwyf gwastad gan Fab Rhad rheith/gar
 :O gadwent present heb brysur/der
@@ Llinell 82: / Llinell 59: @@
 :I iawn obeithaw a wybyther
 :Ys gwell yn gysbell gosber
 :A gaiff ei enaid ysbaid oesber
 :Caïn yng nghyfrin ag anghyfraith
@@ Llinell 182: / Llinell 156: @@
 :Ac adar h''af'' o ''af''iaith
 :Rwy’n hen a chl''off'', ond h''off''wn
 :Lle bu chwerth''in'' a gw''in''oedd
 '''Alan Llwyd'''

@@ Llinell 94: / Llinell 94: @@
 Ceir pedwar math o gynghanedd:
 . '''Y Gynghanedd Groes'''
@@ Llinell 129: / Llinell 130: @@
 Mae’n rhaid ateb y gytsain neu’r cytseiniaid sy’n dod rhwng y brif acen a’r is-acen yn hanner cyntaf y gynghanedd â’r un gytsain neu’r un cytseiniaid sy’n dod ar ôl y brif acen yn yr ail hanner.
 . '''Y Gynghanedd Draws'''
@@ Llinell 134: / Llinell 136: @@
 Mae’r gynghanedd Draws yn dilyn yr un rheolau yn union â’r gynghanedd Groes, gydag un gwahaniaeth sylfaenol. Fe geir yn ail ran y gynghanedd, yn union ar ôl yr orffwysfa, gytsain neu gytseiniaid sy’n sefyll y tu allan i’r gyfatebiaeth gytseiniol arferol. Fe atebir pob cytsain a geir yn rhan gyntaf y gynghanedd yn ail ran y gynghanedd, a’u hateb, unwaith yn rhagor, yn yr un drefn ag y dônt, gytsain wrth gytsain; ond mae’r gyfatebiaeth yn yr ail ran yn digwydd ar ôl camu ar draws cytsain neu gytseiniaid digyfatebiaeth. A dyma enghreifftiau o’r gynghanedd Draws.
-. Traws gytbwys acennog:
+:1. Traws gytbwys acennog:
-:Fy nghyw [yn dysgu] fy nghân
+::Fy nghyw [yn dysgu] fy nghân
-. Traws gytbwys ddiacen:
+:2. Traws gytbwys ddiacen:
-:Rhodio, [lle gynt] y rhedwn
+::Rhodio, [lle gynt] y rhedwn
-. Traws anghytbwys ddisgynedig:
+:3. Traws anghytbwys ddisgynedig:
-:Y bardd trwm [dan] bridd tramor
+::Y bardd trwm [dan] bridd tramor
-. Traws anghytbwys ddyrchafedig:
+:4. Traws anghytbwys ddyrchafedig:
-:Ac i’r ffon yr ymfodlonwyf – bellach,
+::Ac i’r ffon yr ymfodlonwyf – bellach,
-::A [chan] bwyll yr elwyf ...
+:::A [chan] bwyll yr elwyf ...
 . '''Y Gynghanedd Sain'''
 Mae’r gynghanedd Sain yn cyfuno prif elfennau’r tair cynghanedd arall, sef odl a chyfatebiaeth gytseiniol. Fel y gynghanedd Lusg, ceir dwy odl yn y gynghanedd Sain, ond mae’r ddwy odl, y tro hwn, yn digwydd yng nghorff y llinell. Gellir hollti’r gynghanedd Sain yn dair rhan: odl + odl + cyfatebiaeth gytseiniol. Yr ail ran, sef yr ail odl, yw’r rhan allweddol. Odl yn unig a geir yn rhan gyntaf y gynghanedd; yr ail ran yw’r ail odl a rhan gyntaf y gyfatebiaeth gytseiniol, a’r drydedd ran yw ail ran y gyfatebiaeth gytseiniol. O ran aceniad a chyfatebiaeth gytseiniol, mae’r gynghanedd Sain gytbwys acennog, y gynghanedd Sain gytbwys ddiacen a’r gynghanedd Sain anghytbwys ddisgynedig yn dilyn rheolau’r gynghanedd Groes a’r gynghanedd Draws i’r llythyren, ond nid felly’r gynghanedd Sain anghytbwys ddyrchafedig. Gyda’r gynghanedd Sain anghytbwys ddyrchafedig, y mae’r ail odl yn digwydd yn y sillaf olaf mewn gair lluosillafog-ddiacen, a’r tro hwn rhaid ateb y gytsain neu’r cytseiniaid sy’n dod o flaen y brif acen yn y gair sy’n cynnwys yr ail odl â’r gytsain neu’r cytseiniaid sy’n dod o flaen y brif acen yn y brifodl. Mae’r gair sy’n cynnwys yr ail odl yn air lluosillafog-ddiacen yn ddieithriad, a’r brifodl yn air unsill neu luosillafog-    acennog bob tro.
 Dyma enghreifftiau o’r gynghanedd Sain:
@@ Llinell 171: / Llinell 175: @@
 ::Fil m''yrdd'' uwch '''d'''yfnff''yrdd'' y '''d'''on
 . '''Y Gynghanedd Lusg'''

@@ Llinell 123: / Llinell 123: @@
 Mewn un lle yn unig y ceir cynghanedd Groes anghytbwys ddyrchafedig, sef rhwng y cyrch ac ail hanner y gynghanedd mewn englyn, er enghraift:
-:&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; / &nbsp; &nbsp; ´
+:&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; / &nbsp; ´
 :Wrth y Groes yn ymgroesi – y mynach
 :: &nbsp; &nbsp; /

@@ Llinell 117: / Llinell 117: @@
 : &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; / &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; / &nbsp; ´
 : Eryr gwyllt : ar war gelltydd
-: &nbsp;&nbsp; r  r  g &nbsp; &nbsp;  llt &nbsp; &nbsp; r &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; r  g &nbsp; llt
+: &nbsp;&nbsp; r  r  g &nbsp; &nbsp;  llt &nbsp; &nbsp; r &nbsp;&nbsp;&nbsp; r  g &nbsp; llt
 Gyda’r math hwn o aceniad, mae’n rhaid i’r gytsain neu’r cytseiniaid sy’n dod ar ôl y brif acen yn yr orffwysfa gael eu hateb gan y gytsain neu’r cytseiniaid sy’n dod rhwng y brifacen a’r is-acen yn y brifodl. Nid oes angen ateb y gytsain neu’r cytseiniaid sy’n dod ar ôl yr is-acen yn y brifodl.