SeimonBrooks am 15:26, 19 Gorffennaf 2016

2016-07-19T15:26:52Z

SeimonBrooks: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'NOAUTOLINKS Credir mai math o gerdd oedd ‘marwysgafn’ a genid yn yr Oesoedd Canol cynnar gan fardd ar ei wely angau. Yn wir, ystyr lythrennol y ga...'

2016-07-18T23:18:19Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda '__NOAUTOLINKS__ Credir mai math o gerdd oedd ‘marwysgafn’ a genid yn yr Oesoedd Canol cynnar gan fardd ar ei wely angau. Yn wir, ystyr lythrennol y ga...'

Tudalen newydd

__NOAUTOLINKS__
Credir mai math o gerdd oedd ‘marwysgafn’ a genid yn yr Oesoedd Canol cynnar gan fardd ar ei wely angau. Yn wir, ystyr lythrennol y gair yw ‘gwely angau’, sef ‘marw’ + ‘ysgafn’ (sef ‘mainc’, o’r Ll. ''scamnum'').

Cofnodwyd yr enghreifftiau cynharaf o’r gair mewn teitlau ar frig testunau o dair cerdd yn Llawysgrif Hendregadredd (''c''.1282–''c''.1350), casgliad mawr o ganu Beirdd y Tywysogion, a’r tebyg yw fod pob enghraifft ddiweddarach yn deillio o’r llawysgrif honno. Nid oes wybod a oedd y gair ar frig y cerddi yn ffynhonnell neu ffynonellau’r rheini a fu’n eu cofnodi yn y llawysgrif, ynteu ai’r copïwyr anhysbys hynny a’i hychwanegodd. Posibilrwydd arall yw bod y beirdd eu hunain wedi dewis cyfeirio at eu cerddi yn y modd hwnnw. Ni waeth beth yn union a ddigwyddodd, y tebyg yw fod ystyr wreiddiol ‘marwysgafn’ wedi datblygu erbyn ''c''.1300, ar yr hwyraf, i olygu ‘cerdd ar wely angau’ neu, o bosibl, ‘cerdd ynghylch marwolaeth’.

O ran tebygrwydd eu henwau, nid yw’n amhosibl fod ystyr ‘marwysgafn’ wedi datblygu dan ddylanwad ‘marwnad’, un o brif ''genres'' barddoniaeth Gymraeg a enwir ar frig nifer fawr o gerddi yn Llawysgrif Hendregadredd. O ran natur y canu, cymharwyd y farwysgafn yn aml â’r dadolwch, math arall o gerdd a genid gan Feirdd y Tywysogion, gan mai erfyn am gymod a wneir yn y ddau (gan Dduw yn y naill a noddwr seciwlar yn y llall).

Eiddo Meilyr Brydydd (''fl. c.''1081–''c''.1137) yw’r farwysgafn gynharaf ar glawr (a’r enwocaf), lle erfynia ar Dduw am fywyd tragwyddol a’i foli yn yr un modd ag y molai Meilyr ei noddwyr seciwlar. Cyffesa’r bardd ei bechodau, gofynna am faddeuant a dymuna’n olaf gael ei gladdu ''Ymplith plwyf gwirin gwerin Enlli'', ‘Ymhlith pobl sanctaidd cymuned Enlli.’

Digon tebyg yw cynnwys marwysgafn Cynddelw Brydydd Mawr (''fl. c.''1155–''c''.1195), y mwyaf o Feirdd y Tywysogion, ac eithrio bod hunanhyder nodweddiadol y bardd i’w glywed ynddi’n eglur. Collwyd y tudalennau lle ceid y gerdd yn Llawysgrif Hendregadredd, ond ceir copïau mewn llawysgrifau diweddarach ac, at hynny, ceir rhan o’r gerdd yn y llawysgrif gynharaf oll o farddoniaeth Gymraeg, Llyfr Du Caerfyrddin (''c''.1250).

Eiddo Bleddyn Fardd (''fl. c''.1220–''c''.1285) yw’r drydedd farwysgafn, a’r ddiweddaraf. Hi hefyd yw’r fyrraf, a’r unig un heb ynddi elfen gyffesol gref. Ymbilia’r bardd yn y dull arferol ar Dduw i’w dderbyn i’r nefoedd, gan ofyn ar ddiwedd y gerdd i Fair eiriol ar ei ran.

Er na cheir y gair ‘marwysgafn’ wrth yr un gerdd arall yn y llawysgrifau, mae’n bosibl fod dwy gerdd gynnar o’r math hwnnw gan feirdd anhysbys wedi goroesi, y naill yn Llyfr Du Caerfyrddin a’r llall yn Llyfr Taliesin (''c''.1300–50) ac yn Llyfr Coch Hergest (1382–''c''.1405). Ni all y ddwy gerdd hynny, fodd bynnag, ddal cannwyll i’r tair cerdd a drafodwyd uchod o ran safon a chrefft.

'''Eurig Salesbury'''
== Llyfryddiaeth ==
Andrews, Rh. M. et al. (goln) (1996), ''Gwaith Bleddyn Fardd a Beirdd Eraill Ail Hanner y Drydedd Ganrif ar Ddeg'' (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).

Bryant-Quinn, M. P. (1997), ‘Archaf weddi: rhai sylwadau ar farwysgafn Meilyr Brydydd’, ''Llên Cymru'', 20, 12–24.

Haycock, M. (gol.) (1994), ''Blodeugerdd Barddas o Ganu Crefyddol Cynnar'' (Llandybïe: Cyhoeddiadau Barddas).

Jones, N. A. a Parry Owen, A. (goln) (1995), ''Gwaith Cynddelw Brydydd Mawr II'' (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).

Jones, N. A. (2004), ‘Marwysgafyn Veilyr Brydyt: deathbead poem?’, ''Cambrian Medieval Celtic Studies'', 47, 17–39.

Williams, J. E. C., Lynch, P. a Gruffydd, R. G. (goln) (1994), ''Gwaith Meilyr Brydydd a’i Ddisgynyddion'' (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).
{{CC BY-SA}}
[[Categori:Beirniadaeth a Theori]]

@@ Llinell 14: / Llinell 14: @@
 Er na cheir y gair ‘marwysgafn’ wrth yr un gerdd arall yn y llawysgrifau, mae’n bosibl fod dwy gerdd gynnar o’r math hwnnw gan feirdd anhysbys wedi goroesi, y naill yn Llyfr Du Caerfyrddin a’r llall yn Llyfr Taliesin (''c''.1300–50) ac yn Llyfr Coch Hergest (1382–''c''.1405). Ni all y ddwy gerdd hynny, fodd bynnag, ddal cannwyll i’r tair cerdd a drafodwyd uchod o ran safon a chrefft.
-'''Eurig Salesbury'''
+'''Eurig Salisbury'''
 == Llyfryddiaeth ==
 Andrews, Rh. M. et al. (goln) (1996), ''Gwaith Bleddyn Fardd a Beirdd Eraill Ail Hanner y Drydedd Ganrif ar Ddeg'' (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).

Marwysgafn - Hanes diwygio

SeimonBrooks am 15:26, 19 Gorffennaf 2016

SeimonBrooks: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda '__NOAUTOLINKS__ Credir mai math o gerdd oedd ‘marwysgafn’ a genid yn yr Oesoedd Canol cynnar gan fardd ar ei wely angau. Yn wir, ystyr lythrennol y ga...'

SeimonBrooks: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'NOAUTOLINKS Credir mai math o gerdd oedd ‘marwysgafn’ a genid yn yr Oesoedd Canol cynnar gan fardd ar ei wely angau. Yn wir, ystyr lythrennol y ga...'