RobertRhys: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ' Yn y theatr mae monolog yn gyflwyniad geiriol gan gymeriad unigol a ddefnyddir i fynegi ei feddyliau a'i syniadau. Mae’r cymeriad yn siarad ar ei be...'

2018-09-12T22:29:37Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ' Yn y theatr mae monolog yn gyflwyniad geiriol gan gymeriad unigol a ddefnyddir i fynegi ei feddyliau a'i syniadau. Mae’r cymeriad yn siarad ar ei be...'

Tudalen newydd

Yn y theatr mae monolog yn gyflwyniad geiriol gan gymeriad unigol a ddefnyddir i fynegi ei feddyliau a'i syniadau. Mae’r cymeriad yn siarad ar ei ben ei hun, yn aml mewn araith weddol hir, ond fel dywed Nic Ros yn y rhagymadrodd i’r gyfrol ''Llais un yn Llefain'':
'Nid yw’r monologydd ar ei ben ei hun yn llythrennol – mae ganddo gynulleidfa sy’n dystion i’w ing a’i unigrwydd. Gall yr unigolyn ar lwyfan fod yn fwy pwerus nag ensemble o berfformwyr y sefyllfa gwrthgyferbyniol hyn, sef ei fod ar ei ben ei hun, ac eto nid ydyw chwaith. Mae’r byd yr ydym yn ei weld yn un mwy preifat na mewn [[drama]] sawl perfformiwr am mai dim ond y ni sy’n dystion.'

Nid yw’r cymeriad yn disgwyl ateb. Yn hytrach, mae fel petai’n siarad ag ef ei hun er mwyn deall rhyw ddilema wrth i weddill y cymeriadau aros yn fud. Gall monolog ddigwydd yng nghanol drama neu gall y ddrama gyfan fod yn fonolog. Dadleua Glennis Byron fod y monolog yn gorfodi’r gynulleidfa i ddehongli o’r cychwyn cyntaf, am nad oes llais awdurol cryf i’w tywys ac felly i hwyluso’r profiad theatraidd.

Mae i’r monolog sawl diben arall hefyd: mae'r ffurf yn cynnig cyfle i gymeriad gyffesu, er enghraifft, a thrwy hyn mae’n helpu’r gynulleidfa i ddeall cymhelliad cymeriad. Dadleuodd Hannah Sams fod monolog Jiwdas yng ngolygfa 11 yn nrama Aled Jones Williams ''Iesu!'' yn enghraifft wych o hyn. Mae Aled Jones Williams yn ddramodydd sydd, mewn dramâu megis ''Anweledig'', ''Sundance'' a rhai golygfeydd yn ''Iesu!'', wedi dangos gallu’r cyfrwng hwn i hudo a dychryn cynulleidfa fel ei gilydd. Meddai’r dramodydd am y monolog:
'Gwrthdaro mewnol ydi o, a dweud y gwir yn onest. Pobl sy’n ymlafnio â nhw eu hunain. . . . Ymlafnio mewnol – yn fan’no mae’r gwrthdaro gen i. '

'''Y monolog mewnol'''

Defnyddir yr hyn a elwir yn fonolog mewnol fel techneg [[naratif]] mewn rhyddiaith hefyd. Mae’r monolog mewnol yn ddull a all ddatgelu meddyliau, teimladau a’r cysylltiadau sy’n rhedeg trwy feddwl cymeriad mewn testunau llenyddol.

Gellir rhannu'r monolog mewnol i ddau gategori: monolog mewnol uniongyrchol a monolog mewnol anuniongyrchol. Mewn monolog mewnol uniongyrchol, nid yw’r awdur yn dangos ei bresenoldeb ac mae gan y darllenydd fynediad uniongyrchol i feddyliau’r cymeriad. Mae'r meddyliau yma yn dod yn syth o feddwl y cymeriad ac nid oddi wrth yr adroddwr. Mae’r monolog mewnol anuniongyrchol hefyd yn adlewyrchu meddyliau'r cymeriad, ond mae’r meddyliau yma yn cael eu hadrodd gan ddetholydd neu sylwebydd sy’n arwain y darllenydd.

Dadleuwyd mai James Joyce sy’n cynnig yr enghraifft orau o fonolog mewnol uniongyrchol oherwydd ei ddefnydd ‘pur’ o’r dechneg. Yn 45 tudalen olaf ''Ulysses'' y mae’r awdur yn diflannu ac mae’r dweud yn cael ei adrodd yn y person cyntaf. Nid oes amser penodol i’r ferf, mae’n neidio o’r gorffennol i’r amherffaith i’r presennol i’r amodol ‘as Molly’s mind dictates’ – i ddyfynnu Robert Humphrey. O ran monolog mewnol uniongyrchol gellid crybwyll defnydd Flaubert o'r dechneg - ''style indirect libre'' - yn enwedig yn ''Madame Bovary''.

Yn y Gymraeg, [[nofel]] a gymharwyd â gwaith James Joyce yw ''Un Nos Ola Leuad''. Adroddir ''Un Nos Ola Leuad'' mewn dull naratif yng ngeiriau'r traethydd - heb unrhyw ddyfynodau. Mae’n arllwys y geiriau i’r dudalen fel petai’n arllwys ei feddwl hefyd. Adroddir y naratif fel stori lafar – defnyddir ymadroddion sgyrsiol megis ‘...ddaru fi’, ac ‘ac wedyn...’. Mae’r nofel gyfan yn gyfaddefiad, yn y person cyntaf, yn rhannu ei gyfrinachau mewnol â’r dudalen. Mae’r darllenydd yn dysgu am berthynas atgofion y mab â sefydlogrwydd meddwl yr oedolyn trwy eiriau’r traethydd, sef y bachgen sydd wedi tyfu’n ddyn. Mae geiriau Nic Ros yn addas yn yr achos hwn hefyd, er mai am y monolog mwy theatrig y mae ef yn sôn: ‘rydym y tu mewn i bennau’r cymeriadau hyn, yn [[clustfeinio]] ar sgyrsiau a dadleuon gyda nhw’u hunain, gan geisio olrhain llwybr synhwyrol drwy’r anhrefn meddyliol.’ Boed yn fonolog mewn nofel neu stori, neu’n fonolog a adroddir ar y llwyfan, dyna yw hanfod y monolog.

'''Catrin Heledd Richards'''

==Llyfryddiaeth==

Byron, G. (2003), ''Dramatic Monologue'', Cyfres ‘New Critical Idiom’ (London: Routledge).

Egri, Lajos. (2004), ''The Art of Dramatic Writing'' (London: Touchstone, 2004).

Humphrey, R. (1954), ''Stream of Consciousness in the Modern Novel'' (Berkeley: University of California, 1954).

Joyce, J. (1933), Ulysses (Hamburg: Odyssey Press).

Ros, N. (2002), ‘Rhagymadrodd: ‘Siarad â’u Hunain’, yn ''Llais un yn Llefain: Monologau Cyfoes Cymraeg'', gol. Ian Rowlands (Llanrwst: 2002).''

Sams, H. (2017), 'Ffarwél i’r Absẃrd?: Agweddau ar y Theatr Gymraeg Gyfoes’ (Traethawd PhD anghyhoeddedig, Prifysgol Abertawe).

Williams, M. W. (2010), ‘Holi Aled Jones Williams’, ''Ysgrifau Beirniadol XXIX'', gol. Gerwyn Wiliams (Dinbych: Gwasg Gee, 2010).

{{CC BY-SA}}
[[Categori: Beirniadaeth a Theori]]

Monolog - Hanes diwygio

RobertRhys: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ' Yn y theatr mae monolog yn gyflwyniad geiriol gan gymeriad unigol a ddefnyddir i fynegi ei feddyliau a'i syniadau. Mae’r cymeriad yn siarad ar ei be...'