CadiW am 19:36, 24 Mawrth 2021

2021-03-24T19:36:10Z

CadiW: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ''''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddori...'

2021-03-24T19:35:25Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ''''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddori...'

Tudalen newydd

'''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru''], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.'''

Augusta Waddington oedd aeres stad Llanofer, Sir Fynwy. Priododd Benjamin Hall yn 1823 a mabwysiadodd yr [[enw barddol]] Gwenynen Gwent yn 1834 (Ley 1996, 128). Urddwyd ei gŵr yn farwn Llanofer yn 1859 ac, o ganlyniad, derbyniodd hithau’r teitl Arglwyddes Llanofer. Er nad Cymraeg oedd ei mamiaith bu’n ddiwyd yn noddi a hyrwyddo agweddau gwahanol ar ddiwylliant gwerin Cymru, yn enwedig cerddoriaeth a’r wisg Gymreig.

Bu’n byw yn ôl yr hyn a dybiai oedd safonau a dulliau traddodiadol yr oes. Er enghraifft, bu’n gyfrifol am greu gwisg genedlaethol ac fe’i gwisgai’n aml er mwyn gosod esiampl i weddill merched Cymru. Dyma a ddaeth maes o law yn wisg Gymreig draddodiadol. Gwnaeth Augusta Hall ymdrech hefyd i gadw’r hen arferion Cymreig yn fyw, megis y Fari Lwyd, gwasanaethau’r [[Plygain]], [[Gŵyl]] Ifan, defodau nos Ystwyll, hel [[calennig]], [[cerdd dant]] a [[dawnsio]]. Dynoda ei henw barddol natur ddeublyg ei chymeriad, yn cynnig ei phrysurdeb a’i chefnogaeth ar y naill law ac yn barod i gyhuddo a beirniadu ar y llall.

Nodweddid y 19g. gan gyfnod o ddadeni diwylliannol ac roedd ei chartref, Llys Llanofer, yn ganolfan ddiwylliannol Gymreig o bwys. Gohebai â thywysogion a thywysogesau a châi gwleidyddion, [[ysgolheigion]], beirdd, llenorion, cerddorion a haneswyr groeso mawr ar ei haelwyd. Adwaenid ei chyfeillion pennaf fel aelodau ‘cylch Llanofer’ a gynhwysai Angharad Llwyd, y Foneddiges Elizabeth Brown Greenly (Llwydlas), a fu’n ysbrydoliaeth iddi ddysgu’r Gymraeg, [[Maria Jane Williams]], John Jones (Tegid), Thomas Price (Carnhuanawc), y Foneddiges Charlotte Guest a [[John Parry]] (Bardd Alaw). Ystyriai’r rhain ei chartref yn noddfa, gan iddi gyflogi [[telynorion]] yn y llys, gan gynnwys [[John Roberts]] (Telynor Cymru), sefydlu ysgol ar gyfer telynorion dall yn Llanymddyfri a chefnogi gwneuthurwyr telynau teires ar ei stad, unigolion megis Bassett Jones ([[Caerdydd]]).

Bu’n weithgar ac yn ymroddedig hefyd er budd unigolion lleol. Cynorthwyodd [[Maria Jane Williams]] gyda’i chyfrol ''Ancient National Airs of Gwent and Morganwg'' (1844) gan fynnu y dylai ‘gynnwys geiriau Cymraeg yn unig’ (Williams 1988, 13). Gellir honni mai ei dylanwad ar gyfrol Jane Williams oedd un o’i phrif gyfraniadau i gerddoriaeth werin Cymru, gan mai hwn oedd y casgliad cyhoeddedig cyntaf i gynnwys geiriau Cymraeg.

Roedd hi’n aelod blaenllaw o Gymdeithas Cymreigyddion y Fenni, a sefydlwyd yn 1834 (Morgan 1988, 5; gw. hefyd Thomas 1978, sy’n cynnig mai yn 1833 y sefydlwyd y gymdeithas), a bu’n bleidiol i’r [[eisteddfodau]] a gynhaliwyd rhwng 1834 ac 1853. Sicrhaodd nawdd a chefnogaeth ar eu cyfer gan gynnig gwobrau gwerthfawr, sy’n cyfateb i gyfanswm o oddeutu can mil o bunnoedd yn ein harian ni heddiw (Morgan 1988, 9), a thrwy ei gweithgarwch diflino yn hyrwyddo’r [[delyn deires]]. Câi ei hystyried yn lladmerydd ar ran y delyn deires mewn oes pan welid y delyn bedal yn ennill tir a thelynorion mawr y dydd, rhai fel [[John Thomas]] ([[Pencerdd]] Gwalia) yn troi cefn ar yr offeryn a gyfrifid ar y pryd yn offeryn cenedlaethol y Cymry. Ystyriai Augusta Hall yr hyn a wnaeth John Thomas yn frad (Ley 1996, 133) a digiodd wrtho am byth. Yn wir, cymaint oedd ei sêl dros y delyn deires fel y sefydlodd weithdy ar dir y stad i gynhyrchu’r offeryn, a llwyddodd i ddwyn perswâd ar deuluoedd cefnog i gynnig telynau teires drudfawr yn wobrau yn eisteddfodau’r cyfnod (Evans 1986, 203).

Dyma wraig a ddefnyddiodd ei chyfoeth a’i statws i roi asbri o’r newydd i ffordd o fyw a oedd mewn perygl o ddiflannu am byth. Bu farw ar 17 Ionawr 1896.

'''Leila Salisbury'''

==Llyfryddiaeth==

:Maxwell Fraser, ‘The Girlhood of Augusta Waddington (afterwards Lady Llanover) – 1802–23’, ''Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru'', XII/4 (Gaeaf, 1962), 305–22

:Mair Elvet Thomas, ''Afiaith yng Ngwent'' (Caerdydd, 1978)

:Gwynfor Evans, ‘Gwenynen Gwent – Arglwyddes Llanofer (1802–1896)’, ''Seiri Cenedl y Cymry'' (Llandysul, 1986), 201–5

:Eunice Bryn Williams, ‘Arglwyddes Llanofer a Cherddoriaeth Gymreig’, ''Welsh Music'', 8/8 (Gwanwyn/ Haf, 1988), 7–15

:Prys Morgan, ''Gwenynen Gwent'' (Casnewydd, 1988)

:Rachel Ley, ‘Arglwyddes Llanofer a’r Delyn Deires’, ''Hanes Cerddoriaeth Cymru/Welsh Music History'', 1 (1996), 128–35

:———, ‘Pencerddes Gerddgar: Augusta Hall (1802–1896) a Cherddoriaeth Werin Gymreig’, ''Canu Gwerin'', 19 (1996), 22–34

:Prys Morgan, ‘Lady Llanover (1802–1896), “Gwenynen Gwent”’, ''Trafodion Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion'', 13 (2006), 94–106

{{CC BY-SA Cydymaith}}

@@ Llinell 1: / Llinell 1: @@
 '''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru''], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.'''
@@ Llinell 5: / Llinell 6: @@
 Bu’n byw yn ôl yr hyn a dybiai oedd safonau a dulliau traddodiadol yr oes. Er enghraifft, bu’n gyfrifol am greu gwisg genedlaethol ac fe’i gwisgai’n aml er mwyn gosod esiampl i weddill merched Cymru. Dyma a ddaeth maes o law yn wisg Gymreig draddodiadol. Gwnaeth Augusta Hall ymdrech hefyd i gadw’r hen arferion Cymreig yn fyw, megis y Fari Lwyd, gwasanaethau’r [[Plygain]], [[Gŵyl]] Ifan, defodau nos Ystwyll, hel [[calennig]], [[cerdd dant]] a [[dawnsio]]. Dynoda ei henw barddol natur ddeublyg ei chymeriad, yn cynnig ei phrysurdeb a’i chefnogaeth ar y naill law ac yn barod i gyhuddo a beirniadu ar y llall.
-Nodweddid y 19g. gan gyfnod o ddadeni diwylliannol ac roedd ei chartref, Llys Llanofer, yn ganolfan ddiwylliannol Gymreig o bwys. Gohebai â thywysogion a thywysogesau a châi gwleidyddion, [[ysgolheigion]], beirdd, llenorion, cerddorion a haneswyr groeso mawr ar ei haelwyd. Adwaenid ei chyfeillion pennaf fel aelodau ‘cylch Llanofer’ a gynhwysai Angharad Llwyd, y Foneddiges Elizabeth Brown Greenly (Llwydlas), a fu’n ysbrydoliaeth iddi ddysgu’r Gymraeg, [[Maria Jane Williams]], John Jones (Tegid), Thomas Price (Carnhuanawc), y Foneddiges Charlotte Guest a [[John Parry]] (Bardd Alaw). Ystyriai’r rhain ei chartref yn noddfa, gan iddi gyflogi [[telynorion]] yn y llys, gan gynnwys [[John Roberts]] (Telynor Cymru), sefydlu ysgol ar gyfer telynorion dall yn Llanymddyfri a chefnogi gwneuthurwyr telynau teires ar ei stad, unigolion megis Bassett Jones ([[Caerdydd]]).
+Nodweddid y 19g. gan gyfnod o ddadeni diwylliannol ac roedd ei chartref, Llys Llanofer, yn ganolfan ddiwylliannol Gymreig o bwys. Gohebai â thywysogion a thywysogesau a châi gwleidyddion, [[ysgolheigion]], beirdd, llenorion, cerddorion a haneswyr groeso mawr ar ei haelwyd. Adwaenid ei chyfeillion pennaf fel aelodau ‘cylch Llanofer’ a gynhwysai Angharad Llwyd, y Foneddiges Elizabeth Brown Greenly (Llwydlas), a fu’n ysbrydoliaeth iddi ddysgu’r Gymraeg, [[Maria Jane Williams]], John Jones (Tegid), Thomas Price (Carnhuanawc), y Foneddiges Charlotte Guest a [[John Parry]] (Bardd Alaw). Ystyriai’r rhain ei chartref yn noddfa, gan iddi gyflogi [[telynorion]] yn y llys, gan gynnwys [[John Roberts]] (Telynor Cymru), sefydlu ysgol ar gyfer telynorion dall yn Llanymddyfri a chefnogi gwneuthurwyr telynau teires ar ei stad, unigolion megis Bassett Jones (Caerdydd).
 Bu’n weithgar ac yn ymroddedig hefyd er budd unigolion lleol. Cynorthwyodd [[Maria Jane Williams]] gyda’i chyfrol ''Ancient National Airs of Gwent and Morganwg'' (1844) gan fynnu y dylai ‘gynnwys geiriau Cymraeg yn unig’ (Williams 1988, 13). Gellir honni mai ei dylanwad ar gyfrol Jane Williams oedd un o’i phrif gyfraniadau i gerddoriaeth werin Cymru, gan mai hwn oedd y casgliad cyhoeddedig cyntaf i gynnwys geiriau Cymraeg.

Hall, Augusta (1802–96) - Hanes diwygio

CadiW am 19:36, 24 Mawrth 2021

CadiW: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ''''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddori...'