Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda '''Saesneg: Alternative journalism'' Math o newyddiaduraeth a ddiffinnir orau fel newyddiaduraeth sy’n sefyll ar wahân i’r brif ffrwd. Fel arfer,...'

2018-10-09T16:37:31Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda '''Saesneg: Alternative journalism'' Math o newyddiaduraeth a ddiffinnir orau fel newyddiaduraeth sy’n sefyll ar wahân i’r brif ffrwd. Fel arfer,...'

Tudalen newydd

''Saesneg: Alternative journalism''

Math o [[newyddiaduraeth]] a ddiffinnir orau fel newyddiaduraeth sy’n sefyll ar wahân i’r brif ffrwd. Fel arfer, mae newyddiaduraeth amgen yn gwrthsefyll grym gormodol y Llywodraeth a gormodedd economaidd, ac mae o blaid yr unigolyn, y gweithlu, y rhai sydd ar ymylon cymdeithas a’r rhai sydd wedi colli grym. Gall hefyd gynnwys cylchgronau adloniant, pamffledi ‘yr oes newydd’ ac ymdrechion ‘amatur’ i adrodd ar ddigwyddiadau bob dydd.

Er i’r term ‘''alternative journalism''’ gael ei ddefnyddio amlaf wrth gyfeirio at y wasg lenyddol wrthddiwylliannol (''counter-culture'') a ddaeth i’r amlwg yn ystod y 1960au (a elwir yn un enghraifft o ‘newyddiaduraeth newydd’), mewn gwirionedd roedd rhyw fath o newyddion amgen yn bodoli mewn sawl lle cyn hynny.

Mae newyddiaduraeth amgen yn gysylltiedig â newyddiaduraeth bleidiol a newyddiaduraeth gyfranogol. Mae enghreifftiau o newyddiaduraeth amgen yn cynnwys y wasg danddaearol yn Ffrainc yn y ddeunawfed ganrif, y wasg a oedd yn ymgyrchu dros ddiddymu caethwasiaeth yn Unol Daleithiau’r America yn y 1800au (''American Abolitionist Press''), a chrwsâd I. F. Stone yn erbyn ''McCarthyism'' yn ystod y 1950au. Gellir cynnwys yn niffiniad ‘newyddiaduraeth amgen’ y ffordd yr oedd syniadau gwrthwynebwyr yn yr hen floc Sofietaidd yn cael eu dosbarthu drwy lungopïo pamffledi ‘''Samizdat''’, recordiadau tâp cyfrinachol a phregethau crefyddol i gael gwared ar y Shah o Iran yn y 1970au.

Ym mhob achos, roedd y syniad y gallai newyddiaduraeth gynrychioli buddiannau pobl yn fwy effeithiol yn apelio at lawer a oedd yn anfodlon â pherfformiad a phersbectif sefydliadau newyddion prif ffrwd ar adegau penodol.

Mae newyddiaduraeth amgen yn tueddu i ddefnyddio gwirfoddolwyr, mudiadau dielw ac annibynnol, ynghyd ag unigolion sydd yn herio’r drefn gymdeithasol, ac ni cheir unrhyw fath o hierarchaeth rhwng y sawl sy’n dewis cyfrannu.

Mae nifer o declynnau a dyfeisiadau’n cael eu defnyddio, a rhai ohonynt yn rhai nad yw gwasanaethau newyddion prif ffrwd yn eu defnyddio: o recordwyr tâp, peiriannau mimeograffig, microffonau, papur carbon, llungopiwyr, gorsafoedd radio answyddogol ac, yn gynyddol, cluniaduron, safleoedd cynnal gwefannau o bell (''remote hosting sites''), camerâu digidol a ffonau clyfar. Defnyddir technegau fel cofnod llygad dystion a [[naratif]] person cyntaf er mwyn bod yn fwy cynhwysol na mathau eraill o newyddiaduraeth.

Mae newyddiaduraeth amgen yn tueddu i godi mewn ymateb i’r dybiaeth fod sefydliadau newyddion prif ffrwd yn esgeuluso rhai materion neu ddigwyddiadau cyfoes. Yn aml fe’i gwelir ar lwyfannau sy’n gwrthgyferbynnu â gwasanaethau newyddion prif ffrwd, megis gwleidyddiaeth flaengar, hawliau menywod a grwpiau gwrthglobaleiddio. Mae llwyfannau o’r fath wedi ymestyn i nifer o gyfeiriadau – i’r wasg danddaearol (''The Voice Village, The Free Press, International Times''), i’r wasg wrthddiwylliannol (''Oz, Rolling Stone,'' ''New Musical Express''), ac i gylchgronau sy’n mynd dan groen y ‘Sefydliad’ (''Private Eye, Ramparts, The'' ''Progressive''), ynghyd ag i rai cylchgronau sy’n hyrwyddo rhai grwpiau ethnig neu genedl (''Spare Rib, Mother Jones, El Macriado, The Advocate'').

Er taw oes fer a gafodd lawer o sefydliadau newyddion amgen (am nad oedd ganddynt y seilwaith i barhau i fynd ar eu pennau eu hunain am gyfnodau hir), mae rhai cyhoeddiadau newyddion wedi derbyn cefnogaeth hir, sefydlog, megis ''The Nation, In These Times'', a ''UTNE Reader''.

Mae cynhyrchwyr ffilmiau dogfen annibynnol yn defnyddio gwerthiannau DVD ar-lein a sinemâu annibynnol er mwyn dosbarthu eu ffilmiau. Yn Unol Daleithiau’r America, bu prosiectau fel yr ''Association of Alternative'' ''Newsweeklies'' (cymdeithas fasnachol o bapurau newydd, llawer wedi’u gwreiddio yn y wasg danddaearol), ''Pacific News Service'' (PNS, neu yn fwy diweddar y ''New America Media''), a’r ''Independent Press Association,'' sydd wedi diflannu erbyn hyn, i gyd yn cydlynu newyddiaduraeth amgen a’i chadw ar wahân i newyddiaduraeth prif ffrwd. Mae’r safbwyntiau amgen y maent yn eu mynegi yn cael eu dogfennu bob blwyddyn gan ''Project Censored.'' Mewn gwledydd eraill, mae ''El Libertario'' yn Venezuela neu’r ''Die Tageszeitung y''n yr Almaen yn enghreifftiau o ganolfannau newyddiadurol bywiog, sy’n fodd i bobl gael clywed am safbwyntiau gwahanol yn y newyddion.

Daeth teledu mynediad cyhoeddus i’r amlwg hefyd fel llwyfan hyfyw ar gyfer newyddiaduraeth amgen, ac mewn gwledydd fel Brasil, Gwlad Belg a’r Ffindir, caiff aelodau’r cyhoedd gyfle i fynegi eu barn yn rheolaidd.

Mae newyddiaduraeth amgen wedi datblygu ymhellach gyda chynnydd y cyfryngau ar-lein. Er enghraifft, sefydlwyd ''IndyMedia'' yn 1999 er mwyn adrodd ar uwchgynhadledd Sefydliad Masnach y Byd yn Seattle. Ers hynny, sefydlwyd dros 150 o ganolfannau newyddiaduraeth amgen mewn bron i 50 o wledydd, e.e. ''Alternet'', cylchgrawn ar-lein Americanaidd sy’n cyhoeddi blogiau newyddion gan ohebwyr proffesiynol a newyddiadurwyr dinasyddion. Mae gosod post neu sylw ar ''YouTube, Flickr, Twitter'' a safleoedd rhwydweithio cymdeithasol eraill hefyd yn cael ei ystyried fel newyddiaduraeth amgen.

{{CC BY-SA}}
[[Categori:Newyddiaduraeth]]

Newyddiaduraeth amgen - Hanes diwygio

Gwenda Richards: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda '''Saesneg: Alternative journalism'' Math o newyddiaduraeth a ddiffinnir orau fel newyddiaduraeth sy’n sefyll ar wahân i’r brif ffrwd. Fel arfer,...'