Llen iâ - Hanes diwygio

MariFflur: /* Llyfryddiaeth */

2016-07-22T09:55:32Z

‎Llyfryddiaeth

Marc Haynes: Symudodd Marc Haynes y dudalen Llen Iâ i Llen iâ

2014-09-09T13:59:31Z

Symudodd Marc Haynes y dudalen Llen Iâ i Llen iâ

Marc Haynes: nodyn ar y drwydded CC

2014-08-13T15:12:33Z

nodyn ar y drwydded CC

Marc Haynes: symudwyd i Categori:Daearyddiaeth (yn hytrach na Categori:Esboniadur Daearyddiaeth): h.y. y casgliad daearyddiaeth o fewn yr Esboniadur

2014-07-31T11:46:46Z

symudwyd i Categori:Daearyddiaeth (yn hytrach na Categori:Esboniadur Daearyddiaeth): h.y. y casgliad daearyddiaeth o fewn yr Esboniadur

Marc Haynes: clean up

2014-06-19T08:13:25Z

clean up

Elis Glynne am 14:36, 3 Rhagfyr 2013

2013-12-03T14:36:23Z

Gwydion Jones am 13:56, 5 Medi 2013

2013-09-05T13:56:34Z

Gwydion Jones am 13:55, 5 Medi 2013

2013-09-05T13:55:17Z

Gwydion Jones am 13:54, 5 Medi 2013

2013-09-05T13:54:09Z

Gwydion Jones am 13:53, 5 Medi 2013

2013-09-05T13:53:52Z

@@ Llinell 9: / Llinell 9: @@
 == Llyfryddiaeth ==
-* Benn, D.I. a Evans, D.J.A. (adarg. 2010) ''Glaciers and Glaciation'', Arnold, Llundain, tt. 15–18.
+* Benn, D. I. a Evans, D. J. A. (adarg. 2010) ''Glaciers and Glaciation'', Arnold, Llundain, tt. 15–18.
-* Bennett, M.R. a Glasser, N.F. (ail arg. 2009) ''Glacial Geology: Ice Sheets and Landforms'', Wiley, Chichester, tt. 7–17.
+* Bennett, M. R. a Glasser, N. F. (ail arg. 2009) ''Glacial Geology: Ice Sheets and Landforms'', Wiley, Chichester, tt. 7–17.
-* Hancock, P.L. a Skinner, B.J. (2000) ''The Oxford Companion to The Earth'', Oxford University Press, Rhydychen, tt. 24–8, 475–9.
+* Hancock, P. L. a Skinner, B. J. (2000) ''The Oxford Companion to The Earth'', Oxford University Press, Rhydychen, tt. 24–8, 475–9.

@@ Llinell 1: / Llinell 1: @@
 (Saesneg: ''ice sheet'')
-Corff mawr iawn o iâ yw llen iâ ac iddi arwynebedd sydd yn fwy nag oddeutu 50,000 km2 ac sy’n claddu’r rhan fwyaf o’r tir y mae’n ei orchuddio. Llen Iâ Antarctica, ac iddi arwynebedd o oddeutu 11.5 x 106 km2 a thrwch cymedrig o tua 2000 m, yw’r fwyaf yn y byd sydd ohoni. Mae’r llen iâ yma yn llawer llai na’r llenni iâ a orchuddiai’r rhan helaethaf o ogledd-orllewin Ewrop a gogledd Gogledd America pan oedd y Rhewlifiant Defensaidd Diwethaf yn ei anterth tua 20,000 o flynyddoedd yn ôl. Yn wahanol i len iâ mae cap iâ (''ice cap''), megis Vatnajökull (8,300 km2), Gwlad yr Iâ, yn llai na 50,000 km2 ond eto’n ddigon mawr i gladdu’r dirwedd y mae’n ei gorchuddio. O’r herwydd mae patrwm ei lif, megis patrwm llif llen iâ, yn ganlyniad i faintioli a ffurf y cap yn hytrach na’r topograffi claddedig. Yn wahanol i lenni iâ a chapiau iâ, mae patrwm llif meysydd iâ (''icefields''), megis y rheiny sy’n nodweddu’r Rockies yng Nghanada neu’r Tien Shan yn China, dan ddylanwad y topograffi y maent yn eu rhannol orchuddio.
+Corff mawr iawn o iâ yw llen iâ ac iddi arwynebedd sydd yn fwy nag oddeutu 50,000 km² ac sy’n claddu’r rhan fwyaf o’r tir y mae’n ei orchuddio. Llen Iâ Antarctica, ac iddi arwynebedd o oddeutu 11.5 x 106 km² a thrwch cymedrig o tua 2000 m, yw’r fwyaf yn y byd sydd ohoni. Mae’r llen iâ yma yn llawer llai na’r llenni iâ a orchuddiai’r rhan helaethaf o ogledd-orllewin Ewrop a gogledd Gogledd America pan oedd y Rhewlifiant Defensaidd Diwethaf yn ei anterth tua 20,000 o flynyddoedd yn ôl. Yn wahanol i len iâ mae cap iâ (''ice cap''), megis Vatnajökull (8,300 km²), Gwlad yr Iâ, yn llai na 50,000 km² ond eto’n ddigon mawr i gladdu’r dirwedd y mae’n ei gorchuddio. O’r herwydd mae patrwm ei lif, megis patrwm llif llen iâ, yn ganlyniad i faintioli a ffurf y cap yn hytrach na’r topograffi claddedig. Yn wahanol i lenni iâ a chapiau iâ, mae patrwm llif meysydd iâ (''icefields''), megis y rheiny sy’n nodweddu’r Rockies yng Nghanada neu’r Tien Shan yn China, dan ddylanwad y topograffi y maent yn eu rhannol orchuddio.
-Gellir rhannu llenni iâ a chapiau iâ yn gromenni iâ (''ice domes'') – sef ardaloedd uchel o iâ sy’n symud yn gymharol araf – ac yn ffrydlifiau iâ (''ice streams'') a rhewlifau all-lifol (''outlet glaciers''), cyflymach o lawer eu llif, sy’n bennaf cyfrifol am symud swmp yr iâ tua chyrion y cap neu’r llen. Ar gyrion cap neu len iâ, tir heb iâ sy’n codi uwchlaw ymylon rhewlifau all-lifol ond iâ sy’n llifo’n araf a geir o boptu ffrydlifau iâ. Pa le bynnag y mae [[rhewlif]] all-lifol neu ffrydlif iâ yn terfynu yn y môr, bydd yr iâ’n arnofio gan esgor ar sgafell iâ (''ice shelf'') sydd, yn ei thro, yn bwtresu ac yn arafu llif y corff iâ sy’n ei bwydo. Mae sgafelli iâ, sy’n terfynu ar ffurf clogwyni a all fod cyn uched â 30 m, yn nodweddiadol iawn o Len Iâ Antarctica a Llen Iâ’r Ynys Las (Grønland). Er enghraifft, [[rhewlif]] Petermann, un o rewlifau all-lifol yr Ynys Las, yw’r mwyaf yn hemisffer y gogledd ac mae ei 50 milltir isaf ar ffurf sgafell arnofiol. Caiff rhannau o sgafelli iâ eu colli wrth i dalpiau enfawr ohonynt dorri a chwympo i’r môr ar ffurf mynyddoedd iâ tablaidd (''tabular icebergs'') a hefyd o ganlyniad i ddadmeriad gwaelodol (''bottom melt''). Yn y fath fodd y mae [[rhewlif]] Petermann yn cyflenwi 12 biliwn o dunelli metrig o iâ i’r Cefnfor Arctig bob blwyddyn.
+Gellir rhannu llenni iâ a chapiau iâ yn gromenni iâ (''ice domes'') – sef ardaloedd uchel o iâ sy’n symud yn gymharol araf – ac yn ffrydlifiau iâ (''ice streams'') a [[rhewlif|rhewlifau]] all-lifol (''outlet glaciers''), cyflymach o lawer eu llif, sy’n bennaf cyfrifol am symud swmp yr iâ tua chyrion y cap neu’r llen. Ar gyrion cap neu len iâ, tir heb iâ sy’n codi uwchlaw ymylon rhewlifau all-lifol ond iâ sy’n llifo’n araf a geir o boptu ffrydlifau iâ. Pa le bynnag y mae rhewlif all-lifol neu ffrydlif iâ yn terfynu yn y môr, bydd yr iâ’n arnofio gan esgor ar sgafell iâ (''ice shelf'') sydd, yn ei thro, yn bwtresu ac yn arafu llif y corff iâ sy’n ei bwydo. Mae sgafelli iâ, sy’n terfynu ar ffurf clogwyni a all fod cyn uched â 30 m, yn nodweddiadol iawn o Len Iâ Antarctica a Llen Iâ’r Ynys Las (Grønland). Er enghraifft, rhewlif Petermann, un o rewlifau all-lifol yr Ynys Las, yw’r mwyaf yn hemisffer y gogledd ac mae ei 50 milltir isaf ar ffurf sgafell arnofiol. Caiff rhannau o sgafelli iâ eu colli wrth i dalpiau enfawr ohonynt dorri a chwympo i’r môr ar ffurf mynyddoedd iâ tablaidd (''tabular icebergs'') a hefyd o ganlyniad i ddadmeriad gwaelodol (''bottom melt''). Yn y fath fodd y mae rhewlif Petermann yn cyflenwi 12 biliwn o dunelli metrig o iâ i’r Cefnfor Arctig bob blwyddyn.
 Mae creiddiau iâ (''ice cores'') o’r ddwy len iâ fwyaf yn y byd yn darparu data hinsoddegol dirprwyol (''proxy climatological data'') manwl am hanes yr hinsawdd dros gyfnod o oddeutu 250,000 o flynyddoedd yn achos yr Ynys Las ac o leiaf 450,000 o flynyddoedd, ac o bosibl 750,000 o flynyddoedd, yn achos Antarctica. Yn wir, maent yn un o’r archifau pwysicaf o ddata palaeoamgylcheddol a [[palaeohinsoddeg]] y [[Cyfnod Cwaternaidd|cyfnod cwaternaidd]] diweddar. Yn benodol, mae’r creiddiau yn cynnwys gwybodaeth hynod werthfawr am newidiadau hinsoddol, gan gynnwys newidiadau hinsoddol sydyn iawn, cyfansoddiad a chylchrediad yr atmosffer, llygredd atmosfferig ac echdoriadau folcanig. Er enghraifft, dengys cofnod y gymhareb isotop-ocsigen (18O:16O) (''oxygen-isotope ratio'') yng nghreiddiau’r Ynys Las fod hinsawdd yr [[holosen]], megis y cyfnod rhyngrewlifol diwethaf (''last interglacial'') rhwng tua 110,000 a 140,000 o flynyddoedd yn ôl, wedi bod yn gymharol sefydlog ond bod newidiadau dramatig, ond byrhoedlog, wedi nodweddu’r cyfnod hwyr-rewlifol (''late-glacial'') a’r gylchred rewlifol ddiwethaf.
@@ Llinell 9: / Llinell 9: @@
 == Llyfryddiaeth ==
-Benn, D.I. a Evans, D.J.A. (adarg. 2010) ''Glaciers and Glaciation'', Arnold, Llundain, tt. 15-18.
+* Benn, D.I. a Evans, D.J.A. (adarg. 2010) ''Glaciers and Glaciation'', Arnold, Llundain, tt. 15–18.
-Bennett, M.R. a Glasser, N.F. (ail arg. 2009) ''Glacial Geology: Ice Sheets and Landforms'', Wiley, Chichester, tt. 7-17.
+* Bennett, M.R. a Glasser, N.F. (ail arg. 2009) ''Glacial Geology: Ice Sheets and Landforms'', Wiley, Chichester, tt. 7–17.
-Hancock, P.L. a Skinner, B.J. (2000) ''The Oxford Companion to The Earth'', Oxford University Press, Rhydychen, tt. 24-8, 475-9.
+* Hancock, P.L. a Skinner, B.J. (2000) ''The Oxford Companion to The Earth'', Oxford University Press, Rhydychen, tt. 24–8, 475–9.
 [[Categori:Daearyddiaeth]]
 __NOAUTOLINKS__

@@ Llinell 15: / Llinell 15: @@
 Hancock, P.L. a Skinner, B.J. (2000) ''The Oxford Companion to The Earth'', Oxford University Press, Rhydychen, tt. 24-8, 475-9.
-[[Categori:Esboniadur Daearyddiaeth]]
+[[Categori:Daearyddiaeth]]
 __NOAUTOLINKS__

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 08:13, 19 Mehefin 2014
Llinell 15:		Llinell 15:
	Hancock, P.L. a Skinner, B.J. (2000) ''The Oxford Companion to The Earth'', Oxford University Press, Rhydychen, tt. 24-8, 475-9.		Hancock, P.L. a Skinner, B.J. (2000) ''The Oxford Companion to The Earth'', Oxford University Press, Rhydychen, tt. 24-8, 475-9.

−	[[~~Category~~:Esboniadur Daearyddiaeth]]	+	[[Categori:Esboniadur Daearyddiaeth]]
		+
		+	__NOAUTOLINKS__

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 14:36, 3 Rhagfyr 2013
Llinell 14:		Llinell 14:

	Hancock, P.L. a Skinner, B.J. (2000) ''The Oxford Companion to The Earth'', Oxford University Press, Rhydychen, tt. 24-8, 475-9.		Hancock, P.L. a Skinner, B.J. (2000) ''The Oxford Companion to The Earth'', Oxford University Press, Rhydychen, tt. 24-8, 475-9.
		+
		+	[[Category:Esboniadur Daearyddiaeth]]

← At y diwygiad blaenorol	Diwygiad 13:59, 9 Medi 2014
(Dim gwahaniaeth)

@@ Llinell 5: / Llinell 5: @@
 Gellir rhannu llenni iâ a chapiau iâ yn gromenni iâ (''ice domes'') – sef ardaloedd uchel o iâ sy’n symud yn gymharol araf – ac yn ffrydlifiau iâ (''ice streams'') a rhewlifau all-lifol (''outlet glaciers''), cyflymach o lawer eu llif, sy’n bennaf cyfrifol am symud swmp yr iâ tua chyrion y cap neu’r llen. Ar gyrion cap neu len iâ, tir heb iâ sy’n codi uwchlaw ymylon rhewlifau all-lifol ond iâ sy’n llifo’n araf a geir o boptu ffrydlifau iâ. Pa le bynnag y mae [[rhewlif]] all-lifol neu ffrydlif iâ yn terfynu yn y môr, bydd yr iâ’n arnofio gan esgor ar sgafell iâ (''ice shelf'') sydd, yn ei thro, yn bwtresu ac yn arafu llif y corff iâ sy’n ei bwydo. Mae sgafelli iâ, sy’n terfynu ar ffurf clogwyni a all fod cyn uched â 30 m, yn nodweddiadol iawn o Len Iâ Antarctica a Llen Iâ’r Ynys Las (Grønland). Er enghraifft, [[rhewlif]] Petermann, un o rewlifau all-lifol yr Ynys Las, yw’r mwyaf yn hemisffer y gogledd ac mae ei 50 milltir isaf ar ffurf sgafell arnofiol. Caiff rhannau o sgafelli iâ eu colli wrth i dalpiau enfawr ohonynt dorri a chwympo i’r môr ar ffurf mynyddoedd iâ tablaidd (''tabular icebergs'') a hefyd o ganlyniad i ddadmeriad gwaelodol (''bottom melt''). Yn y fath fodd y mae [[rhewlif]] Petermann yn cyflenwi 12 biliwn o dunelli metrig o iâ i’r Cefnfor Arctig bob blwyddyn.
-Mae creiddiau iâ (''ice cores'') o’r ddwy len iâ fwyaf yn y byd yn darparu data hinsoddegol dirprwyol (''proxy climatological data'') manwl am hanes yr hinsawdd dros gyfnod o oddeutu 250,000 o flynyddoedd yn achos yr Ynys Las ac o leiaf 450,000 o flynyddoedd, ac o bosibl 750,000 o flynyddoedd, yn achos Antarctica. Yn wir, maent yn un o’r archifau pwysicaf o ddata palaeoamgylcheddol a [[palaeohinsoddeg]] y [[cyfnod cwaternaidd]] diweddar. Yn benodol, mae’r creiddiau yn cynnwys gwybodaeth hynod werthfawr am newidiadau hinsoddol, gan gynnwys newidiadau hinsoddol sydyn iawn, cyfansoddiad a chylchrediad yr atmosffer, llygredd atmosfferig ac echdoriadau folcanig. Er enghraifft, dengys cofnod y gymhareb isotop-ocsigen (18O:16O) (''oxygen-isotope ratio'') yng nghreiddiau’r Ynys Las fod hinsawdd yr [[holosen]], megis y cyfnod rhyngrewlifol diwethaf (''last interglacial'') rhwng tua 110,000 a 140,000 o flynyddoedd yn ôl, wedi bod yn gymharol sefydlog ond bod newidiadau dramatig, ond byrhoedlog, wedi nodweddu’r cyfnod hwyr-rewlifol (''late-glacial'') a’r gylchred rewlifol ddiwethaf.
+Mae creiddiau iâ (''ice cores'') o’r ddwy len iâ fwyaf yn y byd yn darparu data hinsoddegol dirprwyol (''proxy climatological data'') manwl am hanes yr hinsawdd dros gyfnod o oddeutu 250,000 o flynyddoedd yn achos yr Ynys Las ac o leiaf 450,000 o flynyddoedd, ac o bosibl 750,000 o flynyddoedd, yn achos Antarctica. Yn wir, maent yn un o’r archifau pwysicaf o ddata palaeoamgylcheddol a [[palaeohinsoddeg]] y [[Cyfnod Cwaternari|cyfnod cwaternaidd]] diweddar. Yn benodol, mae’r creiddiau yn cynnwys gwybodaeth hynod werthfawr am newidiadau hinsoddol, gan gynnwys newidiadau hinsoddol sydyn iawn, cyfansoddiad a chylchrediad yr atmosffer, llygredd atmosfferig ac echdoriadau folcanig. Er enghraifft, dengys cofnod y gymhareb isotop-ocsigen (18O:16O) (''oxygen-isotope ratio'') yng nghreiddiau’r Ynys Las fod hinsawdd yr [[holosen]], megis y cyfnod rhyngrewlifol diwethaf (''last interglacial'') rhwng tua 110,000 a 140,000 o flynyddoedd yn ôl, wedi bod yn gymharol sefydlog ond bod newidiadau dramatig, ond byrhoedlog, wedi nodweddu’r cyfnod hwyr-rewlifol (''late-glacial'') a’r gylchred rewlifol ddiwethaf.
 == Llyfryddiaeth ==