Pregeth - Hanes diwygio

SeimonBrooks am 13:07, 14 Hydref 2016

2016-10-14T13:07:16Z

SeimonBrooks am 13:02, 14 Hydref 2016

2016-10-14T13:02:03Z

SeimonBrooks am 13:01, 14 Hydref 2016

2016-10-14T13:01:09Z

SeimonBrooks am 12:03, 13 Hydref 2016

2016-10-13T12:03:09Z

SeimonBrooks: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'NOAUTOLINKS'

2016-10-13T11:58:41Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda '__NOAUTOLINKS__'

Tudalen newydd

__NOAUTOLINKS__

@@ Llinell 1: / Llinell 1: @@
 __NOAUTOLINKS__
-Araith (o’r Lladin ''praeceptum''), yn seiliedig ar ddarn o’r Ysgrythur, sy’n esbonio’r darn hwnnw yng ngoleuni’r efengyl Gristnogol, ac yn ei gymhwyso i fywyd y gwrandäwr. Er y byddai proffwydi’r Hen Destament yn cymell pobl i fod yn ffyddlon i Dduw ac ymagweddu’n deilwng o’i gyfamod, yng nghyfnod y Gaethglud i Fabilon yn y 6g. cyn Crist, wedi i gyfundrefn addoli’r deml ddod i ben, y datblygwyd y cysyniad o’r bregeth fel y cyfryw. Ynddi yr esbonnid cynnwys y Torah neu’r Ddeddf yng nghyd-destun addoli’r synagog. Ceir darlun byw o’r peth yn yr hanes am Iesu’n pregethu yn y synagog yn Nasareth, Luc 4:16-21. Byrdwn y pregethu Cristnogol cyntaf oedd yr haeriad fod Crist, trwy ei farw a’i atgyfodiad, wedi cyflawni proffwydoliaethau’r Hen Destament a thrwy hynny gael ei ystyried yn Feseia. Byddai’r neges yn cael ei thraddodi yn yr awyr agored, fel yn hanes Pedr ar Ddydd y Pentecost (Actau 2), neu yn y synagogau (e.e. Actau 9:20-2). Tameidiog yw’n gwybodaeth am ddatblygiad y bregeth yn yr 2g. ond gydag Aurelius Ambrosius neu Sant Emrys (''c.'' 340-397), esgob Milan, a Ioan Chrysostom (''c.'' 349-407), archesgob Caergystennin, y cyrhaeddodd crefft pregethu, a’r bregeth, eu penllanw cynnar. Yn fwy helaeth na’r homili ac yn fwy athrawiaethol ei chynnwys, roedd i’r bregeth ragymadrodd a chymhwysiad.
+Araith (o’r Lladin ''praeceptum''), yn seiliedig ar ddarn o’r Ysgrythur, sy’n esbonio’r darn hwnnw yng ngoleuni’r efengyl Gristnogol, ac yn ei gymhwyso i fywyd y gwrandäwr. Er y byddai proffwydi’r Hen Destament yn cymell pobl i fod yn ffyddlon i Dduw ac ymagweddu’n deilwng o’i gyfamod, yng nghyfnod y Gaethglud i Fabilon yn y 6g. cyn Crist, wedi i gyfundrefn addoli’r deml ddod i ben, y datblygwyd y cysyniad o’r bregeth fel y cyfryw. Ynddi yr esbonnid cynnwys y Torah neu’r Ddeddf yng nghyd-destun addoli’r synagog. Ceir darlun byw o’r peth yn yr hanes am Iesu’n pregethu yn y synagog yn Nasareth, Luc 4:16-21. Byrdwn y pregethu Cristnogol cyntaf oedd yr haeriad fod Crist, trwy ei farw a’i atgyfodiad, wedi cyflawni proffwydoliaethau’r Hen Destament a thrwy hynny gael ei ystyried yn Feseia. Byddai’r neges yn cael ei thraddodi yn yr awyr agored, fel yn hanes Pedr ar Ddydd y Pentecost (Actau 2), neu yn y synagogau (e.e. Actau 9:20-2). Tameidiog yw’n gwybodaeth am ddatblygiad y bregeth yn yr 2g. ond gydag Aurelius Ambrosius neu Sant Emrys (''c.'' 340-397), esgob Milan, ac Ioan Chrysostom (''c.'' 349-407), archesgob Caergystennin, y cyrhaeddodd crefft pregethu, a’r bregeth, eu penllanw cynnar. Yn fwy helaeth na’r homili ac yn fwy athrawiaethol ei chynnwys, roedd i’r bregeth ragymadrodd a chymhwysiad.
-Ychydig a wyddom am y pregethau boreaf yng Nghymru. Er i Gildas ddyfynu llawer o’r Hen Destament yn ''De Excidio Britanniae'' (''c.'' 540) ac i’r cynharaf o fucheddau’r saint sef ''Vita Samsonis'' (‘Buchedd Samson’) ddisgrifio gweithgareddau’r cymunedau mynachaidd, nid yw’r naill na’r llall yn cyfeirio at bregethu fel y cyfryw. Er bod ''Buchedd Dewi'' gan Rigyfarch (1056-99) yn cyfeirio at y sant yn traethu yn synod Brefi, mae’n anodd tynnu unrhyw gasgliadau oddi wrthi am natur, ansawdd na chynnwys pregethau yn Oes y Saint. Erbyn y cyfnod canol mae’r dystiolaeth yn cynyddu ond nid yn helaeth iawn. Gellid tybio fod y diwygiad eglwysig a darddodd o’r Pedwerydd Cyngor Lateran (1215), ynghyd â dyfodiad yr urddau pregethwrol sef y Dominiciaid (y Brodyr Duon) a’r Ffransisgiaid (y Brodyr Llwydion) i Gymru, adfywio pregethu yn y llannau, tra gwyddom fod Cymry megis Johannes Wallensis, Rhosier o Gonwy a Thomas Wallensis wedi ennill enwogrwydd ar dir mawr Ewrop yn y 13g. fel arbenigwyr yn ''ars praedicandi'' (‘celfyddyd pregethu’). Cymhellwyd Thomas Wallensis, awdur y traethawd ''De modo componendi sermonis'' (‘Dull cyfansoddi pregethau’), i ddychwelyd o Baris i fod yn archddiacon Lincoln cyn ei benodi’n esgob Dewi yn 1248. Awgryma’r ffaith fod ''exemplae'' Odo o Cheriton (sef casgliad o foeswersi at ddefnydd pregethwyr) ar gael yn Gymraeg erbyn dechrau’r 15g. mai moesol yn hytrach nac ysgrythurol neu athrawiaethol oedd natur y bregeth Gymraeg erbyn hynny.
+Ychydig a wyddom am y pregethau boreaf yng Nghymru. Er i Gildas ddyfynnu llawer o’r Hen Destament yn ''De Excidio Britanniae'' (''c.'' 540) ac i’r cynharaf o fucheddau’r saint sef ''Vita Samsonis'' (‘Buchedd Samson’) ddisgrifio gweithgareddau’r cymunedau mynachaidd, nid yw’r naill na’r llall yn cyfeirio at bregethu fel y cyfryw. Er bod ''Buchedd Dewi'' gan Rigyfarch (1056-99) yn cyfeirio at y sant yn traethu yn synod Brefi, mae’n anodd tynnu unrhyw gasgliadau oddi wrthi am natur, ansawdd na chynnwys pregethau yn Oes y Saint. Erbyn y cyfnod canol mae’r dystiolaeth yn cynyddu ond nid yn helaeth iawn. Gellid tybio fod y diwygiad eglwysig a darddodd o’r Pedwerydd Cyngor Lateran (1215), ynghyd â dyfodiad yr urddau pregethwrol sef y Dominiciaid (y Brodyr Duon) a’r Ffransisgiaid (y Brodyr Llwydion) i Gymru, adfywio pregethu yn y llannau, tra gwyddom fod Cymry megis Johannes Wallensis, Rhosier o Gonwy a Thomas Wallensis wedi ennill enwogrwydd ar dir mawr Ewrop yn y 13g. fel arbenigwyr yn ''ars praedicandi'' (‘celfyddyd pregethu’). Cymhellwyd Thomas Wallensis, awdur y traethawd ''De modo componendi sermonis'' (‘Dull cyfansoddi pregethau’), i ddychwelyd o Baris i fod yn archddiacon Lincoln cyn ei benodi’n esgob Dewi yn 1248. Awgryma’r ffaith fod ''exemplae'' Odo o Cheriton (sef casgliad o foeswersi at ddefnydd pregethwyr) ar gael yn Gymraeg erbyn dechrau’r 15g. mai moesol yn hytrach nac ysgrythurol neu athrawiaethol oedd natur y bregeth Gymraeg erbyn hynny.
 Gyda’r Diwygiad Protestannaidd rhoddwyd bri newydd ar y bregeth athrawiaethol, gydag esgobion fel Richard Davies (?1510-81) a William Morgan (?1541-1604), a Phiwritaniaid cynnar fel John Penry (1563-93), yn uno yn y galw i ddiwygio’r eglwys yn ôl cyfarwyddyd Gair Duw. Roedd y bregeth Biwritanaidd ac eiddo Anglicaniaid fel Rhys Prichard (?1569-1644), ficer Llanymddyfri, yn debyg iawn i’w gilydd wrth bwysleisio’r angen i’r gwrandäwr ymateb i’r neges efengylaidd mewn edifeirwch dwys, ffydd ddilys ac adnewyddiad buchedd trwyadl, a hyn a fu nodwedd y pulpud Cymraeg ar hyd yr 18g. Cafwyd parhad yn sgil y Diwygiad Efengylaidd, ac ystyrir Daniel Rowland (?1711-90), curad Llangeitho, yn brif areithydd y Diwygiad hwnnw. Y 19g., fodd bynnag, oedd ‘oes aur’ y bregeth Gymraeg. Gyda thoreth o bregethwyr o allu anghyffredin fel John Elias (1744-1841), Henry Rees (1798-1869), Edward Matthews (1812-92) a Thomas Charles Edwards (1837-1900), traddodwyd a gwrandawyd myrddiynau o bregethau a chyhoeddwyd miloedd ohonynt, oll yn ffrwyth diwylliant ffyniannus, Gair-ganolog y Gymru Ymneilltuol.

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 13:02, 14 Hydref 2016
Llinell 24:		Llinell 24:

	Williams, I. (1926), ''Chwedlau Odo'' (Wrecsam: Hughes a’i Fab).		Williams, I. (1926), ''Chwedlau Odo'' (Wrecsam: Hughes a’i Fab).
		+	{{CC BY-SA}}
		+	[[Categori:Beirniadaeth a Theori]]

@@ Llinell 3: / Llinell 3: @@
 Araith (o’r Lladin ''praeceptum''), yn seiliedig ar ddarn o’r Ysgrythur, sy’n esbonio’r darn hwnnw yng ngoleuni’r efengyl Gristnogol, ac yn ei gymhwyso i fywyd y gwrandäwr. Er y byddai proffwydi’r Hen Destament yn cymell pobl i fod yn ffyddlon i Dduw ac ymagweddu’n deilwng o’i gyfamod, yng nghyfnod y Gaethglud i Fabilon yn y 6g. cyn Crist, wedi i gyfundrefn addoli’r deml ddod i ben, y datblygwyd y cysyniad o’r bregeth fel y cyfryw. Ynddi yr esbonnid cynnwys y Torah neu’r Ddeddf yng nghyd-destun addoli’r synagog. Ceir darlun byw o’r peth yn yr hanes am Iesu’n pregethu yn y synagog yn Nasareth, Luc 4:16-21. Byrdwn y pregethu Cristnogol cyntaf oedd yr haeriad fod Crist, trwy ei farw a’i atgyfodiad, wedi cyflawni proffwydoliaethau’r Hen Destament a thrwy hynny gael ei ystyried yn Feseia. Byddai’r neges yn cael ei thraddodi yn yr awyr agored, fel yn hanes Pedr ar Ddydd y Pentecost (Actau 2), neu yn y synagogau (e.e. Actau 9:20-2). Tameidiog yw’n gwybodaeth am ddatblygiad y bregeth yn yr 2g. ond gydag Aurelius Ambrosius neu Sant Emrys (''c.'' 340-397), esgob Milan, a Ioan Chrysostom (''c.'' 349-407), archesgob Caergystennin, y cyrhaeddodd crefft pregethu, a’r bregeth, eu penllanw cynnar. Yn fwy helaeth na’r homili ac yn fwy athrawiaethol ei chynnwys, roedd i’r bregeth ragymadrodd a chymhwysiad.
-Ychydig a wyddom am y pregethau boreaf yng Nghymru. Er i Gildas ddyfynu llawer o’r Hen Destament yn ''De Excidio Britanniae'' (''c.'' 540) ac i’r cynharaf o fucheddau’r saint sef ''Vita Samsonis'' (‘Buchedd Samson’) ddisgrifio gweithgareddau’r cymunedau mynachaidd, nid yw’r naill na’r llall yn cyfeirio at bregethu fel y cyfryw. Er bod Buchedd Dewi gan Rigyfarch (1056-99) yn cyfeirio at y sant yn traethu yn synod Brefi, mae’n anodd tynnu unrhyw gasgliadau oddi wrthi am natur, ansawdd na chynnwys pregethau yn Oes y Saint. Erbyn y cyfnod canol mae’r dystiolaeth yn cynyddu ond nid yn helaeth iawn. Gellid tybio fod y diwygiad eglwysig a darddodd o’r Pedwerydd Cyngor Lateran (1215) ynghyd â dyfodiad yr urddau pregethwrol sef y Dominiciaid (y Brodyr Duon) a’r Ffransisgiaid (y Brodyr Llwydion) i Gymru, adfywio bregethu yn y llannau, tra gwyddom fod Cymry megis Johannes Wallensis, Rhosier o Gonwy a Thomas Wallensis wedi ennill enwogrwydd ar dir mawr Ewrop yn y 13g. fel arbenigwyr yn ''ars praedicandi'' (‘celfyddyd pregethu’). Cymhellwyd Thomas Wallensis, awdur y traethawd ''De modo componendi sermonis'' (‘Dull cyfansoddi pregethau’), i ddychwelyd o Baris i fod yn archddiacon Lincoln cyn ei benodi’n esgob Dewi yn 1248. Awgryma’r ffaith fod ''exemplae'' Odo o Cheriton (sef casgliad o foeswersi at ddefnydd pregethwyr) ar gael yn Gymraeg erbyn dechrau’r 15g., mai moesol yn hytrach nac ysgrythurol neu athrawiaethol oedd natur y bregeth Gymraeg erbyn hynny.
+Ychydig a wyddom am y pregethau boreaf yng Nghymru. Er i Gildas ddyfynu llawer o’r Hen Destament yn ''De Excidio Britanniae'' (''c.'' 540) ac i’r cynharaf o fucheddau’r saint sef ''Vita Samsonis'' (‘Buchedd Samson’) ddisgrifio gweithgareddau’r cymunedau mynachaidd, nid yw’r naill na’r llall yn cyfeirio at bregethu fel y cyfryw. Er bod ''Buchedd Dewi'' gan Rigyfarch (1056-99) yn cyfeirio at y sant yn traethu yn synod Brefi, mae’n anodd tynnu unrhyw gasgliadau oddi wrthi am natur, ansawdd na chynnwys pregethau yn Oes y Saint. Erbyn y cyfnod canol mae’r dystiolaeth yn cynyddu ond nid yn helaeth iawn. Gellid tybio fod y diwygiad eglwysig a darddodd o’r Pedwerydd Cyngor Lateran (1215), ynghyd â dyfodiad yr urddau pregethwrol sef y Dominiciaid (y Brodyr Duon) a’r Ffransisgiaid (y Brodyr Llwydion) i Gymru, adfywio pregethu yn y llannau, tra gwyddom fod Cymry megis Johannes Wallensis, Rhosier o Gonwy a Thomas Wallensis wedi ennill enwogrwydd ar dir mawr Ewrop yn y 13g. fel arbenigwyr yn ''ars praedicandi'' (‘celfyddyd pregethu’). Cymhellwyd Thomas Wallensis, awdur y traethawd ''De modo componendi sermonis'' (‘Dull cyfansoddi pregethau’), i ddychwelyd o Baris i fod yn archddiacon Lincoln cyn ei benodi’n esgob Dewi yn 1248. Awgryma’r ffaith fod ''exemplae'' Odo o Cheriton (sef casgliad o foeswersi at ddefnydd pregethwyr) ar gael yn Gymraeg erbyn dechrau’r 15g. mai moesol yn hytrach nac ysgrythurol neu athrawiaethol oedd natur y bregeth Gymraeg erbyn hynny.
-Gyda’r Diwygiad Protestannaidd rhoddwyd bri newydd ar y bregeth athrawiaethol, gydag esgobion fel Richard Davies (?1510-81) a William Morgan (?1541-1604), a Phiwritaniaid cynnar fel John Penry (1563-93), yn uno yn y galw i ddiwygio’r eglwys yn ôl cyfarwyddyd Gair Duw. Roedd y bregeth Biwritanaidd ac eiddo Anglicaniaid fel Rhys Prichard (?1569-1644), ficer Llanymddyfri, yn debyg iawn i’w gilydd wrth bwysleisio’r angen ar i’r gwrandäwr ymateb i’r neges efengylaidd mewn edifeirwch dwys, ffydd ddilys ac adnewyddiad buchedd trwyadl, a hyn a fu nodwedd y pulpud Cymraeg ar hyd yr 18g. Cafwyd parhad yn sgil y Diwygiad Efengylaidd, ac ystyrir Daniel Rowland (?1711-90), curad Llangeitho, yn brif areithydd y Diwygiad hwnnw. Y 19g. fodd bynnag oedd ‘oes aur’ y bregeth Gymraeg. Gyda thoreth o bregethwyr o allu anghyffredin fel John Elias (1744-1841), Henry Rees (1798-1869), Edward Matthews (1812-92) a Thomas Charles Edwards (1837-1900), traddodwyd a gwrandawyd myrddiynau o bregethau a chyhoeddwyd miloedd ohonynt, oll yn ffrwyth diwylliant ffyniannus, Gair-ganolog y Gymru Ymneilltuol.
+Gyda’r Diwygiad Protestannaidd rhoddwyd bri newydd ar y bregeth athrawiaethol, gydag esgobion fel Richard Davies (?1510-81) a William Morgan (?1541-1604), a Phiwritaniaid cynnar fel John Penry (1563-93), yn uno yn y galw i ddiwygio’r eglwys yn ôl cyfarwyddyd Gair Duw. Roedd y bregeth Biwritanaidd ac eiddo Anglicaniaid fel Rhys Prichard (?1569-1644), ficer Llanymddyfri, yn debyg iawn i’w gilydd wrth bwysleisio’r angen i’r gwrandäwr ymateb i’r neges efengylaidd mewn edifeirwch dwys, ffydd ddilys ac adnewyddiad buchedd trwyadl, a hyn a fu nodwedd y pulpud Cymraeg ar hyd yr 18g. Cafwyd parhad yn sgil y Diwygiad Efengylaidd, ac ystyrir Daniel Rowland (?1711-90), curad Llangeitho, yn brif areithydd y Diwygiad hwnnw. Y 19g., fodd bynnag, oedd ‘oes aur’ y bregeth Gymraeg. Gyda thoreth o bregethwyr o allu anghyffredin fel John Elias (1744-1841), Henry Rees (1798-1869), Edward Matthews (1812-92) a Thomas Charles Edwards (1837-1900), traddodwyd a gwrandawyd myrddiynau o bregethau a chyhoeddwyd miloedd ohonynt, oll yn ffrwyth diwylliant ffyniannus, Gair-ganolog y Gymru Ymneilltuol.
-Ar un wedd, felly, y bregeth yw ffurf lenyddol fwyaf cyfarwydd y Cymry ar hyd y canrifoedd. (Nid yw’n gyd-ddigwyddiad mai ar ffurf pregethau y lluniodd yr athronydd J. R. Jones ei fyfyrdodau olaf yn Ac Onide (1970)). Mewn cyfnod mwy seciwlar, fodd bynnag, y gamp yw dirnad ehangder ei heffaith a chyfaredd ei hapêl.
+Ar un wedd, felly, y bregeth yw ffurf lenyddol fwyaf cyfarwydd y Cymry ar hyd y canrifoedd. (Nid yw’n gyd-ddigwyddiad mai ar ffurf pregethau y lluniodd yr athronydd J. R. Jones ei fyfyrdodau olaf yn ''Ac Onide'' (1970)). Mewn cyfnod mwy seciwlar, fodd bynnag, y gamp yw dirnad ehangder ei heffaith a chyfaredd ei hapêl.
 '''D. Densil Morgan'''

← At y diwygiad blaenorol		Diwygiad 12:03, 13 Hydref 2016
Llinell 1:		Llinell 1:
	__NOAUTOLINKS__		__NOAUTOLINKS__
		+
		+	Araith (o’r Lladin ''praeceptum''), yn seiliedig ar ddarn o’r Ysgrythur, sy’n esbonio’r darn hwnnw yng ngoleuni’r efengyl Gristnogol, ac yn ei gymhwyso i fywyd y gwrandäwr. Er y byddai proffwydi’r Hen Destament yn cymell pobl i fod yn ffyddlon i Dduw ac ymagweddu’n deilwng o’i gyfamod, yng nghyfnod y Gaethglud i Fabilon yn y 6g. cyn Crist, wedi i gyfundrefn addoli’r deml ddod i ben, y datblygwyd y cysyniad o’r bregeth fel y cyfryw. Ynddi yr esbonnid cynnwys y Torah neu’r Ddeddf yng nghyd-destun addoli’r synagog. Ceir darlun byw o’r peth yn yr hanes am Iesu’n pregethu yn y synagog yn Nasareth, Luc 4:16-21. Byrdwn y pregethu Cristnogol cyntaf oedd yr haeriad fod Crist, trwy ei farw a’i atgyfodiad, wedi cyflawni proffwydoliaethau’r Hen Destament a thrwy hynny gael ei ystyried yn Feseia. Byddai’r neges yn cael ei thraddodi yn yr awyr agored, fel yn hanes Pedr ar Ddydd y Pentecost (Actau 2), neu yn y synagogau (e.e. Actau 9:20-2). Tameidiog yw’n gwybodaeth am ddatblygiad y bregeth yn yr 2g. ond gydag Aurelius Ambrosius neu Sant Emrys (''c.'' 340-397), esgob Milan, a Ioan Chrysostom (''c.'' 349-407), archesgob Caergystennin, y cyrhaeddodd crefft pregethu, a’r bregeth, eu penllanw cynnar. Yn fwy helaeth na’r homili ac yn fwy athrawiaethol ei chynnwys, roedd i’r bregeth ragymadrodd a chymhwysiad.
		+
		+	Ychydig a wyddom am y pregethau boreaf yng Nghymru. Er i Gildas ddyfynu llawer o’r Hen Destament yn ''De Excidio Britanniae'' (''c.'' 540) ac i’r cynharaf o fucheddau’r saint sef ''Vita Samsonis'' (‘Buchedd Samson’) ddisgrifio gweithgareddau’r cymunedau mynachaidd, nid yw’r naill na’r llall yn cyfeirio at bregethu fel y cyfryw. Er bod Buchedd Dewi gan Rigyfarch (1056-99) yn cyfeirio at y sant yn traethu yn synod Brefi, mae’n anodd tynnu unrhyw gasgliadau oddi wrthi am natur, ansawdd na chynnwys pregethau yn Oes y Saint. Erbyn y cyfnod canol mae’r dystiolaeth yn cynyddu ond nid yn helaeth iawn. Gellid tybio fod y diwygiad eglwysig a darddodd o’r Pedwerydd Cyngor Lateran (1215) ynghyd â dyfodiad yr urddau pregethwrol sef y Dominiciaid (y Brodyr Duon) a’r Ffransisgiaid (y Brodyr Llwydion) i Gymru, adfywio bregethu yn y llannau, tra gwyddom fod Cymry megis Johannes Wallensis, Rhosier o Gonwy a Thomas Wallensis wedi ennill enwogrwydd ar dir mawr Ewrop yn y 13g. fel arbenigwyr yn ''ars praedicandi'' (‘celfyddyd pregethu’). Cymhellwyd Thomas Wallensis, awdur y traethawd ''De modo componendi sermonis'' (‘Dull cyfansoddi pregethau’), i ddychwelyd o Baris i fod yn archddiacon Lincoln cyn ei benodi’n esgob Dewi yn 1248. Awgryma’r ffaith fod ''exemplae'' Odo o Cheriton (sef casgliad o foeswersi at ddefnydd pregethwyr) ar gael yn Gymraeg erbyn dechrau’r 15g., mai moesol yn hytrach nac ysgrythurol neu athrawiaethol oedd natur y bregeth Gymraeg erbyn hynny.
		+
		+	Gyda’r Diwygiad Protestannaidd rhoddwyd bri newydd ar y bregeth athrawiaethol, gydag esgobion fel Richard Davies (?1510-81) a William Morgan (?1541-1604), a Phiwritaniaid cynnar fel John Penry (1563-93), yn uno yn y galw i ddiwygio’r eglwys yn ôl cyfarwyddyd Gair Duw. Roedd y bregeth Biwritanaidd ac eiddo Anglicaniaid fel Rhys Prichard (?1569-1644), ficer Llanymddyfri, yn debyg iawn i’w gilydd wrth bwysleisio’r angen ar i’r gwrandäwr ymateb i’r neges efengylaidd mewn edifeirwch dwys, ffydd ddilys ac adnewyddiad buchedd trwyadl, a hyn a fu nodwedd y pulpud Cymraeg ar hyd yr 18g. Cafwyd parhad yn sgil y Diwygiad Efengylaidd, ac ystyrir Daniel Rowland (?1711-90), curad Llangeitho, yn brif areithydd y Diwygiad hwnnw. Y 19g. fodd bynnag oedd ‘oes aur’ y bregeth Gymraeg. Gyda thoreth o bregethwyr o allu anghyffredin fel John Elias (1744-1841), Henry Rees (1798-1869), Edward Matthews (1812-92) a Thomas Charles Edwards (1837-1900), traddodwyd a gwrandawyd myrddiynau o bregethau a chyhoeddwyd miloedd ohonynt, oll yn ffrwyth diwylliant ffyniannus, Gair-ganolog y Gymru Ymneilltuol.
		+
		+	Ar un wedd, felly, y bregeth yw ffurf lenyddol fwyaf cyfarwydd y Cymry ar hyd y canrifoedd. (Nid yw’n gyd-ddigwyddiad mai ar ffurf pregethau y lluniodd yr athronydd J. R. Jones ei fyfyrdodau olaf yn Ac Onide (1970)). Mewn cyfnod mwy seciwlar, fodd bynnag, y gamp yw dirnad ehangder ei heffaith a chyfaredd ei hapêl.
		+
		+	'''D. Densil Morgan'''
		+
		+	==Llyfryddiaeth==
		+
		+	Brilioth, Y. (1965), ''A Brief History of Preaching'' (Philadelphia: Fortress Press).
		+
		+	Davies, A. T. (1957), ''Pregethu a Phregethau’r Eglwys'' (Llandybie: Llyfrau’r Dryw).
		+
		+	Morgan, D. D. (2012), ‘Preaching in the vernacular: the Welsh sermon, 1689-1901’, yn Gibson, W. a Morgan-Guy, J. (goln), ''The Oxford Handbook of the Sermon'' (Oxford: Oxford University Press), tt. 199-214.
		+
		+	Thomas, O. (1874), ''Cofiant y Parchedig John Jones, Tal-sarn, mewn cysylltiad â Hanes Duwinyddiaeth a Phregethu Cymru'' (Wrecsam: Hughes a’i Fab).
		+
		+	Thomas, V. (1951), ‘Pregethau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg o safbwynt eu gwerth llenyddol’ (traethawd MA, Prifysgol Cymru Abertawe).
		+
		+	Williams, I. (1926), ''Chwedlau Odo'' (Wrecsam: Hughes a’i Fab).

Pregeth - Hanes diwygio

SeimonBrooks am 13:07, 14 Hydref 2016

SeimonBrooks am 13:02, 14 Hydref 2016

SeimonBrooks am 13:01, 14 Hydref 2016

SeimonBrooks am 12:03, 13 Hydref 2016

SeimonBrooks: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda '__NOAUTOLINKS__'

SeimonBrooks: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'NOAUTOLINKS'