Mawl - Hanes diwygio

SeimonBrooks am 14:41, 23 Tachwedd 2016

2016-11-23T14:41:25Z

SeimonBrooks am 14:33, 22 Tachwedd 2016

2016-11-22T14:33:17Z

SeimonBrooks am 14:28, 22 Tachwedd 2016

2016-11-22T14:28:06Z

SeimonBrooks: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'NOAUTOLINKS Un o swyddogaethau sylfaenol barddoniaeth oddi ar y cyfnod Clasurol trwy’r Oesoedd Canol a chyfnod y Dadeni fu moli duwiau, pobl, pethau...'

2016-11-22T14:26:26Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda '__NOAUTOLINKS__ Un o swyddogaethau sylfaenol barddoniaeth oddi ar y cyfnod Clasurol trwy’r Oesoedd Canol a chyfnod y Dadeni fu moli duwiau, pobl, pethau...'

Tudalen newydd

__NOAUTOLINKS__
Un o swyddogaethau sylfaenol barddoniaeth oddi ar y cyfnod Clasurol trwy’r Oesoedd Canol a chyfnod y Dadeni fu moli duwiau, pobl, pethau a llefydd. Roedd moliant yn gelfyddyd a gafodd ei chyfundrefnu gan rethregwyr a’i disgrifio mewn gramadegau barddol. Y weithred o addoli duwiau paganaidd yn y cyfnod cyn-Gristnogol sydd wrth wraidd yr arfer o foli, ac mae Llyfr y Salmau a briodolir i’r brenin Dafydd yn cynnwys caneuon mawl i Dduw Israel. Cymhwyswyd mawl i’r duwdod yn foliant seciwlar i ddynion daearol, yn frenhinoedd, penaethiaid ac uchelwyr, a chymhwyswyd moliant i bobl hefyd yn foliant i lefydd, yn drefi a dinasoedd.

Y cerddi moliant Cymraeg cynharaf yw cerddi Taliesin i Urien Rheged yn y 6g., ac arhosodd moliant yn gwbl ganolog i weithgarwch y beirdd am ganrifoedd wedyn. Mawl a marwnad oedd prif ''genres'' barddoniaeth cyfnod y Cynfeirdd a’r Gogynfeirdd hyd at ddiwedd cyfnod Beirdd yr Uchelwyr. Defnyddid ''topos'' arbennig i gyfleu fod arwr neu wrthrych y mawl yn hael a charedig mewn cyfnod o heddwch ac yn ffyrnig a thanllyd mewn cyfnod o ryfel. Parhaodd y ''topos'' hwnnw mewn rhyw ffurf neu’i gilydd hyd at ddiwedd cyfnod y gyfundrefn farddol yng nghanol yr 17g.

Yr hyn sy’n cyfateb yn y Gymraeg i’r gair Groeg ''kleos'' yw ‘clod’ a ‘moliant’, a’r syniad o enwogrwydd anfarwol. Adlewyrchir hynny gan y ddihareb, 'Hwy clod na golud', sy’n dweud bod gair o glod yn parhau am fwy o amser ac yn goroesi unrhyw rodd faterol. Yr elfennau sylfaenol mewn cerdd foliant yw canmoliaeth i ach y noddwr a’i hynafiaid, mawl i’w haelioni, i’w ddewrder a’i filwriaeth yn ogystal ag i’w ddoethineb. Clodfori rhinweddau cadarnhaol oedd y nod. Amheuai rhai pa mor foesol oedd derbyn tâl am ganu moliant, fel yr adlewyrcha cwpled agoriadol un o gywyddau Gruffudd Llwyd (''c.''1380‒c.1420): 'O Dduw, ai pechod i ddyn / Er mawl gymryd aur melyn?' Gallai’r bardd gyfiawnhau gwneud hynny am mai mater o dalu da am dda ydoedd. Yr hyn a wnâi oedd moli daioni.

Erbyn diwedd yr 16g. tueddai llawer o’r cerddi mawl i fod yn ystrydebol ac undonog, a cheid rhai nad oeddynt yn gwneud dim ond rhaffu achau nes ymddangos ohonynt yn gatalogau achyddol lle roedd achres y noddwr yn cael ei mydryddu’n ddiarbed. Teimlai ambell fardd fod rhai pobl annheilwng yn cael eu moli, yn enwedig y rheini a elwid yn ‘waed newydd godi’, sef aelodau o’r dosbarth canol newydd, yn fasnachwyr, cyfreithwyr a meddygon. Hwy oedd y bobl heb waed brenhinol yn eu gwythiennau. Lleisiodd Siôn Tudur o Lanelwy (''c.''1522‒1602) y feirniadaeth hon yn groyw iawn yn ei gywydd adnabyddus ‘i ladd ar y beirdd’ gan ddadlau fod swydd y bardd wedi colli’i hurddas am fod beirdd y cyfnod yn dyrchafu pobl annheilwng yn unig er mwyn ennill arian:

:Ninnau’r beirdd a wnawn, rai bas,
:O’r arddwyr wŷr o urddas,
:A rhoi achau rhy wychion,
:A mawl i Siac mal i Siôn.
:Pawb chwit chwat yn lladrata
:Penillion prydyddion da.

Dirywio a wnaeth y traddodiad o foli am dâl erbyn tua 1650 pryd na cheid mwyach feirdd proffesiynol.

'''Bleddyn Owen Huws'''

==Llyfryddiaeth==

Burrow, J. A. (2008), ''The Poetry of Praise'' (Cambridge: Cambridge University Press).

Fulton, H. (2016), ‘Y Cywyddwyr a’r encomium urbis Cymreig’, yn Huws, B. O. a Lake, A. C. (goln), ''Genres y Cywydd'' (Talybont), tt. 163‒81.

Ifans, Rh. (2000), ''Gwaith Gruffudd Llwyd a’r Llygliwiaid Eraill'' (Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd: Aberystwyth), cerdd 14.

Roberts, E. (1980), ''Gwaith Siôn Tudur'', I (Gwasg Prifysgol Cymru: Caerdydd), cerdd 151.

@@ Llinell 4: / Llinell 4: @@
 Y cerddi moliant Cymraeg cynharaf yw cerddi Taliesin i Urien Rheged yn y 6g., ac arhosodd moliant yn gwbl ganolog i weithgarwch y beirdd am ganrifoedd wedyn. Mawl a marwnad oedd prif ''genres'' barddoniaeth cyfnod y Cynfeirdd a’r Gogynfeirdd hyd at ddiwedd cyfnod Beirdd yr Uchelwyr. Defnyddid ''topos'' arbennig i gyfleu fod arwr neu wrthrych y mawl yn hael a charedig mewn cyfnod o heddwch ac yn ffyrnig a thanllyd mewn cyfnod o ryfel. Parhaodd y ''topos'' hwnnw mewn rhyw ffurf neu’i gilydd hyd at ddiwedd cyfnod y gyfundrefn farddol yng nghanol yr 17g.
-Yr hyn sy’n cyfateb yn y Gymraeg i’r gair Groeg ''kleos'' yw ‘clod’ a ‘moliant’, a’r syniad o enwogrwydd anfarwol. Adlewyrchir hynny gan y ddihareb, ‘Hwy clod na golud’, sy’n dweud bod gair o glod yn parhau am fwy o amser ac yn goroesi unrhyw rodd faterol. Yr elfennau sylfaenol mewn cerdd foliant yw canmoliaeth i ach y noddwr a’i hynafiaid, mawl i’w haelioni, i’w ddewrder a’i filwriaeth yn ogystal ag i’w ddoethineb. Clodfori rhinweddau cadarnhaol oedd y nod. Amheuai rhai pa mor foesol oedd derbyn tâl am ganu moliant, fel yr adlewyrcha cwpled agoriadol un o gywyddau Gruffudd Llwyd (''c.''1380‒''c.''1420): ‘O Dduw, ai pechod i ddyn / Er mawl gymryd aur melyn?’ Gallai’r bardd gyfiawnhau gwneud hynny am mai mater o dalu da am dda ydoedd. Yr hyn a wnâi oedd moli daioni.
+Yr hyn sy’n cyfateb yn y Gymraeg i’r gair Groeg ''kleos'' yw ‘clod’ a ‘moliant’, a’r syniad o enwogrwydd anfarwol. Adlewyrchir hynny gan y ddihareb, ‘Hwy clod na golud’, sy’n dweud bod gair o glod yn parhau am fwy o amser ac yn goroesi cyfoeth materol. Yr elfennau sylfaenol mewn cerdd foliant yw canmoliaeth i ach y noddwr a’i hynafiaid, mawl i’w haelioni, i’w ddewrder a’i filwriaeth yn ogystal ag i’w ddoethineb. Clodfori rhinweddau cadarnhaol oedd y nod. Amheuai rhai pa mor foesol oedd derbyn tâl am ganu moliant, fel yr adlewyrcha cwpled agoriadol un o gywyddau Gruffudd Llwyd (''c.''1380‒''c.''1420): ‘O Dduw, ai pechod i ddyn / Er mawl gymryd aur melyn?’ Gallai’r bardd gyfiawnhau gwneud hynny am mai mater o dalu da am dda ydoedd. Yr hyn a wnâi oedd moli daioni.
 Erbyn diwedd yr 16g. tueddai llawer o’r cerddi mawl i fod yn ystrydebol ac undonog, a cheid rhai nad oeddynt yn gwneud dim ond rhaffu achau nes ymddangos ohonynt yn gatalogau achyddol lle roedd achres y noddwr yn cael ei mydryddu’n ddiarbed. Teimlai ambell fardd fod rhai pobl annheilwng yn cael eu moli, yn enwedig y rheini a elwid yn ‘waed newydd godi’, sef aelodau o’r dosbarth canol newydd, yn fasnachwyr, cyfreithwyr a meddygon. Hwy oedd y bobl heb waed brenhinol yn eu gwythiennau. Lleisiodd Siôn Tudur o Lanelwy (''c.''1522‒1602) y feirniadaeth hon yn groyw iawn yn ei gywydd adnabyddus ‘i ladd ar y beirdd’ gan ddadlau fod swydd y bardd wedi colli’i hurddas am fod beirdd y cyfnod yn dyrchafu pobl annheilwng yn unig er mwyn ennill arian:

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 14:28, 22 Tachwedd 2016
Llinell 28:		Llinell 28:

	Roberts, E. (1980), ''Gwaith Siôn Tudur'', I (Gwasg Prifysgol Cymru: Caerdydd), cerdd 151.		Roberts, E. (1980), ''Gwaith Siôn Tudur'', I (Gwasg Prifysgol Cymru: Caerdydd), cerdd 151.
		+	{{CC BY-SA}}
		+	[[Categori:Beirniadaeth a Theori]]

Mawl - Hanes diwygio

SeimonBrooks am 14:41, 23 Tachwedd 2016

SeimonBrooks am 14:33, 22 Tachwedd 2016

SeimonBrooks am 14:28, 22 Tachwedd 2016

SeimonBrooks: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda '__NOAUTOLINKS__ Un o swyddogaethau sylfaenol barddoniaeth oddi ar y cyfnod Clasurol trwy’r Oesoedd Canol a chyfnod y Dadeni fu moli duwiau, pobl, pethau...'

SeimonBrooks: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'NOAUTOLINKS Un o swyddogaethau sylfaenol barddoniaeth oddi ar y cyfnod Clasurol trwy’r Oesoedd Canol a chyfnod y Dadeni fu moli duwiau, pobl, pethau...'