Emynwyr - Hanes diwygio

CadiW am 22:28, 1 Mehefin 2021

2021-06-01T22:28:47Z

CadiW am 22:28, 1 Mehefin 2021

2021-06-01T22:28:06Z

CadiW am 14:42, 4 Mai 2021

2021-05-04T14:42:45Z

CadiW am 18:16, 6 Mawrth 2021

2021-03-06T18:16:03Z

CadiW am 18:15, 6 Mawrth 2021

2021-03-06T18:15:20Z

CadiW am 18:15, 6 Mawrth 2021

2021-03-06T18:15:07Z

CadiW: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ''''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddori...'

2021-03-06T18:13:37Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ''''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddori...'

Tudalen newydd

'''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru''], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.'''

Cyn y Diwygiad Protestannaidd roedd yr emyn yng Nghymru yn rhan o ddiwylliant Catholig cyfandir Ewrop, a Lladin yn bennaf oedd iaith emynau. Mae’n debyg mai’r ymgais gyntaf o bwys i lunio emynau Cymraeg at ddefnydd cynulleidfa oedd mydryddiad [[Edmwnd Prys]] (1544–1623), Archddiacon Meirionnydd, o’r holl salmau, casgliad a gyhoeddwyd gyntaf, ynghyd â deuddeg alaw, yn gymar i’r ''Llyfr Gweddi Gyffredin'' yn 1621.

Cafwyd sawl argraffiad pellach o’r [[salmau cân]] hyn ac fe’u defnyddiwyd yn helaeth yn yr eglwysi. Ceir rhai emynau o waith Piwritaniaid ac eraill yn yr 17g., megis cyfieithiad Rowland Fychan, Caer-gai o’r emyn Lladin, ''Veni sancte spiritus'', a gweithiau gan Morgan Llwyd. Ond yn sgil y Diwygiad Efengylaidd yn y 18g. y blodeuodd yr emyn Cymraeg, a’r ganrif honno a gynhyrchodd sêr disgleiriaf emynyddiaeth yng Nghymru, sef [[Dafydd]] Jones (1711–77), Caeo; Morgan Rhys (1716–79), Llanfynydd; William Williams (1717–91), Pantycelyn; Dafydd Wiliam (1720/1–94), Llandeilo Fach; John Thomas, Rhaeadr Gwy (1730–1804?); ac Ann Griffiths (1776–1805), Dolwar Fach, Llanfihangel yng Ngwynfa. Nodweddir emynau’r awduron hyn a’u tebyg gan angerdd efengylaidd ac yn achos Ann Griffiths yn arbennig gan fesur helaeth o gyfriniaeth. Cyfrifir Williams Pantycelyn nid yn unig yn emynydd o’r radd flaenaf ond hefyd yn fardd o bwys yn y traddodiad rhamantaidd.

Yn ystod y 19g., gellir dweud i’r emyn dyfu’n fwy ffurfiol ei natur a’i fynegiant, a dechreuodd gwaith emynwyr ymddangos mewn casgliadau cyfansawdd at ddefnydd cynulleidfaoedd yn hytrach nag mewn casgliadau o waith un emynydd yn unig. I’r ganrif hon y perthyn Ieuan Glan Geirionydd (Evan Evans; 1795– 1855), Eben Fardd (Ebenezer Thomas; 1802–63) a Gwilym Hiraethog (William Rees, 1802–83), awdur un o emynau gorau’r Gymraeg, ‘Dyma gariad fel y moroedd’. Roedd y rhain hefyd yn llenorion galluog. O ail hanner y 19g. ymlaen canfyddir newid pwyslais, a daw’r emyn i adlewyrchu llai o’r profiad angerddol personol o Dduw a mwy o brofiad cynulleidfaol, mewn oes pan oedd y capeli’n tyfu’n fwy niferus ac yn fwy ffurfiol eu naws a’u haddoliad.

Canfyddir elfennau o bwyslais cymdeithasol yn ogystal â phrofiad personol yng ngwaith Elfed (Howell Elvet Lewis; 1860–1953) a J. T. Job (1867– 1938), tra mae gwaith Nantlais (W. Nantlais Williams; 1874–1959) yn parhau yn y traddodiad efengylaidd. Gellir dweud i lawer o emynwyr diweddarach ddilyn y patrymau hyn, a cheir nifer o emynau o’r 20g. sy’n adleisio themâu ac ieithwedd cyfnodau cynharach. Ond yn yr 20g. hefyd, rhoddwyd pwyslais cynyddol ar grefft a gloywder mynegiant – dyma a welir yng ngwaith W. Rhys Nicholas (1914–96), y mwyaf toreithiog o emynwyr y cyfnod diweddar.

Nid yw gwaith emynwyr Cymru yn gyfyngedig i lyfrau, cylchgronau, casgliadau o emynau a rhaglenni cymanfaoedd canu. Cyplyswyd geiriau emynwyr â darnau o [[gerddoriaeth glasurol]], a cheir unawdau a darnau [[corawl]] gan gyfansoddwyr Cymreig sydd yn gosod geiriau emynwyr, er enghraifft yr unawd ''O Fab y Dyn'' gan [[Meirion Williams]] i eiriau George Rees (1873–1950), a’r trefniannau i gorau meibion, ''Laudamus'' (‘Bryn Calfaria’) gan [[Daniel Protheroe]] a ''Deus Salutis'' (‘Llef’) a ''Christus Redemptor'' (‘Hyfrydol’) gan [[Mansel Thomas]].
'''
Rhidian Griffiths'''

{{CC BY-SA Cydymaith}}

@@ Llinell 4: / Llinell 4: @@
 Cyn y Diwygiad Protestannaidd roedd yr emyn yng Nghymru yn rhan o ddiwylliant Catholig cyfandir Ewrop, a Lladin yn bennaf oedd iaith emynau. Mae’n debyg mai’r ymgais gyntaf o bwys i lunio emynau Cymraeg at ddefnydd cynulleidfa oedd mydryddiad [[Prys, Edmwnd (1542/3-1623) | Edmwnd Prys]] (1544–1623), Archddiacon Meirionnydd, o’r holl salmau, casgliad a gyhoeddwyd gyntaf, ynghyd â deuddeg alaw, yn gymar i’r ''Llyfr Gweddi Gyffredin'' yn 1621.
-Cafwyd sawl argraffiad pellach o’r [[salmau cân]] hyn ac fe’u defnyddiwyd yn helaeth yn yr eglwysi. Ceir rhai emynau o waith Piwritaniaid ac eraill yn yr 17g., megis cyfieithiad Rowland Fychan, Caer-gai o’r emyn Lladin, ''Veni sancte spiritus'', a gweithiau gan Morgan Llwyd. Ond yn sgil y Diwygiad Efengylaidd yn y 18g. y blodeuodd yr emyn Cymraeg, a’r ganrif honno a gynhyrchodd sêr disgleiriaf emynyddiaeth yng Nghymru, sef Dafydd Jones (1711–77), Caeo; Morgan Rhys (1716–79), Llanfynydd; William Williams (1717–91), Pantycelyn; Dafydd Wiliam (1720/1–94), Llandeilo Fach; John Thomas, Rhaeadr Gwy (1730–1804?); ac Ann Griffiths (1776–1805), Dolwar Fach, Llanfihangel yng Ngwynfa. Nodweddir emynau’r awduron hyn a’u tebyg gan angerdd efengylaidd ac yn achos Ann Griffiths yn arbennig gan fesur helaeth o gyfriniaeth. Cyfrifir Williams Pantycelyn nid yn unig yn emynydd o’r radd flaenaf ond hefyd yn fardd o bwys yn y traddodiad rhamantaidd.
+Cafwyd sawl argraffiad pellach o’r [[Prys, Edmwnd (1542/3-1623) | salmau cân]] hyn ac fe’u defnyddiwyd yn helaeth yn yr eglwysi. Ceir rhai emynau o waith Piwritaniaid ac eraill yn yr 17g., megis cyfieithiad Rowland Fychan, Caer-gai o’r emyn Lladin, ''Veni sancte spiritus'', a gweithiau gan Morgan Llwyd. Ond yn sgil y Diwygiad Efengylaidd yn y 18g. y blodeuodd yr emyn Cymraeg, a’r ganrif honno a gynhyrchodd sêr disgleiriaf emynyddiaeth yng Nghymru, sef Dafydd Jones (1711–77), Caeo; Morgan Rhys (1716–79), Llanfynydd; William Williams (1717–91), Pantycelyn; Dafydd Wiliam (1720/1–94), Llandeilo Fach; John Thomas, Rhaeadr Gwy (1730–1804?); ac Ann Griffiths (1776–1805), Dolwar Fach, Llanfihangel yng Ngwynfa. Nodweddir emynau’r awduron hyn a’u tebyg gan angerdd efengylaidd ac yn achos Ann Griffiths yn arbennig gan fesur helaeth o gyfriniaeth. Cyfrifir Williams Pantycelyn nid yn unig yn emynydd o’r radd flaenaf ond hefyd yn fardd o bwys yn y traddodiad rhamantaidd.
 Yn ystod y 19g., gellir dweud i’r emyn dyfu’n fwy ffurfiol ei natur a’i fynegiant, a dechreuodd gwaith emynwyr ymddangos mewn casgliadau cyfansawdd at ddefnydd cynulleidfaoedd yn hytrach nag mewn casgliadau o waith un emynydd yn unig. I’r ganrif hon y perthyn Ieuan Glan Geirionydd (Evan Evans; 1795– 1855), Eben Fardd (Ebenezer Thomas; 1802–63) a Gwilym Hiraethog (William Rees, 1802–83), awdur un o emynau gorau’r Gymraeg, ‘Dyma gariad fel y moroedd’. Roedd y rhain hefyd yn llenorion galluog. O ail hanner y 19g. ymlaen canfyddir newid pwyslais, a daw’r emyn i adlewyrchu llai o’r profiad angerddol personol o Dduw a mwy o brofiad cynulleidfaol, mewn oes pan oedd y capeli’n tyfu’n fwy niferus ac yn fwy ffurfiol eu naws a’u haddoliad.

@@ Llinell 2: / Llinell 2: @@
 '''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru''], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.'''
-Cyn y Diwygiad Protestannaidd roedd yr emyn yng Nghymru yn rhan o ddiwylliant Catholig cyfandir Ewrop, a Lladin yn bennaf oedd iaith emynau. Mae’n debyg mai’r ymgais gyntaf o bwys i lunio emynau Cymraeg at ddefnydd cynulleidfa oedd mydryddiad [[Edmwnd Prys]] (1544–1623), Archddiacon Meirionnydd, o’r holl salmau, casgliad a gyhoeddwyd gyntaf, ynghyd â deuddeg alaw, yn gymar i’r ''Llyfr Gweddi Gyffredin'' yn 1621.
+Cyn y Diwygiad Protestannaidd roedd yr emyn yng Nghymru yn rhan o ddiwylliant Catholig cyfandir Ewrop, a Lladin yn bennaf oedd iaith emynau. Mae’n debyg mai’r ymgais gyntaf o bwys i lunio emynau Cymraeg at ddefnydd cynulleidfa oedd mydryddiad [[Prys, Edmwnd (1542/3-1623) | Edmwnd Prys]] (1544–1623), Archddiacon Meirionnydd, o’r holl salmau, casgliad a gyhoeddwyd gyntaf, ynghyd â deuddeg alaw, yn gymar i’r ''Llyfr Gweddi Gyffredin'' yn 1621.
 Cafwyd sawl argraffiad pellach o’r [[salmau cân]] hyn ac fe’u defnyddiwyd yn helaeth yn yr eglwysi. Ceir rhai emynau o waith Piwritaniaid ac eraill yn yr 17g., megis cyfieithiad Rowland Fychan, Caer-gai o’r emyn Lladin, ''Veni sancte spiritus'', a gweithiau gan Morgan Llwyd. Ond yn sgil y Diwygiad Efengylaidd yn y 18g. y blodeuodd yr emyn Cymraeg, a’r ganrif honno a gynhyrchodd sêr disgleiriaf emynyddiaeth yng Nghymru, sef Dafydd Jones (1711–77), Caeo; Morgan Rhys (1716–79), Llanfynydd; William Williams (1717–91), Pantycelyn; Dafydd Wiliam (1720/1–94), Llandeilo Fach; John Thomas, Rhaeadr Gwy (1730–1804?); ac Ann Griffiths (1776–1805), Dolwar Fach, Llanfihangel yng Ngwynfa. Nodweddir emynau’r awduron hyn a’u tebyg gan angerdd efengylaidd ac yn achos Ann Griffiths yn arbennig gan fesur helaeth o gyfriniaeth. Cyfrifir Williams Pantycelyn nid yn unig yn emynydd o’r radd flaenaf ond hefyd yn fardd o bwys yn y traddodiad rhamantaidd.
@@ Llinell 10: / Llinell 10: @@
 Canfyddir elfennau o bwyslais cymdeithasol yn ogystal â phrofiad personol yng ngwaith Elfed (Howell Elvet Lewis; 1860–1953) a J. T. Job (1867–1938), tra mae gwaith Nantlais (W. Nantlais Williams; 1874–1959) yn parhau yn y traddodiad efengylaidd. Gellir dweud i lawer o emynwyr diweddarach ddilyn y patrymau hyn, a cheir nifer o emynau o’r 20g. sy’n adleisio themâu ac ieithwedd cyfnodau cynharach. Ond yn yr 20g. hefyd, rhoddwyd pwyslais cynyddol ar grefft a gloywder mynegiant – dyma a welir yng ngwaith W. Rhys Nicholas (1914–96), y mwyaf toreithiog o emynwyr y cyfnod diweddar.
-Nid yw gwaith emynwyr Cymru yn gyfyngedig i lyfrau, cylchgronau, casgliadau o emynau a rhaglenni cymanfaoedd canu. Cyplyswyd geiriau emynwyr â darnau o [[gerddoriaeth glasurol]], a cheir unawdau a darnau [[corawl]] gan gyfansoddwyr Cymreig sydd yn gosod geiriau emynwyr, er enghraifft yr unawd ''O Fab y Dyn'' gan [[Meirion Williams]] i eiriau George Rees (1873–1950), a’r trefniannau i gorau meibion, ''Laudamus'' (‘Bryn Calfaria’) gan [[Daniel Protheroe]] a ''Deus Salutis'' (‘Llef’) a ''Christus Redemptor'' (‘Hyfrydol’) gan [[Mansel Thomas]].
+Nid yw gwaith emynwyr Cymru yn gyfyngedig i lyfrau, cylchgronau, casgliadau o emynau a rhaglenni cymanfaoedd canu. Cyplyswyd geiriau emynwyr â darnau o [[Clasurol a Chelfyddydol, Cerddoriaeth | gerddoriaeth glasurol]], a cheir unawdau a darnau [[Corau Cymysg | corawl]] gan gyfansoddwyr Cymreig sydd yn gosod geiriau emynwyr, er enghraifft yr unawd ''O Fab y Dyn'' gan [[Williams, Meirion (1901-76) | Meirion Williams]] i eiriau George Rees (1873–1950), a’r trefniannau i gorau meibion, ''Laudamus'' (‘Bryn Calfaria’) gan [[Protheroe, Daniel (1866-1934) | Daniel Protheroe]] a ''Deus Salutis'' (‘Llef’) a ''Christus Redemptor'' (‘Hyfrydol’) gan [[Thomas, Mansel (1909-86) | Mansel Thomas]].
 '''Rhidian Griffiths'''

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 14:42, 4 Mai 2021
Llinell 15:		Llinell 15:

	{{CC BY-SA Cydymaith}}		{{CC BY-SA Cydymaith}}
		+	[[Categori:Cerddoriaeth]]