Hwiangerdd (Hwiangerddi) - Hanes diwygio

CadiW am 16:38, 26 Awst 2021

2021-08-26T16:38:20Z

CadiW am 16:37, 26 Awst 2021

2021-08-26T16:37:59Z

CadiW am 16:35, 26 Awst 2021

2021-08-26T16:35:39Z

CadiW am 16:34, 26 Awst 2021

2021-08-26T16:34:37Z

CadiW am 08:51, 16 Gorffennaf 2021

2021-07-16T08:51:52Z

CadiW am 17:22, 18 Mai 2021

2021-05-18T17:22:00Z

CadiW am 17:21, 18 Mai 2021

2021-05-18T17:21:16Z

CadiW: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'NOAUTOLINKS '''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydy...'

2021-05-18T17:20:42Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda '__NOAUTOLINKS__ '''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydy...'

Tudalen newydd

__NOAUTOLINKS__
'''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru''], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.'''

Ystyr lythrennol hwiangerdd yw cân a genir i ddiben suo baban i gysgu. Yr hwiangerddi Cymraeg mwyaf adnabyddus yw ‘Si Hei Lwli ’Mabi’, ‘Cysga Di’, ‘Suo Gân’ (Huna Blentyn) a ‘Myfi sy’n Magu’r Baban’.

Mae’n amhosibl gwybod pryd yn union y cyfansoddwyd y caneuon hyn, ond gellir yn rhesymol dybio eu bod ymhlith yr hynaf o ganeuon gwerin unrhyw wlad, a’u bod yn rhan bwysig o’r traddodiad llafar, a gafodd eu trosglwyddo o un genhedlaeth i’r llall.

Yr enghraifft Gymraeg hynaf, yn ddi-os, yw ‘Pais Dinogad’, cerdd sy’n ymddangos yn ''Llyfr Aneirin'' – llawysgrif ganoloesol ond un a allai fod wedi cael ei chyfansoddi mor gynnar â’r 7g. Mae’r gerdd fechan hon, sy’n cynnwys dwy ar bymtheg o linellau, wedi’i hymgorffori oddi mewn i gerdd arwrol enwog ''Y Gododdin,'' heb fod iddi berthynas amlwg gyda gweddill y gerdd honno, a cheir ynddi amryw o gyfeiriadau at hela. Tybir mai mam sydd yma yn canu i’w phlentyn. Crys neu siaced yw ystyr ‘pais’ yma:

:Pais Dinogad, fraith fraith,
:O grwyn balaod ban wraith:
:Chwid, chwid, chwidogaith,
:Gochanwn, gochenyn’ wythgwaith.

Os gwir y dybiaeth mai hwiangerdd yw hon, nid annisgwyl yw bod yr alaw a genid ar y geiriau wedi hen ddiflannu. Yn Gymraeg, mae gan y gair ‘hwiangerdd’ hefyd ystyr fwy cyffredinol, sef rhigymau a chaneuon syml i blant ''(nursery rhymes)'' – rhai ohonynt gydag alaw gyfarwydd, ac eraill na fwriadwyd iddynt gael eu canu o angenrheidrwydd. Ymhlith y mwyaf adnabyddus yn y dosbarth cyntaf y mae’r penillion hyn:

:Si hei lwli ’mabi,
:Y gwynt o’r dwyrain chwyth;
:Si, fy mabi, lwli
:Mae’r wylan ar ei nyth;
:Si hei lwli, lwli lws,
:Cysga, cysga, ’mabi tlws,
:Si hei lwli ’mabi,
:Y gwynt o’r dwyrain chwyth.

Symlrwydd yw prif nodwedd y penillion a’r rhigymau, a chysondeb mydr ac odl – cyfuniad sy’n allweddol o ran eu serio ar gof y plentyn yn ogystal â’r sawl sy’n eu canu. Mae’r alawon hwythau’n syml, gyda chwmpas cyfyng o nodau, ac yn cydweddu’n berffaith â’r geiriau. Smala a direidus yw tôn llawer o’r rhigymau:

:Fe neidiodd llyffant ar un naid
:O Lansanffraid i Lunden,
:A neidiodd yn ei ôl drachefn
:Hyd ganllaw pont Llangollen,
:A lle disgynnodd y drydedd waith?
:Yng nghanol caerau Corwen.

Ar y cyfan, byd gwledig, amaethyddol a ddarlunnir. Mae llinellau fel ‘y fuwch yn y beudy / yn brefu am y llo’ neu ‘mae gen i fochyn bychan’ yn llawer mwy cyffredin na ‘Bachgen bach o Ddowlais / Yn gweithio ’ngwaith y tân’. Awgryma hynny eu bod yn tarddu o gyfnod cyn y Chwyldro Diwydiannol, a chyn cyfnod y diwygiadau crefyddol hefyd. Eithriadau prin yw’r cerddi sy’n grefyddol eu naws.

Pan gyhoeddodd y bardd Ceiriog gasgliad o hwiangerddi Cymraeg yn ''Yr Arweinydd'' yn 1857 daeth dan lach rhai o arweinwyr crefyddol y dydd, ond meddai: ‘Ffôl, gwag a phlentynaidd yn ddiamau, ac efallai pechadurus yng ngolwg rhai, yw’r cerddi annwyl hyn, a anadlwyd ac a suwyd i’n clustiau pan oeddym fabanod ar lin ein mamau. Ond yr wyf fi o’r farn mai plant mawr byddar i felystra cerdd a deillion i dlysni symlrwydd yw pob un na fedr deimlo swyn y math hwn o hen rigymau’ (Hughes 1857).

Rhan annatod o’r traddodiad llafar oedd y rhigymau a’r alawon. Dyna sydd i gyfrif am yr amrywiadau a gofnodwyd yn y geiriau o ardal i ardal. ‘Y cobler coch o Ruddlan / A aeth i foddi cath’ a geir mewn un pennill, ond ceir fersiynau eraill megis ‘Y cobler coch o’r Hengoed’, ‘Siencyn Sion o’r Hengoed’, ‘Colin Coch o Gaio’ a ‘Llywelyn Fawr o Fawddwy’. Dyna sydd i gyfrif hefyd am yr hwiangerddi ‘newydd’ a gyfansoddwyd gan wahanol bobl ar batrwm yr hen rai – caneuon a dyfodd yr un mor gyfarwydd â’r hen rai gydag amser. Er enghraifft:

:Llywelyn bach tyrd yma,
:Ac ar fy nglin i dysga
:Hen iaith dy fam yn gyntaf un,
:Ac wedyn iaith Victoria.

Un o’r rhai mwyaf toreithiog yn y maes oedd y bardd [[J. Glyn Davies]] (1870–1953), gŵr yr oedd ganddo ddawn ddi-feth i gyfansoddi penillion a’u priodi gydag alaw syml, megis yn y gân ‘Fuoch chi rioed yn morio?’

Y casgliad mwyaf arloesol o hwiangerddi Cymraeg oedd ''Hwiangerddi’r Wlad'' gan Eluned Bebb a gyhoeddwyd yn 1941. Meddai yn ei rhagymadrodd: ‘Tybiaf fod gwerth triphlyg, o leiaf, i’n hwiangerddi ni’r Cymry. Yn sŵn eu geiriau, ac o’u clywed dro ar ôl tro, nid hir y bydd y plentyn cyn siarad ac ynganu’n groyw a chlir. Yn ail, o sicrhau’r hwiangerddi ar yr aelwyd gartref, rhoddir i’r plant gefndir i’w hiaith a bery ar hyd eu hoes, fel nas dadwreiddir ar chwarae bach. Ac yn olaf, dyma’r ffordd gyntaf oll i ddenu’r meddwl ifanc at lenyddiaeth a llên gwerin’ (Bebb 1941).

Ychydig o ymdrech a wnaed gan neb i geisio dwyn sylw gweddill y byd at hwiangerddi Cymru drwy eu cyfieithu. Yr unig ymdrech sylweddol oedd cyhoeddiad Jennett Humphries yn 1894, ''Old Welsh Knee Songs''. Defnyddiwyd amryw o alawon yr hwiangerddi Cymraeg gan [[Grace Williams]] yn sail i’w gwaith cerddorfaol ''Fantasia on Welsh Nursery Tunes,'' a gyfansoddwyd yn 1940.

'''Arfon Gwilym'''

==Llyfryddiaeth==

*Huw Hughes (‘Tegai’) (gol.), ''Yr Arweinydd'' (1857)

*Jennett Humphries, ''Old Welsh Knee Songs'' [1894](Llundain, 2010)

*Eluned Bebb (gol.) ''Hwiangerddi’r Wlad'' (Llandybïe, 1941)

{{CC BY-SA Cydymaith}}
[[Categori:Cerddoriaeth]]

@@ Llinell 44: / Llinell 44: @@
 :Ac wedyn iaith Victoria.
-Un o’r rhai mwyaf toreithiog yn y maes oedd y bardd [[Davies, J. Glyn (1870-1953) | J. Glyn Davies]] (1870–1953), gŵr yr oedd ganddo ddawn ddi-feth i gyfansoddi penillion a’u priodi gydag alaw syml, megis yn y gân ‘Fuoch chi rioed yn morio?’ [[Delwedd:Dau Gi Bach.png|bawd|chwith|<small>‘Dau Gi Bach’.</small>]]
+Un o’r rhai mwyaf toreithiog yn y maes oedd y bardd [[Davies, J. Glyn (1870-1953) | J. Glyn Davies]] (1870–1953), gŵr yr oedd ganddo ddawn ddi-feth i gyfansoddi penillion a’u priodi gydag alaw syml, megis yn y gân ‘Fuoch chi rioed yn morio?’
 Y casgliad mwyaf arloesol o hwiangerddi Cymraeg oedd ''Hwiangerddi’r Wlad'' gan Eluned Bebb a gyhoeddwyd yn 1941. Meddai yn ei rhagymadrodd: ‘Tybiaf fod gwerth triphlyg, o leiaf, i’n hwiangerddi ni’r Cymry. Yn sŵn eu geiriau, ac o’u clywed dro ar ôl tro, nid hir y bydd y plentyn cyn siarad ac ynganu’n groyw a chlir. Yn ail, o sicrhau’r hwiangerddi ar yr aelwyd gartref, rhoddir i’r plant gefndir i’w hiaith a bery ar hyd eu hoes, fel nas dadwreiddir ar chwarae bach. Ac yn olaf, dyma’r ffordd gyntaf oll i ddenu’r meddwl ifanc at lenyddiaeth a llên gwerin’ (Bebb 1941).

@@ Llinell 33: / Llinell 33: @@
 :Yng nghanol caerau Corwen.
-Ar y cyfan, byd gwledig, amaethyddol a ddarlunnir. Mae llinellau fel ‘y fuwch yn y beudy / yn brefu am y llo’ neu ‘mae gen i fochyn bychan’ yn llawer mwy cyffredin na ‘Bachgen bach o Ddowlais / Yn gweithio ’ngwaith y tân’. Awgryma hynny eu bod yn tarddu o gyfnod cyn y Chwyldro Diwydiannol, a chyn cyfnod y diwygiadau crefyddol hefyd. Eithriadau prin yw’r cerddi sy’n grefyddol eu naws.[[Delwedd:Mi Welais Jac y Do.png|bawd|chwith|<small>‘Mi Welais Jac y Do’.</small>]]
+Ar y cyfan, byd gwledig, amaethyddol a ddarlunnir. Mae llinellau fel ‘y fuwch yn y beudy / yn brefu am y llo’ neu ‘mae gen i fochyn bychan’ yn llawer mwy cyffredin na ‘Bachgen bach o Ddowlais / Yn gweithio ’ngwaith y tân’. Awgryma hynny eu bod yn tarddu o gyfnod cyn y Chwyldro Diwydiannol, a chyn cyfnod y diwygiadau crefyddol hefyd. Eithriadau prin yw’r cerddi sy’n grefyddol eu naws.[[Delwedd:Mi Welais Jac y Do.png|thumb|<small>‘Mi Welais Jac y Do’.</small>]]
 Pan gyhoeddodd y bardd Ceiriog gasgliad o hwiangerddi Cymraeg yn ''Yr Arweinydd'' yn 1857 daeth dan lach rhai o arweinwyr crefyddol y dydd, ond meddai: ‘Ffôl, gwag a phlentynaidd yn ddiamau, ac efallai pechadurus yng ngolwg rhai, yw’r cerddi annwyl hyn, a anadlwyd ac a suwyd i’n clustiau pan oeddym fabanod ar lin ein mamau. Ond yr wyf fi o’r farn mai plant mawr byddar i felystra cerdd a deillion i dlysni symlrwydd yw pob un na fedr deimlo swyn y math hwn o hen rigymau’ (Hughes 1857).
@@ Llinell 44: / Llinell 44: @@
 :Ac wedyn iaith Victoria.
-Un o’r rhai mwyaf toreithiog yn y maes oedd y bardd [[Davies, J. Glyn (1870-1953) | J. Glyn Davies]] (1870–1953), gŵr yr oedd ganddo ddawn ddi-feth i gyfansoddi penillion a’u priodi gydag alaw syml, megis yn y gân ‘Fuoch chi rioed yn morio?’ [[Delwedd:Dau Gi Bach.png|thumb|<small>‘Dau Gi Bach’.</small>]]
+Un o’r rhai mwyaf toreithiog yn y maes oedd y bardd [[Davies, J. Glyn (1870-1953) | J. Glyn Davies]] (1870–1953), gŵr yr oedd ganddo ddawn ddi-feth i gyfansoddi penillion a’u priodi gydag alaw syml, megis yn y gân ‘Fuoch chi rioed yn morio?’ [[Delwedd:Dau Gi Bach.png|bawd|chwith|<small>‘Dau Gi Bach’.</small>]]
 Y casgliad mwyaf arloesol o hwiangerddi Cymraeg oedd ''Hwiangerddi’r Wlad'' gan Eluned Bebb a gyhoeddwyd yn 1941. Meddai yn ei rhagymadrodd: ‘Tybiaf fod gwerth triphlyg, o leiaf, i’n hwiangerddi ni’r Cymry. Yn sŵn eu geiriau, ac o’u clywed dro ar ôl tro, nid hir y bydd y plentyn cyn siarad ac ynganu’n groyw a chlir. Yn ail, o sicrhau’r hwiangerddi ar yr aelwyd gartref, rhoddir i’r plant gefndir i’w hiaith a bery ar hyd eu hoes, fel nas dadwreiddir ar chwarae bach. Ac yn olaf, dyma’r ffordd gyntaf oll i ddenu’r meddwl ifanc at lenyddiaeth a llên gwerin’ (Bebb 1941).

@@ Llinell 1: / Llinell 1: @@
+__NOAUTOLINKS__
 '''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru''], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.'''
-[[Ystyr]] lythrennol [[hwiangerdd]] yw cân a genir i ddiben suo baban i gysgu. Yr hwiangerddi Cymraeg mwyaf adnabyddus yw ‘Si Hei Lwli ’Mabi’, ‘Cysga Di’, ‘Suo Gân’ (Huna Blentyn) a ‘Myfi sy’n Magu’r Baban’.
+Ystyr lythrennol [[hwiangerdd]] yw cân a genir i ddiben suo baban i gysgu. Yr hwiangerddi Cymraeg mwyaf adnabyddus yw ‘Si Hei Lwli ’Mabi’, ‘Cysga Di’, ‘Suo Gân’ (Huna Blentyn) a ‘Myfi sy’n Magu’r Baban’.
 Mae’n amhosibl gwybod pryd yn union y cyfansoddwyd y caneuon hyn, ond gellir yn rhesymol dybio eu bod ymhlith yr hynaf o ganeuon gwerin unrhyw wlad, a’u bod yn rhan bwysig o’r traddodiad llafar, a gafodd eu trosglwyddo o un genhedlaeth i’r llall.
-Yr enghraifft Gymraeg hynaf, yn ddi-os, yw ‘Pais Dinogad’, cerdd sy’n ymddangos yn ''Llyfr Aneirin'' – [[llawysgrif]] ganoloesol ond un a allai fod wedi cael ei chyfansoddi mor gynnar â’r 7g. Mae’r gerdd fechan hon, sy’n cynnwys dwy ar bymtheg o linellau, wedi’i hymgorffori oddi mewn i gerdd [[arwrol]] enwog ''Y Gododdin,'' heb fod iddi berthynas amlwg gyda gweddill y gerdd honno, a cheir ynddi amryw o gyfeiriadau at hela. Tybir mai mam sydd yma yn canu i’w phlentyn. Crys neu siaced yw ystyr ‘pais’ yma:
+Yr enghraifft Gymraeg hynaf, yn ddi-os, yw ‘Pais Dinogad’, cerdd sy’n ymddangos yn ''Llyfr Aneirin'' – [[llawysgrif]] ganoloesol ond un a allai fod wedi cael ei chyfansoddi mor gynnar â’r 7g. Mae’r gerdd fechan hon, sy’n cynnwys dwy ar bymtheg o linellau, wedi’i hymgorffori oddi mewn i gerdd arwrol enwog ''Y Gododdin,'' heb fod iddi berthynas amlwg gyda gweddill y gerdd honno, a cheir ynddi amryw o gyfeiriadau at hela. Tybir mai mam sydd yma yn canu i’w phlentyn. Crys neu siaced yw ystyr ‘pais’ yma:
 :Pais Dinogad, fraith fraith,

@@ Llinell 13: / Llinell 13: @@
 :Gochanwn, gochenyn’ wythgwaith.
-Os gwir y dybiaeth mai hwiangerdd yw hon, nid annisgwyl yw bod yr alaw a genid ar y geiriau wedi hen ddiflannu. Yn Gymraeg, mae gan y gair ‘hwiangerdd’ hefyd ystyr fwy cyffredinol, sef rhigymau a chaneuon syml i blant ''(nursery rhymes)'' – rhai ohonynt gydag alaw gyfarwydd, ac eraill na fwriadwyd iddynt gael eu canu o angenrheidrwydd. Ymhlith y mwyaf adnabyddus yn y dosbarth cyntaf y mae’r penillion hyn:[[Delwedd:Si Hei Lwli Mabi.png|thumb|<small>Yr Hwiangerdd ‘Si Hei Lwli Mabi’.</small>]]
+Os gwir y dybiaeth mai hwiangerdd yw hon, nid annisgwyl yw bod yr alaw a genid ar y geiriau wedi hen ddiflannu. Yn Gymraeg, mae gan y gair ‘hwiangerdd’ hefyd ystyr fwy cyffredinol, sef rhigymau a chaneuon syml i blant ''(nursery rhymes)'' – rhai ohonynt gydag alaw gyfarwydd, ac eraill na fwriadwyd iddynt gael eu canu o angenrheidrwydd. Ymhlith y mwyaf adnabyddus yn y dosbarth cyntaf y mae’r penillion hyn:
-:Si hei lwli ’mabi,
+:Si hei lwli ’mabi, [[Delwedd:Si Hei Lwli Mabi.png|thumb|<small>Yr Hwiangerdd ‘Si Hei Lwli Mabi’.</small>]]
 :Y gwynt o’r dwyrain chwyth;
 :Si, fy mabi, lwli

@@ Llinell 1: / Llinell 1: @@
-__NOAUTOLINKS__
 '''Mae'r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i'w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru''Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru''], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.'''
-Ystyr lythrennol hwiangerdd yw cân a genir i ddiben suo baban i gysgu. Yr hwiangerddi Cymraeg mwyaf adnabyddus yw ‘Si Hei Lwli ’Mabi’, ‘Cysga Di’, ‘Suo Gân’ (Huna Blentyn) a ‘Myfi sy’n Magu’r Baban’.
+[[Ystyr]] lythrennol [[hwiangerdd]] yw cân a genir i ddiben suo baban i gysgu. Yr hwiangerddi Cymraeg mwyaf adnabyddus yw ‘Si Hei Lwli ’Mabi’, ‘Cysga Di’, ‘Suo Gân’ (Huna Blentyn) a ‘Myfi sy’n Magu’r Baban’.
 Mae’n amhosibl gwybod pryd yn union y cyfansoddwyd y caneuon hyn, ond gellir yn rhesymol dybio eu bod ymhlith yr hynaf o ganeuon gwerin unrhyw wlad, a’u bod yn rhan bwysig o’r traddodiad llafar, a gafodd eu trosglwyddo o un genhedlaeth i’r llall.
-Yr enghraifft Gymraeg hynaf, yn ddi-os, yw ‘Pais Dinogad’, cerdd sy’n ymddangos yn ''Llyfr Aneirin'' – llawysgrif ganoloesol ond un a allai fod wedi cael ei chyfansoddi mor gynnar â’r 7g. Mae’r gerdd fechan hon, sy’n cynnwys dwy ar bymtheg o linellau, wedi’i hymgorffori oddi mewn i gerdd arwrol enwog ''Y Gododdin,'' heb fod iddi berthynas amlwg gyda gweddill y gerdd honno, a cheir ynddi amryw o gyfeiriadau at hela. Tybir mai mam sydd yma yn canu i’w phlentyn. Crys neu siaced yw ystyr ‘pais’ yma:
+Yr enghraifft Gymraeg hynaf, yn ddi-os, yw ‘Pais Dinogad’, cerdd sy’n ymddangos yn ''Llyfr Aneirin'' – [[llawysgrif]] ganoloesol ond un a allai fod wedi cael ei chyfansoddi mor gynnar â’r 7g. Mae’r gerdd fechan hon, sy’n cynnwys dwy ar bymtheg o linellau, wedi’i hymgorffori oddi mewn i gerdd [[arwrol]] enwog ''Y Gododdin,'' heb fod iddi berthynas amlwg gyda gweddill y gerdd honno, a cheir ynddi amryw o gyfeiriadau at hela. Tybir mai mam sydd yma yn canu i’w phlentyn. Crys neu siaced yw ystyr ‘pais’ yma:
 :Pais Dinogad, fraith fraith,
@@ Llinell 24: / Llinell 24: @@
 :Y gwynt o’r dwyrain chwyth.
-Symlrwydd yw prif nodwedd y penillion a’r rhigymau, a chysondeb mydr ac odl – cyfuniad sy’n allweddol o ran eu serio ar gof y plentyn yn ogystal â’r sawl sy’n eu canu. Mae’r alawon hwythau’n syml, gyda chwmpas cyfyng o nodau, ac yn cydweddu’n berffaith â’r geiriau. Smala a direidus yw tôn llawer o’r rhigymau:
+Symlrwydd yw prif nodwedd y penillion a’r rhigymau, a chysondeb [[mydr]] ac odl – cyfuniad sy’n allweddol o ran eu serio ar gof y plentyn yn ogystal â’r sawl sy’n eu canu. Mae’r alawon hwythau’n syml, gyda chwmpas cyfyng o nodau, ac yn cydweddu’n berffaith â’r geiriau. Smala a direidus yw tôn llawer o’r rhigymau:
 :Fe neidiodd llyffant ar un naid
@@ Llinell 48: / Llinell 48: @@
 Y casgliad mwyaf arloesol o hwiangerddi Cymraeg oedd ''Hwiangerddi’r Wlad'' gan Eluned Bebb a gyhoeddwyd yn 1941. Meddai yn ei rhagymadrodd: ‘Tybiaf fod gwerth triphlyg, o leiaf, i’n hwiangerddi ni’r Cymry. Yn sŵn eu geiriau, ac o’u clywed dro ar ôl tro, nid hir y bydd y plentyn cyn siarad ac ynganu’n groyw a chlir. Yn ail, o sicrhau’r hwiangerddi ar yr aelwyd gartref, rhoddir i’r plant gefndir i’w hiaith a bery ar hyd eu hoes, fel nas dadwreiddir ar chwarae bach. Ac yn olaf, dyma’r ffordd gyntaf oll i ddenu’r meddwl ifanc at lenyddiaeth a llên gwerin’ (Bebb 1941).
-Ychydig o ymdrech a wnaed gan neb i geisio dwyn sylw gweddill y byd at hwiangerddi Cymru drwy eu cyfieithu. Yr unig ymdrech sylweddol oedd cyhoeddiad Jennett Humphries yn 1894, ''Old Welsh Knee Songs''. Defnyddiwyd amryw o alawon yr hwiangerddi Cymraeg gan [[Grace Williams]] yn sail i’w gwaith cerddorfaol ''Fantasia on Welsh Nursery Tunes,'' a gyfansoddwyd yn 1940.
+Ychydig o ymdrech a wnaed gan neb i geisio dwyn sylw gweddill y byd at hwiangerddi Cymru drwy eu [[cyfieithu]]. Yr unig ymdrech sylweddol oedd cyhoeddiad Jennett Humphries yn 1894, ''Old Welsh Knee Songs''. Defnyddiwyd amryw o alawon yr hwiangerddi Cymraeg gan [[Grace Williams]] yn sail i’w gwaith cerddorfaol ''Fantasia on Welsh Nursery Tunes,'' a gyfansoddwyd yn 1940.
 '''Arfon Gwilym'''