<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="cy">
	<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Williams%2C_Edward_%28Iolo_Morganwg%29_%281747-1826%29</id>
	<title>Williams, Edward (Iolo Morganwg) (1747-1826) - Hanes golygu</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Williams%2C_Edward_%28Iolo_Morganwg%29_%281747-1826%29"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Edward_(Iolo_Morganwg)_(1747-1826)&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-20T13:41:04Z</updated>
	<subtitle>Hanes diwygio&#039;r dudalen hon ar y wici</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.9</generator>
	<entry>
		<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Edward_(Iolo_Morganwg)_(1747-1826)&amp;diff=5147&amp;oldid=prev</id>
		<title>CadiW am 21:40, 13 Awst 2021</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Edward_(Iolo_Morganwg)_(1747-1826)&amp;diff=5147&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-08-13T21:40:37Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;cy&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Fersiwn hŷn&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Fersiwn yn ôl 21:40, 13 Awst 2021&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l2&quot;&gt;Llinell 2:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 2:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ganed Edward Williams ym Mhennon, Sir Forgannwg, a bu farw yn Nhrefﬂemin. Yn ystod ei ymweliadau â Llundain (rhwng 1773 ac 1777 ac eto rhwng 1791 ac 1795) y cododd yr awydd ynddo i ddefnyddio’r [[enw barddol]] &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;Iolo Morganwg&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/del&gt;, sef yr enw a lynodd wrtho byth wedi 1790 (Williams 1956, 1). Priododd â Margaret Roberts yng Ngorffennaf 1781 ac roedd yn saer maen wrth ei alwedigaeth. Er mai fel bardd, llenor a hynaﬁaethydd y’i hadwaenid yn bennaf, cyfrannodd Iolo at draddodiad cerddorol Cymru hefyd trwy ei waith yn casglu [[alawon gwerin]] a’i ddawn farddol yn cyfansoddi dros 3,000 o [[emynau]] Undodaidd. (Roedd Iolo yn gyd-sylfaenydd Cymdeithas Dwyfundodiaid Deheubarth Cymru.) Ni chafodd addysg ffurﬁol ond dysgodd sut i ganu’r fﬂiwt o dan gyfarwyddyd ei fam, Ann Matthew, a chredir mai ei dylanwad hi yn bennaf a oedd i gyfrif am ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ganed Edward Williams ym Mhennon, Sir Forgannwg, a bu farw yn Nhrefﬂemin. Yn ystod ei ymweliadau â Llundain (rhwng 1773 ac 1777 ac eto rhwng 1791 ac 1795) y cododd yr awydd ynddo i ddefnyddio’r [[enw barddol]] Iolo Morganwg, sef yr enw a lynodd wrtho byth wedi 1790 (Williams 1956, 1). Priododd â Margaret Roberts yng Ngorffennaf 1781 ac roedd yn saer maen wrth ei alwedigaeth. Er mai fel bardd, llenor a hynaﬁaethydd y’i hadwaenid yn bennaf, cyfrannodd Iolo at draddodiad cerddorol Cymru hefyd trwy ei waith yn casglu [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Gwerin, Canu a Cherddoriaeth Draddodiadol | &lt;/ins&gt;alawon gwerin]] a’i ddawn farddol yn cyfansoddi dros 3,000 o [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Emyn-donau | &lt;/ins&gt;emynau]] Undodaidd. (Roedd Iolo yn gyd-sylfaenydd Cymdeithas Dwyfundodiaid Deheubarth Cymru.) Ni chafodd addysg ffurﬁol ond dysgodd sut i ganu’r fﬂiwt o dan gyfarwyddyd ei fam, Ann Matthew, a chredir mai ei dylanwad hi yn bennaf a oedd i gyfrif am ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn Llundain y daeth Iolo a gwŷr eraill megis Lewis a Richard Morris o deulu Morrisiaid Môn, Owain Myfyr a Robin Ddu yr Ail o Fôn (a sefydlodd Gymdeithas y Gwyneddigion yn 1770) o dan ddylanwad syniadaeth Edward Lhuyd (1660-1709) a’r mudiad hynafiaethol. Yr elfen gadwraethol, hynafiaethol hon yn fwy na dim a ysbrydolodd John Clare o Loegr, Thomas Moore o Iwerddon, Robert Burns o’r Alban a Iolo Morganwg i gasglu a diogelu diwylliant gwerin eu priod wledydd. O ganlyniad, aethant ati i gofnodi gwahanol agweddau ar lenyddiaeth, barddoniaeth, [[llên gwerin]], amaethyddiaeth, archaeoleg a chanu gwerin. Nid syndod yw natur amrywiol casgliadau llawysgrifol Iolo o ystyried ei fod yn ymddiddori yn yr hyn a’i hamgylchynai’n feunyddiol wrth grwydro a chofnodi’r hyn a welai. Er enghraifft, cofnodwyd yr alawon gwerin ganddo blith draphlith ymysg darluniau o adeiladau, traethodau ar hanesion lleol a llythyron at ei gyfeillion yn Llundain.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn Llundain y daeth Iolo a gwŷr eraill megis Lewis a Richard Morris o deulu Morrisiaid Môn, Owain Myfyr a Robin Ddu yr Ail o Fôn (a sefydlodd Gymdeithas y Gwyneddigion yn 1770) o dan ddylanwad syniadaeth Edward Lhuyd (1660-1709) a’r mudiad hynafiaethol. Yr elfen gadwraethol, hynafiaethol hon yn fwy na dim a ysbrydolodd John Clare o Loegr, Thomas Moore o Iwerddon, Robert Burns o’r Alban a Iolo Morganwg i gasglu a diogelu diwylliant gwerin eu priod wledydd. O ganlyniad, aethant ati i gofnodi gwahanol agweddau ar lenyddiaeth, barddoniaeth, [[llên gwerin]], amaethyddiaeth, archaeoleg a chanu gwerin. Nid syndod yw natur amrywiol casgliadau llawysgrifol Iolo o ystyried ei fod yn ymddiddori yn yr hyn a’i hamgylchynai’n feunyddiol wrth grwydro a chofnodi’r hyn a welai. Er enghraifft, cofnodwyd yr alawon gwerin ganddo blith draphlith ymysg darluniau o adeiladau, traethodau ar hanesion lleol a llythyron at ei gyfeillion yn Llundain.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Casglodd Iolo 88 alaw werin ym mro Morgannwg rhwng 1795 ac 1806 (Huws 2005, 333), gan groniclo’r alawon, y geiriau a chyd-destun cymdeithasol eu creu. Cyfeiria’r rhan fwyaf o’r alawon gwerin at bobl a sefyllfaoedd cyffredin bob dydd, gyda’r gweddill yn alawon tymhorol (er enghraifft y Fari Lwyd, [[canu gwasael]], dawnsio corelwi, taplas haf a ‘cwnnu bedwen’), yn ganeuon serch a chaneuon gwaith. Iolo a gyfrifir heddiw fel casglwr [[alawon gwerin]] cyntaf Cymru (Huws 2005, 333), gan mai ef yn anad neb arall a roddodd y sylw dyladwy cyntaf i ganeuon brodorol. Gosododd ar glawr ran o draddodiad a oedd cyn hynny’n bodoli ar lafar gwlad yn unig. Gwelir yr alawon mewn 17 o lawysgrifau gwahanol yn [[Llyfrgell Genedlaethol Cymru]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Casglodd Iolo 88 alaw werin ym mro Morgannwg rhwng 1795 ac 1806 (Huws 2005, 333), gan groniclo’r alawon, y geiriau a chyd-destun cymdeithasol eu creu. Cyfeiria’r rhan fwyaf o’r alawon gwerin at bobl a sefyllfaoedd cyffredin bob dydd, gyda’r gweddill yn alawon tymhorol (er enghraifft y Fari Lwyd, [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Gwasael, Canu | &lt;/ins&gt;canu gwasael]], dawnsio corelwi, taplas haf a ‘cwnnu bedwen’), yn ganeuon serch a chaneuon gwaith. Iolo a gyfrifir heddiw fel casglwr [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Gwerin, Canu a Cherddoriaeth Draddodiadol | &lt;/ins&gt;alawon gwerin]] cyntaf Cymru (Huws 2005, 333), gan mai ef yn anad neb arall a roddodd y sylw dyladwy cyntaf i ganeuon brodorol. Gosododd ar glawr ran o draddodiad a oedd cyn hynny’n bodoli ar lafar gwlad yn unig. Gwelir yr alawon mewn 17 o lawysgrifau gwahanol yn [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Amgueddfeydd a Llyfrgelloedd | &lt;/ins&gt;Llyfrgell Genedlaethol Cymru]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn wahanol i’r ffugiadau o’i eiddo a ddatgelwyd gan [[ysgolheigion]] yr 20g., bwriad Iolo wrth gywain yr alawon oedd dal gafael ar drysorau’r gorffennol a’u rhoi ar gof a chadw. Ni ellir honni iddo ffugio’r alawon gwerin gan nad oedd ganddo’r dychymyg na’r crebwyll cerddorol i’w hefelychu. Wrth ddynwared, Iolo y bardd a’r ffugiwr rhamantaidd oedd wrthi, ond cymhelliad cwbl wahanol a’i gyrrodd i gofnodi’r alawon, fel hynafiaethydd.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn wahanol i’r ffugiadau o’i eiddo a ddatgelwyd gan [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Hanesyddiaeth, Ysgolheictod a Cherddoreg | &lt;/ins&gt;ysgolheigion]] yr 20g., bwriad Iolo wrth gywain yr alawon oedd dal gafael ar drysorau’r gorffennol a’u rhoi ar gof a chadw. Ni ellir honni iddo ffugio’r alawon gwerin gan nad oedd ganddo’r dychymyg na’r crebwyll cerddorol i’w hefelychu. Wrth ddynwared, Iolo y bardd a’r ffugiwr rhamantaidd oedd wrthi, ond cymhelliad cwbl wahanol a’i gyrrodd i gofnodi’r alawon, fel hynafiaethydd.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Gellir honni bod gwaith Iolo yn cynrychioli deffroad ym myd [[cerddoriaeth draddodiadol]] Cymru, er na theimlwyd penllanw’r deffroad hwnnw tan 1844, bron ugain mlynedd wedi marwolaeth Iolo. Dyma pryd y gwelodd y casgliad cyhoeddedig cyntaf o ganeuon llafar gwlad Cymreig olau dydd, sef &#039;&#039;Ancient National Airs of Gwent and Morganwg&#039;&#039; gan [[Maria Jane Williams]] a gynhwysai alawon a phenillion a godwyd o lawysgrifau Iolo gan ei fab Taliesin. Mae’r modd y defnyddiwyd alawon o gasgliadau Iolo ar gyfer y gyfrol hon yn tystio i werth y deunydd a gasglodd, y modd yr arloesodd yn y maes a’r ffaith mai ei lafur ef a gyfrifir yn feincnod ym myd [[canu gwerin]] Cymru’r cyfnod a’i dilynodd.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Gellir honni bod gwaith Iolo yn cynrychioli deffroad ym myd [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Gwerin, Canu a Cherddoriaeth Draddodiadol | &lt;/ins&gt;cerddoriaeth draddodiadol]] Cymru, er na theimlwyd penllanw’r deffroad hwnnw tan 1844, bron ugain mlynedd wedi marwolaeth Iolo. Dyma pryd y gwelodd y casgliad cyhoeddedig cyntaf o ganeuon llafar gwlad Cymreig olau dydd, sef &#039;&#039;Ancient National Airs of Gwent and Morganwg&#039;&#039; gan [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Williams, Maria Jane (1795-1873) | &lt;/ins&gt;Maria Jane Williams]] a gynhwysai alawon a phenillion a godwyd o lawysgrifau Iolo gan ei fab Taliesin. Mae’r modd y defnyddiwyd alawon o gasgliadau Iolo ar gyfer y gyfrol hon yn tystio i werth y deunydd a gasglodd, y modd yr arloesodd yn y maes a’r ffaith mai ei lafur ef a gyfrifir yn feincnod ym myd [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Gwerin, Canu a Cherddoriaeth Draddodiadol | &lt;/ins&gt;canu gwerin]] Cymru’r cyfnod a’i dilynodd.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Leila Salisbury&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Leila Salisbury&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key wikidb:diff:1.41:old-3908:rev-5147:php=table --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>CadiW</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Edward_(Iolo_Morganwg)_(1747-1826)&amp;diff=3908&amp;oldid=prev</id>
		<title>CadiW am 20:54, 11 Ebrill 2021</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Edward_(Iolo_Morganwg)_(1747-1826)&amp;diff=3908&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-04-11T20:54:19Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;cy&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Fersiwn hŷn&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Fersiwn yn ôl 20:54, 11 Ebrill 2021&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;Llinell 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;__NOAUTOLINKS__ &#039;&#039;&#039;Mae&#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&#039;&#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&#039;&#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&#039;&#039;&#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;__NOAUTOLINKS__  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;Mae&#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&#039;&#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&#039;&#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&#039;&#039;&#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ganed Edward Williams ym Mhennon, Sir Forgannwg, a bu farw yn Nhrefﬂemin. Yn ystod ei ymweliadau â Llundain (rhwng 1773 ac 1777 ac eto rhwng 1791 ac 1795) y cododd yr awydd ynddo i ddefnyddio’r [[enw barddol]] [[Iolo Morganwg]], sef yr enw a lynodd wrtho byth wedi 1790 (Williams 1956, 1). Priododd â Margaret Roberts yng Ngorffennaf 1781 ac roedd yn saer maen wrth ei alwedigaeth. Er mai fel bardd, llenor a hynaﬁaethydd y’i hadwaenid yn bennaf, cyfrannodd Iolo at draddodiad cerddorol Cymru hefyd trwy ei waith yn casglu [[alawon gwerin]] a’i ddawn farddol yn cyfansoddi dros 3,000 o [[emynau]] Undodaidd. (Roedd Iolo yn gyd-sylfaenydd Cymdeithas Dwyfundodiaid Deheubarth Cymru.) Ni chafodd addysg ffurﬁol ond dysgodd sut i ganu’r fﬂiwt o dan gyfarwyddyd ei fam, Ann Matthew, a chredir mai ei dylanwad hi yn bennaf a oedd i gyfrif am ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ganed Edward Williams ym Mhennon, Sir Forgannwg, a bu farw yn Nhrefﬂemin. Yn ystod ei ymweliadau â Llundain (rhwng 1773 ac 1777 ac eto rhwng 1791 ac 1795) y cododd yr awydd ynddo i ddefnyddio’r [[enw barddol]] [[Iolo Morganwg]], sef yr enw a lynodd wrtho byth wedi 1790 (Williams 1956, 1). Priododd â Margaret Roberts yng Ngorffennaf 1781 ac roedd yn saer maen wrth ei alwedigaeth. Er mai fel bardd, llenor a hynaﬁaethydd y’i hadwaenid yn bennaf, cyfrannodd Iolo at draddodiad cerddorol Cymru hefyd trwy ei waith yn casglu [[alawon gwerin]] a’i ddawn farddol yn cyfansoddi dros 3,000 o [[emynau]] Undodaidd. (Roedd Iolo yn gyd-sylfaenydd Cymdeithas Dwyfundodiaid Deheubarth Cymru.) Ni chafodd addysg ffurﬁol ond dysgodd sut i ganu’r fﬂiwt o dan gyfarwyddyd ei fam, Ann Matthew, a chredir mai ei dylanwad hi yn bennaf a oedd i gyfrif am ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key wikidb:diff:1.41:old-3907:rev-3908:php=table --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>CadiW</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Edward_(Iolo_Morganwg)_(1747-1826)&amp;diff=3907&amp;oldid=prev</id>
		<title>CadiW am 20:54, 11 Ebrill 2021</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Edward_(Iolo_Morganwg)_(1747-1826)&amp;diff=3907&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-04-11T20:54:09Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;cy&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Fersiwn hŷn&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Fersiwn yn ôl 20:54, 11 Ebrill 2021&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;Llinell 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;__NOAUTOLINKS__ &lt;/ins&gt;&#039;&#039;&#039;Mae&#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&#039;&#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&#039;&#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&#039;&#039;&#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;Mae&#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&#039;&#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&#039;&#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&#039;&#039;&#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ganed Edward Williams ym Mhennon, Sir Forgannwg, a bu farw yn Nhrefﬂemin. Yn ystod ei ymweliadau â Llundain (rhwng 1773 ac 1777 ac eto rhwng 1791 ac 1795) y cododd yr awydd ynddo i ddefnyddio’r [[enw barddol]] [[Iolo Morganwg]], sef yr enw a lynodd wrtho byth wedi 1790 (Williams 1956, 1). Priododd â Margaret Roberts yng Ngorffennaf 1781 ac roedd yn saer maen wrth ei alwedigaeth. Er mai fel bardd, llenor a hynaﬁaethydd y’i hadwaenid yn bennaf, cyfrannodd Iolo at draddodiad cerddorol Cymru hefyd trwy ei waith yn casglu [[alawon gwerin]] a’i ddawn farddol yn cyfansoddi dros 3,000 o [[emynau]] Undodaidd. (Roedd Iolo yn gyd-sylfaenydd Cymdeithas Dwyfundodiaid Deheubarth Cymru.) Ni chafodd addysg ffurﬁol ond dysgodd sut i ganu’r fﬂiwt o dan gyfarwyddyd ei fam, Ann Matthew, a chredir mai ei dylanwad hi yn bennaf a oedd i gyfrif am ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ganed Edward Williams ym Mhennon, Sir Forgannwg, a bu farw yn Nhrefﬂemin. Yn ystod ei ymweliadau â Llundain (rhwng 1773 ac 1777 ac eto rhwng 1791 ac 1795) y cododd yr awydd ynddo i ddefnyddio’r [[enw barddol]] [[Iolo Morganwg]], sef yr enw a lynodd wrtho byth wedi 1790 (Williams 1956, 1). Priododd â Margaret Roberts yng Ngorffennaf 1781 ac roedd yn saer maen wrth ei alwedigaeth. Er mai fel bardd, llenor a hynaﬁaethydd y’i hadwaenid yn bennaf, cyfrannodd Iolo at draddodiad cerddorol Cymru hefyd trwy ei waith yn casglu [[alawon gwerin]] a’i ddawn farddol yn cyfansoddi dros 3,000 o [[emynau]] Undodaidd. (Roedd Iolo yn gyd-sylfaenydd Cymdeithas Dwyfundodiaid Deheubarth Cymru.) Ni chafodd addysg ffurﬁol ond dysgodd sut i ganu’r fﬂiwt o dan gyfarwyddyd ei fam, Ann Matthew, a chredir mai ei dylanwad hi yn bennaf a oedd i gyfrif am ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l16&quot;&gt;Llinell 16:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 15:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==Llyfryddiaeth==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==Llyfryddiaeth==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*G. J. Williams, &#039;&#039;Iolo Morganwg - Y Gyfrol Gyntaf&#039;&#039; (&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;Caerdydd&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/del&gt;, 1956)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*G. J. Williams, &#039;&#039;Iolo Morganwg - Y Gyfrol Gyntaf&#039;&#039; (Caerdydd, 1956)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*Daniel Huws, ‘Alawon Gwerin Iolo Morganwg’, &amp;#039;&amp;#039;Cylchgrawn [[Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru]]&amp;#039;&amp;#039;, V, Rhan 4 (1977), 178–85&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*Daniel Huws, ‘Alawon Gwerin Iolo Morganwg’, &amp;#039;&amp;#039;Cylchgrawn [[Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru]]&amp;#039;&amp;#039;, V, Rhan 4 (1977), 178–85&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>CadiW</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Edward_(Iolo_Morganwg)_(1747-1826)&amp;diff=3906&amp;oldid=prev</id>
		<title>CadiW am 20:53, 11 Ebrill 2021</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Edward_(Iolo_Morganwg)_(1747-1826)&amp;diff=3906&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-04-11T20:53:43Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;cy&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Fersiwn hŷn&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Fersiwn yn ôl 20:53, 11 Ebrill 2021&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;Llinell 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;__NOAUTOLINKS__&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ganed Edward Williams ym Mhennon, Sir Forgannwg, a bu farw yn Nhrefﬂemin. Yn ystod ei ymweliadau â Llundain (rhwng 1773 ac 1777 ac eto rhwng 1791 ac 1795) y cododd yr awydd ynddo i ddefnyddio’r enw barddol Iolo Morganwg, sef yr enw a lynodd wrtho byth wedi 1790 (Williams 1956, 1). Priododd â Margaret Roberts yng Ngorffennaf 1781 ac roedd yn saer maen wrth ei alwedigaeth. Er mai fel bardd, llenor a hynaﬁaethydd y’i hadwaenid yn bennaf, cyfrannodd Iolo at draddodiad cerddorol Cymru hefyd trwy ei waith yn casglu [[alawon gwerin]] a’i ddawn farddol yn cyfansoddi dros 3,000 o [[emynau]] Undodaidd. (Roedd Iolo yn gyd-sylfaenydd Cymdeithas Dwyfundodiaid Deheubarth Cymru.) Ni chafodd addysg ffurﬁol ond dysgodd sut i ganu’r fﬂiwt o dan gyfarwyddyd ei fam, Ann Matthew, a chredir mai ei dylanwad hi yn bennaf a oedd i gyfrif am ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ganed Edward Williams ym Mhennon, Sir Forgannwg, a bu farw yn Nhrefﬂemin. Yn ystod ei ymweliadau â Llundain (rhwng 1773 ac 1777 ac eto rhwng 1791 ac 1795) y cododd yr awydd ynddo i ddefnyddio’r &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;enw barddol&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] [[&lt;/ins&gt;Iolo Morganwg&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;, sef yr enw a lynodd wrtho byth wedi 1790 (Williams 1956, 1). Priododd â Margaret Roberts yng Ngorffennaf 1781 ac roedd yn saer maen wrth ei alwedigaeth. Er mai fel bardd, llenor a hynaﬁaethydd y’i hadwaenid yn bennaf, cyfrannodd Iolo at draddodiad cerddorol Cymru hefyd trwy ei waith yn casglu [[alawon gwerin]] a’i ddawn farddol yn cyfansoddi dros 3,000 o [[emynau]] Undodaidd. (Roedd Iolo yn gyd-sylfaenydd Cymdeithas Dwyfundodiaid Deheubarth Cymru.) Ni chafodd addysg ffurﬁol ond dysgodd sut i ganu’r fﬂiwt o dan gyfarwyddyd ei fam, Ann Matthew, a chredir mai ei dylanwad hi yn bennaf a oedd i gyfrif am ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn Llundain y daeth Iolo a gwŷr eraill megis Lewis a Richard Morris o deulu Morrisiaid Môn, Owain Myfyr a Robin Ddu yr Ail o Fôn (a sefydlodd Gymdeithas y Gwyneddigion yn 1770) o dan ddylanwad syniadaeth Edward Lhuyd (1660-1709) a’r mudiad hynafiaethol. Yr elfen gadwraethol, hynafiaethol hon yn fwy na dim a ysbrydolodd John Clare o Loegr, Thomas Moore o Iwerddon, Robert Burns o’r Alban a Iolo Morganwg i gasglu a diogelu diwylliant gwerin eu priod wledydd. O ganlyniad, aethant ati i gofnodi gwahanol agweddau ar lenyddiaeth, barddoniaeth, llên gwerin, amaethyddiaeth, archaeoleg a chanu gwerin. Nid syndod yw natur amrywiol casgliadau llawysgrifol Iolo o ystyried ei fod yn ymddiddori yn yr hyn a’i hamgylchynai’n feunyddiol wrth grwydro a chofnodi’r hyn a welai. Er enghraifft, cofnodwyd yr alawon gwerin ganddo blith draphlith ymysg darluniau o adeiladau, traethodau ar hanesion lleol a llythyron at ei gyfeillion yn Llundain.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Yn Llundain y daeth Iolo a gwŷr eraill megis Lewis a Richard Morris o deulu Morrisiaid Môn, Owain Myfyr a Robin Ddu yr Ail o Fôn (a sefydlodd Gymdeithas y Gwyneddigion yn 1770) o dan ddylanwad syniadaeth Edward Lhuyd (1660-1709) a’r mudiad hynafiaethol. Yr elfen gadwraethol, hynafiaethol hon yn fwy na dim a ysbrydolodd John Clare o Loegr, Thomas Moore o Iwerddon, Robert Burns o’r Alban a Iolo Morganwg i gasglu a diogelu diwylliant gwerin eu priod wledydd. O ganlyniad, aethant ati i gofnodi gwahanol agweddau ar lenyddiaeth, barddoniaeth, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;llên gwerin&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;, amaethyddiaeth, archaeoleg a chanu gwerin. Nid syndod yw natur amrywiol casgliadau llawysgrifol Iolo o ystyried ei fod yn ymddiddori yn yr hyn a’i hamgylchynai’n feunyddiol wrth grwydro a chofnodi’r hyn a welai. Er enghraifft, cofnodwyd yr alawon gwerin ganddo blith draphlith ymysg darluniau o adeiladau, traethodau ar hanesion lleol a llythyron at ei gyfeillion yn Llundain.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Casglodd Iolo 88 alaw werin ym mro Morgannwg rhwng 1795 ac 1806 (Huws 2005, 333), gan groniclo’r alawon, y geiriau a chyd-destun cymdeithasol eu creu. Cyfeiria’r rhan fwyaf o’r alawon gwerin at bobl a sefyllfaoedd cyffredin bob dydd, gyda’r gweddill yn alawon tymhorol (er enghraifft y Fari Lwyd, [[canu gwasael]], dawnsio corelwi, taplas haf a ‘cwnnu bedwen’), yn ganeuon serch a chaneuon gwaith. Iolo a gyfrifir heddiw fel casglwr [[alawon gwerin]] cyntaf Cymru (Huws 2005, 333), gan mai ef yn anad neb arall a roddodd y sylw dyladwy cyntaf i ganeuon brodorol. Gosododd ar glawr ran o draddodiad a oedd cyn hynny’n bodoli ar lafar gwlad yn unig. Gwelir yr alawon mewn 17 o lawysgrifau gwahanol yn [[Llyfrgell Genedlaethol Cymru]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Casglodd Iolo 88 alaw werin ym mro Morgannwg rhwng 1795 ac 1806 (Huws 2005, 333), gan groniclo’r alawon, y geiriau a chyd-destun cymdeithasol eu creu. Cyfeiria’r rhan fwyaf o’r alawon gwerin at bobl a sefyllfaoedd cyffredin bob dydd, gyda’r gweddill yn alawon tymhorol (er enghraifft y Fari Lwyd, [[canu gwasael]], dawnsio corelwi, taplas haf a ‘cwnnu bedwen’), yn ganeuon serch a chaneuon gwaith. Iolo a gyfrifir heddiw fel casglwr [[alawon gwerin]] cyntaf Cymru (Huws 2005, 333), gan mai ef yn anad neb arall a roddodd y sylw dyladwy cyntaf i ganeuon brodorol. Gosododd ar glawr ran o draddodiad a oedd cyn hynny’n bodoli ar lafar gwlad yn unig. Gwelir yr alawon mewn 17 o lawysgrifau gwahanol yn [[Llyfrgell Genedlaethol Cymru]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l16&quot;&gt;Llinell 16:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 16:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==Llyfryddiaeth==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==Llyfryddiaeth==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*G. J. Williams, &#039;&#039;Iolo Morganwg - Y Gyfrol Gyntaf&#039;&#039; (Caerdydd, 1956)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*G. J. Williams, &#039;&#039;Iolo Morganwg - Y Gyfrol Gyntaf&#039;&#039; (&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Caerdydd&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;, 1956)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*Daniel Huws, ‘Alawon Gwerin Iolo Morganwg’, &#039;&#039;Cylchgrawn Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru&#039;&#039;, V, Rhan 4 (1977), 178–85&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*Daniel Huws, ‘Alawon Gwerin Iolo Morganwg’, &#039;&#039;Cylchgrawn &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;&#039;&#039;, V, Rhan 4 (1977), 178–85&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*———, &amp;#039;&amp;#039;Caneuon Llafar Gwlad ac Iolo a’i Fath&amp;#039;&amp;#039; (Pen-y-groes, 1993)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*———, &amp;#039;&amp;#039;Caneuon Llafar Gwlad ac Iolo a’i Fath&amp;#039;&amp;#039; (Pen-y-groes, 1993)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>CadiW</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Edward_(Iolo_Morganwg)_(1747-1826)&amp;diff=3905&amp;oldid=prev</id>
		<title>CadiW: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda &#039;__NOAUTOLINKS__ &#039;&#039;&#039;Mae&#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&#039;&#039;Cydy...&#039;</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Edward_(Iolo_Morganwg)_(1747-1826)&amp;diff=3905&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-04-11T20:51:47Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda &amp;#039;__NOAUTOLINKS__ &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydy...&amp;#039;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Tudalen newydd&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;__NOAUTOLINKS__&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ganed Edward Williams ym Mhennon, Sir Forgannwg, a bu farw yn Nhrefﬂemin. Yn ystod ei ymweliadau â Llundain (rhwng 1773 ac 1777 ac eto rhwng 1791 ac 1795) y cododd yr awydd ynddo i ddefnyddio’r enw barddol Iolo Morganwg, sef yr enw a lynodd wrtho byth wedi 1790 (Williams 1956, 1). Priododd â Margaret Roberts yng Ngorffennaf 1781 ac roedd yn saer maen wrth ei alwedigaeth. Er mai fel bardd, llenor a hynaﬁaethydd y’i hadwaenid yn bennaf, cyfrannodd Iolo at draddodiad cerddorol Cymru hefyd trwy ei waith yn casglu [[alawon gwerin]] a’i ddawn farddol yn cyfansoddi dros 3,000 o [[emynau]] Undodaidd. (Roedd Iolo yn gyd-sylfaenydd Cymdeithas Dwyfundodiaid Deheubarth Cymru.) Ni chafodd addysg ffurﬁol ond dysgodd sut i ganu’r fﬂiwt o dan gyfarwyddyd ei fam, Ann Matthew, a chredir mai ei dylanwad hi yn bennaf a oedd i gyfrif am ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Yn Llundain y daeth Iolo a gwŷr eraill megis Lewis a Richard Morris o deulu Morrisiaid Môn, Owain Myfyr a Robin Ddu yr Ail o Fôn (a sefydlodd Gymdeithas y Gwyneddigion yn 1770) o dan ddylanwad syniadaeth Edward Lhuyd (1660-1709) a’r mudiad hynafiaethol. Yr elfen gadwraethol, hynafiaethol hon yn fwy na dim a ysbrydolodd John Clare o Loegr, Thomas Moore o Iwerddon, Robert Burns o’r Alban a Iolo Morganwg i gasglu a diogelu diwylliant gwerin eu priod wledydd. O ganlyniad, aethant ati i gofnodi gwahanol agweddau ar lenyddiaeth, barddoniaeth, llên gwerin, amaethyddiaeth, archaeoleg a chanu gwerin. Nid syndod yw natur amrywiol casgliadau llawysgrifol Iolo o ystyried ei fod yn ymddiddori yn yr hyn a’i hamgylchynai’n feunyddiol wrth grwydro a chofnodi’r hyn a welai. Er enghraifft, cofnodwyd yr alawon gwerin ganddo blith draphlith ymysg darluniau o adeiladau, traethodau ar hanesion lleol a llythyron at ei gyfeillion yn Llundain.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Casglodd Iolo 88 alaw werin ym mro Morgannwg rhwng 1795 ac 1806 (Huws 2005, 333), gan groniclo’r alawon, y geiriau a chyd-destun cymdeithasol eu creu. Cyfeiria’r rhan fwyaf o’r alawon gwerin at bobl a sefyllfaoedd cyffredin bob dydd, gyda’r gweddill yn alawon tymhorol (er enghraifft y Fari Lwyd, [[canu gwasael]], dawnsio corelwi, taplas haf a ‘cwnnu bedwen’), yn ganeuon serch a chaneuon gwaith. Iolo a gyfrifir heddiw fel casglwr [[alawon gwerin]] cyntaf Cymru (Huws 2005, 333), gan mai ef yn anad neb arall a roddodd y sylw dyladwy cyntaf i ganeuon brodorol. Gosododd ar glawr ran o draddodiad a oedd cyn hynny’n bodoli ar lafar gwlad yn unig. Gwelir yr alawon mewn 17 o lawysgrifau gwahanol yn [[Llyfrgell Genedlaethol Cymru]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Yn wahanol i’r ffugiadau o’i eiddo a ddatgelwyd gan [[ysgolheigion]] yr 20g., bwriad Iolo wrth gywain yr alawon oedd dal gafael ar drysorau’r gorffennol a’u rhoi ar gof a chadw. Ni ellir honni iddo ffugio’r alawon gwerin gan nad oedd ganddo’r dychymyg na’r crebwyll cerddorol i’w hefelychu. Wrth ddynwared, Iolo y bardd a’r ffugiwr rhamantaidd oedd wrthi, ond cymhelliad cwbl wahanol a’i gyrrodd i gofnodi’r alawon, fel hynafiaethydd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Gellir honni bod gwaith Iolo yn cynrychioli deffroad ym myd [[cerddoriaeth draddodiadol]] Cymru, er na theimlwyd penllanw’r deffroad hwnnw tan 1844, bron ugain mlynedd wedi marwolaeth Iolo. Dyma pryd y gwelodd y casgliad cyhoeddedig cyntaf o ganeuon llafar gwlad Cymreig olau dydd, sef &amp;#039;&amp;#039;Ancient National Airs of Gwent and Morganwg&amp;#039;&amp;#039; gan [[Maria Jane Williams]] a gynhwysai alawon a phenillion a godwyd o lawysgrifau Iolo gan ei fab Taliesin. Mae’r modd y defnyddiwyd alawon o gasgliadau Iolo ar gyfer y gyfrol hon yn tystio i werth y deunydd a gasglodd, y modd yr arloesodd yn y maes a’r ffaith mai ei lafur ef a gyfrifir yn feincnod ym myd [[canu gwerin]] Cymru’r cyfnod a’i dilynodd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Leila Salisbury&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Llyfryddiaeth==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*G. J. Williams, &amp;#039;&amp;#039;Iolo Morganwg - Y Gyfrol Gyntaf&amp;#039;&amp;#039; (Caerdydd, 1956)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*Daniel Huws, ‘Alawon Gwerin Iolo Morganwg’, &amp;#039;&amp;#039;Cylchgrawn Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru&amp;#039;&amp;#039;, V, Rhan 4 (1977), 178–85&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*———, &amp;#039;&amp;#039;Caneuon Llafar Gwlad ac Iolo a’i Fath&amp;#039;&amp;#039; (Pen-y-groes, 1993)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*———, ‘Iolo Morganwg and Traditional Music’, yn G. Jenkins (gol.), &amp;#039;&amp;#039;A Rattleskull Genius: The Many Faces of Iolo Morganwg&amp;#039;&amp;#039; (Caerdydd, 2005), 333–56&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*Geraint Jenkins (gol.), &amp;#039;&amp;#039;A Rattleskull Genius: The Many Faces of Iolo Morganwg&amp;#039;&amp;#039; (Caerdydd, 2005)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*Leila Salisbury, ‘Canu’r Dewin o Drefﬂemin: Golwg ar Alawon Gwerin Iolo Morganwg’ (traethawd MPhil Prifysgol Bangor, 2008)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*———, &amp;#039;&amp;#039;Alawon Gwerin Iolo Morganwg&amp;#039;&amp;#039; (Tal-y-bont, 2012)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{CC BY-SA Cydymaith}}&lt;br /&gt;
[[Categori:Cerddoriaeth]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>CadiW</name></author>
	</entry>
</feed>