Emyn-donau (Cyfansoddwyr) - Hanes diwygio

CadiW am 22:25, 1 Mehefin 2021

2021-06-01T22:25:58Z

CadiW am 14:42, 4 Mai 2021

2021-05-04T14:42:22Z

CadiW am 18:07, 6 Mawrth 2021

2021-03-06T18:07:03Z

CadiW am 18:05, 6 Mawrth 2021

2021-03-06T18:05:14Z

CadiW: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ''''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddori...'

2021-03-06T18:03:27Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ''''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddori...'

Tudalen newydd

'''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru''], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.'''

Roedd y mwyafrif o’r [[emyn-donau]] a gyhoeddwyd i gyd-fynd â salmau mydryddol [[Edmwnd Prys]] yn 1621 yn tarddu o ffynonellau Seisnig ac Ewropeaidd, ac nid hyd nes y cyhoeddwyd argraffiad 1770 o’r ''Llyfr Gweddi Gyffredin'' y gwelwyd ymgais gan Gymro, sef y telynor Evan Williams (Ifan Wiliam neu Ifan Delynor), i lunio emyn-donau gwreiddiol. Erbyn hynny, fodd bynnag, roedd yr arfer o ganu cynulleidfaol yn ymledu, yn bennaf o dan ddylanwad y Methodistiaid. Defnyddiodd Williams Pantycelyn alawon o Loegr ar gyfer llawer o’i emynau, ond gwyddys iddo hefyd fabwysiadu ambell dôn Gymreig draddodiadol, megis ‘Dewch i’r frwydr’.

Anhysbys yw cyfansoddwyr nifer o’r tonau Cymreig sy’n ymddangos yn y casgliadau arloesol ''Peroriaeth Hyfryd'' gan John Parry, Caer (1837), ''Caniadau y Cyssegr'' gan John Roberts, Henllan (1839) a ''Caniadau Seion'' gan Richard Mills (1840), ond gellir amau eu bod wedi eu creu o fewn y cynulleidfaoedd a’u harferai neu wedi eu benthyca o darddellau seciwlar a’u haddasu i’r cysegr. Llwyddwyd yn ddiweddarach i briodoli ambell un ohonynt i gyfansoddwr – gwyddys, er enghraifft, mai Robert Williams (1782–1818), Llanfechell, yw awdur ‘Llanfair’ (‘Bethel’ yw ei henw yn ''Peroriaeth Hyfryd''). Cyfansoddwyr amatur oedd y rhain yn bennaf: gwaith gwehydd o’r Bala, Rowland Hugh Prichard (1811–87), yw’r dôn ‘Hyfrydol’ a dyfodd yn un o donau mwyaf poblogaidd y traddodiad cynulleidfaol.

Gyda thwf a datblygiad canu cynulleidfaol cododd cenhedlaeth newydd o gyfansoddwyr a luniodd emyn-donau a oedd i barhau’n ddefnyddiol ymhlith cynulleidfaoedd am ganrif a mwy. Un o’r rhai mwyaf llwyddiannus oedd John Ambrose Lloyd (1815–74), cerddor hunanaddysgedig a gyhoeddodd gasgliad o’i donau ei hun yn 1843 ac a olygodd y casgliad ''Aberth Moliant'' (1873). Fe’i dilynwyd gan Edward Stephen (Tanymarian; 1822–85) a John Roberts ([[Ieuan Gwyllt]]; 1822–77), a gyhoeddodd ''Llyfr Tonau Cynulleidfaol'' yn 1859. Wrth i gasgliadau tonau amlhau, rhoddwyd llwyfan i gyfansoddwyr eraill, rhai ohonynt, megis [[D. Emlyn Evans]] (1843–1913) a [[David Jenkins]] (1848–1915), eu hunain yn olygyddion casgliadau yn ogystal â bod yn awduron tonau unigol.

Yng ngwaith [[Joseph Parry]] (1841–1903) gwelir llawer o’r naturioldeb Cymreig wedi ei dymheru ag [[addysg]], gan fod Parry wedi astudio yn yr Academi Gerdd Frenhinol yn Llundain. Yn negawdau olaf y 19g. a hanner cyntaf yr 20g. roedd poblogrwydd y gymanfa ganu yn rhoi cyfle i lu o gyfansoddwyr lleol gael cyhoeddi eu gwaith mewn rhaglenni cymanfa.

O gyfnod Edward Stephen (Tanymarian) ac [[Ieuan Gwyllt]] ymlaen rhoddwyd pwyslais cynyddol ar grefft a chywirdeb, ac erbyn yr 20g. roedd to o gyfansoddwyr [[prifysgol]] a weithiai mewn nifer o ffurfiau cerddorol ond a oedd hefyd yn cyfansoddi emyn-donau ac yn golygu casgliadau, megis David Evans (1874–1948) ac [[E. T. Davies]] (1878–1969). Mae’n debyg mai Caradog Roberts (1878–1935), a oedd yntau wedi ennill DMus Rhydychen, oedd y mwyaf cynhyrchiol a llwyddiannus o gyfansoddwyr emyn-donau ei genhedlaeth. Eto i gyd, roedd nifer o emyn-donau mwyaf poblogaidd yr 20g. yn waith rhai nad oeddynt yn gerddorion proffesiynol, John Hughes ([[‘Cwm Rhondda’]]), W. Penfro Rowlands (‘Blaenwern’) ac M. Eddie Evans (‘Pantyfedwen’) yn eu plith.

'''Rhidian Griffiths'''

{{CC BY-SA Cydymaith}}

@@ Llinell 2: / Llinell 2: @@
 '''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru''], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.'''
-Roedd y mwyafrif o’r [[emyn-donau]] a gyhoeddwyd i gyd-fynd â salmau mydryddol [[Edmwnd Prys]] yn 1621 yn tarddu o ffynonellau Seisnig ac Ewropeaidd, ac nid hyd nes y cyhoeddwyd argraffiad 1770 o’r ''Llyfr Gweddi Gyffredin'' y gwelwyd ymgais gan Gymro, sef y telynor Evan Williams (Ifan Wiliam neu Ifan Delynor), i lunio [[emyn-donau]] gwreiddiol. Erbyn hynny, fodd bynnag, roedd yr arfer o ganu cynulleidfaol yn ymledu, yn bennaf o dan ddylanwad y Methodistiaid. Defnyddiodd Williams Pantycelyn alawon o Loegr ar gyfer llawer o’i emynau, ond gwyddys iddo hefyd fabwysiadu ambell dôn Gymreig draddodiadol, megis ‘Dewch i’r frwydr’.
+Roedd y mwyafrif o’r [[emyn-donau]] a gyhoeddwyd i gyd-fynd â salmau mydryddol [[Prys, Edmwnd (1542/3-1623) | Edmwnd Prys]] yn 1621 yn tarddu o ffynonellau Seisnig ac Ewropeaidd, ac nid hyd nes y cyhoeddwyd argraffiad 1770 o’r ''Llyfr Gweddi Gyffredin'' y gwelwyd ymgais gan Gymro, sef y telynor Evan Williams (Ifan Wiliam neu Ifan Delynor), i lunio [[Emyn-donau | emyn-donau]] gwreiddiol. Erbyn hynny, fodd bynnag, roedd yr arfer o ganu cynulleidfaol yn ymledu, yn bennaf o dan ddylanwad y Methodistiaid. Defnyddiodd Williams Pantycelyn alawon o Loegr ar gyfer llawer o’i emynau, ond gwyddys iddo hefyd fabwysiadu ambell dôn Gymreig draddodiadol, megis ‘Dewch i’r frwydr’.
 Anhysbys yw cyfansoddwyr nifer o’r tonau Cymreig sy’n ymddangos yn y casgliadau arloesol ''Peroriaeth Hyfryd'' gan John Parry, Caer (1837), ''Caniadau y Cyssegr'' gan John Roberts, Henllan (1839) a ''Caniadau Seion'' gan Richard Mills (1840), ond gellir amau eu bod wedi eu creu o fewn y cynulleidfaoedd a’u harferai neu wedi eu benthyca o darddellau seciwlar a’u haddasu i’r cysegr. Llwyddwyd yn ddiweddarach i briodoli ambell un ohonynt i gyfansoddwr – gwyddys, er enghraifft, mai Robert Williams (1782–1818), Llanfechell, yw awdur ‘Llanfair’ (‘Bethel’ yw ei henw yn ''Peroriaeth Hyfryd)''. Cyfansoddwyr amatur oedd y rhain yn bennaf: gwaith gwehydd o’r Bala, Rowland Hugh Prichard (1811–87), yw’r dôn ‘Hyfrydol’ a dyfodd yn un o donau mwyaf poblogaidd y traddodiad cynulleidfaol.
-Gyda thwf a datblygiad canu cynulleidfaol cododd cenhedlaeth newydd o gyfansoddwyr a luniodd emyn-donau a oedd i barhau’n ddefnyddiol ymhlith cynulleidfaoedd am ganrif a mwy. Un o’r rhai mwyaf llwyddiannus oedd John Ambrose Lloyd (1815–74), cerddor hunanaddysgedig a gyhoeddodd gasgliad o’i donau ei hun yn 1843 ac a olygodd y casgliad ''Aberth Moliant'' (1873). Fe’i dilynwyd gan Edward Stephen (Tanymarian; 1822–85) a John Roberts ([[Ieuan Gwyllt]]; 1822–77), a gyhoeddodd ''Llyfr Tonau Cynulleidfaol'' yn 1859. Wrth i gasgliadau tonau amlhau, rhoddwyd llwyfan i gyfansoddwyr eraill, rhai ohonynt, megis [[D. Emlyn Evans]] (1843–1913) a [[David Jenkins]] (1848–1915), eu hunain yn olygyddion casgliadau yn ogystal â bod yn awduron tonau unigol.
+Gyda thwf a datblygiad canu cynulleidfaol cododd cenhedlaeth newydd o gyfansoddwyr a luniodd emyn-donau a oedd i barhau’n ddefnyddiol ymhlith cynulleidfaoedd am ganrif a mwy. Un o’r rhai mwyaf llwyddiannus oedd John Ambrose Lloyd (1815–74), cerddor hunanaddysgedig a gyhoeddodd gasgliad o’i donau ei hun yn 1843 ac a olygodd y casgliad ''Aberth Moliant'' (1873). Fe’i dilynwyd gan Edward Stephen (Tanymarian; 1822–85) a John Roberts ([[Ieuan Gwyllt (John Roberts; 1822-77) | Ieuan Gwyllt]]; 1822–77), a gyhoeddodd ''Llyfr Tonau Cynulleidfaol'' yn 1859. Wrth i gasgliadau tonau amlhau, rhoddwyd llwyfan i gyfansoddwyr eraill, rhai ohonynt, megis [[Evans, David Emlyn (1843-1913) | D. Emlyn Evans]] (1843–1913) a [[Jenkins, David (1848-1915) | David Jenkins]] (1848–1915), eu hunain yn olygyddion casgliadau yn ogystal â bod yn awduron tonau unigol.
-Yng ngwaith [[Joseph Parry]] (1841–1903) gwelir llawer o’r naturioldeb Cymreig wedi ei dymheru ag [[addysg]], gan fod Parry wedi astudio yn yr Academi Gerdd Frenhinol yn Llundain. Yn negawdau olaf y 19g. a hanner cyntaf yr 20g. roedd poblogrwydd y gymanfa ganu yn rhoi cyfle i lu o gyfansoddwyr lleol gael cyhoeddi eu gwaith mewn rhaglenni cymanfa.
+Yng ngwaith [[Parry, Joseph (1841-1903) | Joseph Parry]] (1841–1903) gwelir llawer o’r naturioldeb Cymreig wedi ei dymheru ag [[Diwylliant a'r Diwydiant Cerddoriaeth | addysg]], gan fod Parry wedi astudio yn yr Academi Gerdd Frenhinol yn Llundain. Yn negawdau olaf y 19g. a hanner cyntaf yr 20g. roedd poblogrwydd y gymanfa ganu yn rhoi cyfle i lu o gyfansoddwyr lleol gael cyhoeddi eu gwaith mewn rhaglenni cymanfa.
-O gyfnod Edward Stephen (Tanymarian) ac [[Ieuan Gwyllt]] ymlaen rhoddwyd pwyslais cynyddol ar grefft a chywirdeb, ac erbyn yr 20g. roedd to o gyfansoddwyr [[prifysgol]] a weithiai mewn nifer o ffurfiau cerddorol ond a oedd hefyd yn cyfansoddi emyn-donau ac yn golygu casgliadau, megis David Evans (1874–1948) ac [[E. T. Davies]] (1878–1969). Mae’n debyg mai Caradog Roberts (1878–1935), a oedd yntau wedi ennill DMus Rhydychen, oedd y mwyaf cynhyrchiol a llwyddiannus o gyfansoddwyr emyn-donau ei genhedlaeth. Eto i gyd, roedd nifer o emyn-donau mwyaf poblogaidd yr 20g. yn waith rhai nad oeddynt yn gerddorion proffesiynol, John Hughes ([[‘Cwm Rhondda’]]), W. Penfro Rowlands (‘Blaenwern’) ac M. Eddie Evans (‘Pantyfedwen’) yn eu plith.
+O gyfnod Edward Stephen (Tanymarian) ac Ieuan Gwyllt ymlaen rhoddwyd pwyslais cynyddol ar grefft a chywirdeb, ac erbyn yr 20g. roedd to o gyfansoddwyr [[Prifysgolion a Cherddoriaeth yng Nghymru | prifysgol]] a weithiai mewn nifer o ffurfiau cerddorol ond a oedd hefyd yn cyfansoddi emyn-donau ac yn golygu casgliadau, megis David Evans (1874–1948) ac [[Davies, E. T. (1878-1969) | E. T. Davies]] (1878–1969). Mae’n debyg mai Caradog Roberts (1878–1935), a oedd yntau wedi ennill DMus Rhydychen, oedd y mwyaf cynhyrchiol a llwyddiannus o gyfansoddwyr emyn-donau ei genhedlaeth. Eto i gyd, roedd nifer o emyn-donau mwyaf poblogaidd yr 20g. yn waith rhai nad oeddynt yn gerddorion proffesiynol, John Hughes ([['Cwm Rhondda']]), W. Penfro Rowlands (‘Blaenwern’) ac M. Eddie Evans (‘Pantyfedwen’) yn eu plith.
 '''Rhidian Griffiths'''

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 14:42, 4 Mai 2021
Llinell 15:		Llinell 15:

	{{CC BY-SA Cydymaith}}		{{CC BY-SA Cydymaith}}
		+	[[Categori:Cerddoriaeth]]

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 18:07, 6 Mawrth 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
		+	__NOAUTOLINKS__
	'''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru''], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.'''		'''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru''], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.'''