Ieithyddiaeth - Hanes diwygio

LauraArman: newid enw dolen

2021-03-11T01:53:42Z

newid enw dolen

LauraArman: /* Llyfryddiaeth */

2019-02-27T21:56:33Z

‎Llyfryddiaeth

LauraArman am 21:54, 27 Chwefror 2019

2019-02-27T21:54:35Z

LauraArman: ychwanegu awduron

2019-02-27T21:54:11Z

ychwanegu awduron

LauraArman: /* Llyfryddiaeth */ newid blwyddyn y cyhoeddiad

2019-02-27T21:50:32Z

‎Llyfryddiaeth: newid blwyddyn y cyhoeddiad

LauraArman: newid y ddolen i semanteg, ychwanegu'r llyfryddiaeth, dolenni hawlfraint a chategori.

2019-02-27T21:48:41Z

newid y ddolen i semanteg, ychwanegu'r llyfryddiaeth, dolenni hawlfraint a chategori.

LauraArman: Esboniad o ieithyddiaeth fel astudiaeth neu faes academaidd

2019-02-27T21:41:40Z

Esboniad o ieithyddiaeth fel astudiaeth neu faes academaidd

Tudalen newydd

Ieithyddiaeth yw astudiaeth o iaith, ei defnydd a’i strwythur. Nid yw’r syniad o ‘iaith’ yn golygu iaith benodol (fel Cymraeg, Gwyddeleg, neu Ffrangeg), ond iaith yn gyffredinol.

Mae iaith yn galluogi unigolion i gyfleu gwybodaeth gymhleth i bobl eraill drwy siarad neu drwy ddefnyddio arwyddion o ryw fath. Yn syml, mae pobl yn defnyddio iaith i gyflawni pwrpas penodol; mae iaith yn rhoi’r gallu i bobl i ofyn cwestiynau am y byd o’u cwmpas neu i gyfarwyddo rhywbeth. Ond mae ystyr cymdeithasol i iaith hefyd. Mae’n gallu datgelu rhywbeth am hunaniaeth y siaradwr (o ble mae’n dod, ei oedran, ei ryw neu ei rywedd, ei ddosbarth cymdeithasol a.y.b.).

== Beth mae ieithyddion yn ei wneud? ==

Yr argraff gyffredinol a geir yn aml wrth glywed y term ‘ieithydd’ yw fod yr unigolyn yn siarad nifer o ieithoedd, neu’n rhywun sy’n hoff o ddysgu ieithoedd. Mae’n wir fod rhai ieithyddion yn gallu siarad nifer o ieithoedd, ond ffocws ieithydd yn yr ystyr academaidd yw astudio strwythur a defnydd iaith yn gyffredinol gan ddefnyddio’r dull disgrifiadol.

Mae ieithyddion yn astudio sut i gynrychioli strwythur y gwahanol agweddau ar iaith (sain, ystyr, ffurf geiriau, a.y.b.), sut i ddatblygu theori i esbonio gwahanol batrymau ieithyddol, a sut mae gwahanol agweddau ar iaith yn rhyngweithio â’i gilydd.

Yn ogystal, mae ieithyddion yn ymchwilio i’r modd y mae plant ac oedolion yn dysgu iaith ac ail iaith (caffael iaith, ''language acquisition''), sut mae’r wybodaeth hon yn cael ei storio yn y meddwl, a sut mae iaith yn amrywio (rhwng siaradwyr a rhwng lleoliadau).

== Y dull disgrifiadol ==

Y ddwy brif ffordd o asesu iaith yw’r dull rhagnodol (''prescriptivism'') a’r dull disgrifiadol (''descriptivism''). Amcan y dull disgrifiadol yw disgrifio’n fanwl gywir, yn systematig, ac yn wrthrychol (''objectively'') sut mae iaith yn cael ei defnyddio. Nid yw’r dull yn labelu defnydd penodol o iaith yn ‘gywir’ neu’n ‘anghywir’. Dyma un o egwyddorion sylfaenol astudiaethau ieithyddol.

Ar y llaw arall, mae’r dull rhagnodol yn cynnig ffurfiau safonol i’w defnyddio. Mae’r dull yn gosod rheolau ar gyfer iaith sy’n ‘gywir’, ac nid yw iaith sy’n torri’r rheolau yn dderbyniol, yn ôl y cyfrwng.

== Strwythur iaith ==

Mae ieithyddion yn astudio strwythur iaith ac ieithoedd, ac mae ieithyddiaeth yn cynnwys nifer o bynciau neu is-feysydd. Gellir disgrifio is-feysydd ieithyddiaeth fel ‘blociau adeiladu’ iaith. Astudiaeth o ddulliau cynhyrchu, trawsyrru a chanfod seiniau yw [[seineg]] (neu ffoneteg, ''phonetics''), ond [[ffonoleg]] yw’r enw ar astudiaeth o’r ffordd y mae seiniau’n cael eu dosbarthu mewn iaith. Astudiaeth o’r ffordd y mae iaith yn ffurfio geiriau yw [[morffoleg]]. Astudiaeth o’r ffordd y mae adeiladu brawddegau o eiriau yw [[cystrawen]] (''syntax''). Astudiaeth o ystyr geiriau a brawddegau yw [[ystyr|semanteg]], ond mae pragmateg hefyd yn astudiaeth o [[ystyr]]. Astudiaeth o ystyr mewn cyd-destun yw [[ystyr|pragmateg]].

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 01:53, 11 Mawrth 2021
Llinell 19:		Llinell 19:
	== Strwythur iaith ==		== Strwythur iaith ==

−	Mae ieithyddion yn astudio strwythur iaith ac ieithoedd, ac mae ieithyddiaeth yn cynnwys nifer o bynciau neu is-feysydd. Gellir disgrifio is-feysydd ieithyddiaeth fel ‘blociau adeiladu’ iaith. Astudiaeth o ddulliau cynhyrchu, trawsyrru a chanfod seiniau yw [[seineg]] (neu ffoneteg, ''phonetics''), ond [[ffonoleg]] yw’r enw ar astudiaeth o’r ffordd y mae seiniau’n cael eu dosbarthu mewn iaith. Astudiaeth o’r ffordd y mae iaith yn ffurfio geiriau yw [[morffoleg]]. Astudiaeth o’r ffordd y mae adeiladu brawddegau o eiriau yw [[cystrawen]] (''syntax''). Astudiaeth o ystyr geiriau a brawddegau yw [[semanteg]], ond mae pragmateg hefyd yn astudiaeth o [[ystyr]]. Astudiaeth o ystyr mewn cyd-destun yw [[ystyr\|pragmateg]].	+	Mae ieithyddion yn astudio strwythur iaith ac ieithoedd, ac mae ieithyddiaeth yn cynnwys nifer o bynciau neu is-feysydd. Gellir disgrifio is-feysydd ieithyddiaeth fel ‘blociau adeiladu’ iaith. Astudiaeth o ddulliau cynhyrchu, trawsyrru a chanfod seiniau yw [[seineg]] (neu ffoneteg, ''phonetics''), ond [[seineg\|ffonoleg]] yw’r enw ar astudiaeth o’r ffordd y mae seiniau’n cael eu dosbarthu mewn iaith. Astudiaeth o’r ffordd y mae iaith yn ffurfio geiriau yw [[morffoleg]]. Astudiaeth o’r ffordd y mae adeiladu brawddegau o eiriau yw [[cystrawen]] (''syntax''). Astudiaeth o ystyr geiriau a brawddegau yw [[semanteg]], ond mae pragmateg hefyd yn astudiaeth o [[ystyr]]. Astudiaeth o ystyr mewn cyd-destun yw [[ystyr\|pragmateg]].

@@ Llinell 26: / Llinell 26: @@
 == Llyfryddiaeth ==
-Dyfynnwyd y [[testun]] o:
+Dyfynnwyd yr holl destun o:
 Cooper, S. & L. Arman (Wrthi'n paratoi) Cyflwyniad. Yn S. Cooper & L. Arman (goln.) ''Cyflwyniad i ieithyddiaeth.'' Y Coleg Cymraeg Cenedlaethol.

@@ Llinell 20: / Llinell 20: @@
 Mae ieithyddion yn astudio strwythur iaith ac ieithoedd, ac mae ieithyddiaeth yn cynnwys nifer o bynciau neu is-feysydd. Gellir disgrifio is-feysydd ieithyddiaeth fel ‘blociau adeiladu’ iaith. Astudiaeth o ddulliau cynhyrchu, trawsyrru a chanfod seiniau yw [[seineg]] (neu ffoneteg, ''phonetics''), ond [[ffonoleg]] yw’r enw ar astudiaeth o’r ffordd y mae seiniau’n cael eu dosbarthu mewn iaith. Astudiaeth o’r ffordd y mae iaith yn ffurfio geiriau yw [[morffoleg]]. Astudiaeth o’r ffordd y mae adeiladu brawddegau o eiriau yw [[cystrawen]] (''syntax''). Astudiaeth o ystyr geiriau a brawddegau yw [[semanteg]], ond mae pragmateg hefyd yn astudiaeth o [[ystyr]]. Astudiaeth o ystyr mewn cyd-destun yw [[ystyr|pragmateg]].
 '''Sarah Cooper a Laura Arman'''
@@ Llinell 25: / Llinell 26: @@
 == Llyfryddiaeth ==
-Dyfynnwyd y testun o:
+Dyfynnwyd y [[testun]] o:
 Cooper, S. & L. Arman (Wrthi'n paratoi) Cyflwyniad. Yn S. Cooper & L. Arman (goln.) ''Cyflwyniad i ieithyddiaeth.'' Y Coleg Cymraeg Cenedlaethol.

@@ Llinell 20: / Llinell 20: @@
 Mae ieithyddion yn astudio strwythur iaith ac ieithoedd, ac mae ieithyddiaeth yn cynnwys nifer o bynciau neu is-feysydd. Gellir disgrifio is-feysydd ieithyddiaeth fel ‘blociau adeiladu’ iaith. Astudiaeth o ddulliau cynhyrchu, trawsyrru a chanfod seiniau yw [[seineg]] (neu ffoneteg, ''phonetics''), ond [[ffonoleg]] yw’r enw ar astudiaeth o’r ffordd y mae seiniau’n cael eu dosbarthu mewn iaith. Astudiaeth o’r ffordd y mae iaith yn ffurfio geiriau yw [[morffoleg]]. Astudiaeth o’r ffordd y mae adeiladu brawddegau o eiriau yw [[cystrawen]] (''syntax''). Astudiaeth o ystyr geiriau a brawddegau yw [[semanteg]], ond mae pragmateg hefyd yn astudiaeth o [[ystyr]]. Astudiaeth o ystyr mewn cyd-destun yw [[ystyr|pragmateg]].
 == Llyfryddiaeth ==
 Cooper, S. & L. Arman (Wrthi'n paratoi) Cyflwyniad. Yn S. Cooper & L. Arman (goln.) ''Cyflwyniad i ieithyddiaeth.'' Y Coleg Cymraeg Cenedlaethol.

@@ Llinell 23: / Llinell 23: @@
 == Llyfryddiaeth ==
-Cooper, S. & L. Arman (2019) Cyflwyniad. Yn S. Cooper & L. Arman (goln.) ''Cyflwyniad i ieithyddiaeth.'' Y Coleg Cymraeg Cenedlaethol.
+Cooper, S. & L. Arman (Wrthi'n paratoi) Cyflwyniad. Yn S. Cooper & L. Arman (goln.) ''Cyflwyniad i ieithyddiaeth.'' Y Coleg Cymraeg Cenedlaethol.
 {{CC BY-SA}}
 [[Categori:Ieithyddiaeth]]

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 21:48, 27 Chwefror 2019
Llinell 19:		Llinell 19:
	== Strwythur iaith ==		== Strwythur iaith ==

−	Mae ieithyddion yn astudio strwythur iaith ac ieithoedd, ac mae ieithyddiaeth yn cynnwys nifer o bynciau neu is-feysydd. Gellir disgrifio is-feysydd ieithyddiaeth fel ‘blociau adeiladu’ iaith. Astudiaeth o ddulliau cynhyrchu, trawsyrru a chanfod seiniau yw [[seineg]] (neu ffoneteg, ''phonetics''), ond [[ffonoleg]] yw’r enw ar astudiaeth o’r ffordd y mae seiniau’n cael eu dosbarthu mewn iaith. Astudiaeth o’r ffordd y mae iaith yn ffurfio geiriau yw [[morffoleg]]. Astudiaeth o’r ffordd y mae adeiladu brawddegau o eiriau yw [[cystrawen]] (''syntax''). Astudiaeth o ystyr geiriau a brawddegau yw [[~~ystyr\|~~semanteg]], ond mae pragmateg hefyd yn astudiaeth o [[ystyr]]. Astudiaeth o ystyr mewn cyd-destun yw [[ystyr\|pragmateg]].	+	Mae ieithyddion yn astudio strwythur iaith ac ieithoedd, ac mae ieithyddiaeth yn cynnwys nifer o bynciau neu is-feysydd. Gellir disgrifio is-feysydd ieithyddiaeth fel ‘blociau adeiladu’ iaith. Astudiaeth o ddulliau cynhyrchu, trawsyrru a chanfod seiniau yw [[seineg]] (neu ffoneteg, ''phonetics''), ond [[ffonoleg]] yw’r enw ar astudiaeth o’r ffordd y mae seiniau’n cael eu dosbarthu mewn iaith. Astudiaeth o’r ffordd y mae iaith yn ffurfio geiriau yw [[morffoleg]]. Astudiaeth o’r ffordd y mae adeiladu brawddegau o eiriau yw [[cystrawen]] (''syntax''). Astudiaeth o ystyr geiriau a brawddegau yw [[semanteg]], ond mae pragmateg hefyd yn astudiaeth o [[ystyr]]. Astudiaeth o ystyr mewn cyd-destun yw [[ystyr\|pragmateg]].
		+
		+	== Llyfryddiaeth ==
		+
		+	Cooper, S. & L. Arman (2019) Cyflwyniad. Yn S. Cooper & L. Arman (goln.) ''Cyflwyniad i ieithyddiaeth.'' Y Coleg Cymraeg Cenedlaethol.
		+
		+	{{CC BY-SA}}
		+	[[Categori:Ieithyddiaeth]]