<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="cy">
	<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Williams%2C_Grace_%281906-77%29</id>
	<title>Williams, Grace (1906-77) - Hanes golygu</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Williams%2C_Grace_%281906-77%29"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Grace_(1906-77)&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-20T13:34:06Z</updated>
	<subtitle>Hanes diwygio&#039;r dudalen hon ar y wici</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.9</generator>
	<entry>
		<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Grace_(1906-77)&amp;diff=5151&amp;oldid=prev</id>
		<title>CadiW am 21:46, 13 Awst 2021</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Grace_(1906-77)&amp;diff=5151&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-08-13T21:46:15Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;cy&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Fersiwn hŷn&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Fersiwn yn ôl 21:46, 13 Awst 2021&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l2&quot;&gt;Llinell 2:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 2:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Fe’i ganed i rieni Cymraeg eu hiaith ym mis Chwefror 1906, a bu gweithgareddau ei thad, W. M. (William Matthew) Williams, yn ddylanwad mawr iawn ar ei phlentyndod cerddorol: roedd yn gasglwr recordiau brwd, yn bianydd yn y triawd teuluol ac yn [[Arweinydd, Arweinyddion | arweinydd]] y Romilly Boys Choir byd-enwog. Yn 1920 roedd W. M. Williams yn allweddol yn y gwaith o drefnu digwyddiad tra phwysig a llwyddiannus, sef yr [[Eisteddfod, Cerddoriaeth a&#039;r | Eisteddfod]] Genedlaethol a ymwelodd â’r Barri y ﬂwyddyn honno (Allsobrook 1992). Mae [[Heward Rees]] (1977) wedi honni i W. M. Williams ddod â Cherddorfa Symffoni Llundain i’r Barri i berfformio cyfres Stravinsky o &#039;&#039;Yr Aderyn Tân&#039;&#039; yn groes i ddymuniadau [[Davies, Henry Walford (1869-1941) | Walford Davies]]: os gwir hynny, rhaid bod ei ymroddiad i gerddoriaeth gyfoes yn allweddol i ddatblygiad cerddorol ei ferch.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Fe’i ganed i rieni Cymraeg eu hiaith ym mis Chwefror 1906, a bu gweithgareddau ei thad, W. M. (William Matthew) Williams, yn ddylanwad mawr iawn ar ei phlentyndod cerddorol: roedd yn gasglwr recordiau brwd, yn bianydd yn y triawd teuluol ac yn [[Arweinydd, Arweinyddion | arweinydd]] y Romilly Boys Choir byd-enwog. Yn 1920 roedd W. M. Williams yn allweddol yn y gwaith o drefnu digwyddiad tra phwysig a llwyddiannus, sef yr [[Eisteddfod, Cerddoriaeth a&#039;r | Eisteddfod]] Genedlaethol a ymwelodd â’r Barri y ﬂwyddyn honno (Allsobrook 1992). Mae [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Rees, A. J. Heward (g.1935) | &lt;/ins&gt;Heward Rees]] (1977) wedi honni i W. M. Williams ddod â Cherddorfa Symffoni Llundain i’r Barri i berfformio cyfres Stravinsky o &#039;&#039;Yr Aderyn Tân&#039;&#039; yn groes i ddymuniadau [[Davies, Henry Walford (1869-1941) | Walford Davies]]: os gwir hynny, rhaid bod ei ymroddiad i gerddoriaeth gyfoes yn allweddol i ddatblygiad cerddorol ei ferch.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Dechreuodd Grace Williams gyfansoddi a hithau’n dal yn yr ysgol, a diau iddi deimlo bod yr amgylchedd cerddorol yno’n llawer mwy creadigol na’r hyn a brofodd wedi iddi symud i Goleg Prifysgol De Cymru a Mynwy ([[Prifysgolion a Cherddoriaeth yng Nghymru | Prifysgol]] Caerdydd bellach) yn 1923. Er bod y Coleg cyn hynny wedi cynhyrchu doniau mor nodedig â [[Owen, Morfydd (1891-1918) | Morfydd Owen]], roedd y cwricwlwm yn hynod geidwadol o dan oruchwyliaeth yr Athro David Evans, yr honnir iddo’i rhybuddio rhag ysgrifennu ‘unrhyw beth y tu hwnt i 13eg y llywydd’: ‘Fy ngeneth annwyl, phasiwch chi fyth mo’ch arholiad os ysgrifennwch chi gordiau fel yna’ (dyfynnwyd mewn llythyr gan Grace Williams at [[Jones, Daniel (1912-93) | Daniel Jones]], 1940). Ac ystyried hynny, nid oes fawr ryfedd mai ychydig iawn o gerddoriaeth Grace Williams o’r cyfnod a oroesodd, na bod ei hatgofion am astudiaethau ôl-radd yn y Coleg Cerdd Brenhinol mor gyfan gwbl wahanol.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Dechreuodd Grace Williams gyfansoddi a hithau’n dal yn yr ysgol, a diau iddi deimlo bod yr amgylchedd cerddorol yno’n llawer mwy creadigol na’r hyn a brofodd wedi iddi symud i Goleg Prifysgol De Cymru a Mynwy ([[Prifysgolion a Cherddoriaeth yng Nghymru | Prifysgol]] Caerdydd bellach) yn 1923. Er bod y Coleg cyn hynny wedi cynhyrchu doniau mor nodedig â [[Owen, Morfydd (1891-1918) | Morfydd Owen]], roedd y cwricwlwm yn hynod geidwadol o dan oruchwyliaeth yr Athro David Evans, yr honnir iddo’i rhybuddio rhag ysgrifennu ‘unrhyw beth y tu hwnt i 13eg y llywydd’: ‘Fy ngeneth annwyl, phasiwch chi fyth mo’ch arholiad os ysgrifennwch chi gordiau fel yna’ (dyfynnwyd mewn llythyr gan Grace Williams at [[Jones, Daniel (1912-93) | Daniel Jones]], 1940). Ac ystyried hynny, nid oes fawr ryfedd mai ychydig iawn o gerddoriaeth Grace Williams o’r cyfnod a oroesodd, na bod ei hatgofion am astudiaethau ôl-radd yn y Coleg Cerdd Brenhinol mor gyfan gwbl wahanol.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l8&quot;&gt;Llinell 8:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 8:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Wedi cyrraedd Llundain yn 1926 cafodd gysur yn hyfforddiant Ralph Vaughan Williams ac yng nghwmni cylch o gyd-fyfyrwyr a oedd yn cynnwys Elizabeth Maconchy a Dorothy Gow, y daeth y ddwy ohonynt yn gyfeillion oes iddi. Mae ei Sonata i’r [[Ffidil]], ei Sonatina i’r Ffliwt a’i Chwechawd o’r cyfnod hwn yn ymdrechu i gyfuno dylanwadau ei hathrawon Prydeinig â dylanwadau Egon Wellesz, y treuliodd gyfnod yn astudio wrth ei draed yn Fienna yn 1930-31.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Wedi cyrraedd Llundain yn 1926 cafodd gysur yn hyfforddiant Ralph Vaughan Williams ac yng nghwmni cylch o gyd-fyfyrwyr a oedd yn cynnwys Elizabeth Maconchy a Dorothy Gow, y daeth y ddwy ohonynt yn gyfeillion oes iddi. Mae ei Sonata i’r [[Ffidil]], ei Sonatina i’r Ffliwt a’i Chwechawd o’r cyfnod hwn yn ymdrechu i gyfuno dylanwadau ei hathrawon Prydeinig â dylanwadau Egon Wellesz, y treuliodd gyfnod yn astudio wrth ei draed yn Fienna yn 1930-31.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Os mai cosmopolitaidd oedd diddordebau Grace Williams yn aml cyn yr Ail Ryfel Byd, mae cysylltiad annatod â Chymru yn llawer o’i gweithiau a gyfansoddwyd yn niwedd yr 1930au a dechrau’r 1940au. Yr enwocaf o’r rhain, yn sicr, yw’r &#039;&#039;Fantasia on Welsh Nursery Tunes:&#039;&#039; mae gweithiau eraill cerddorfaol sy’n fwy uchelgeisiol yn cynnwys y lled-symffonig &#039;&#039;Four Illustrations for the Legend of Rhiannon&#039;&#039; a &#039;&#039;Symphonic Impressions&#039;&#039;. Yn 1947 gorfodwyd Grace Williams gan afiechyd i ddychwelyd i dde Cymru, ac yn y Barri y bu fyw weddill ei hoes. Gan nad oedd ganddi waith amser llawn, trodd am fywoliaeth at ysgrifennu sgriptiau a threfnu [[alawon gwerin]] ar gyfer darllediadau plant i’r BBC, ond cyfansoddodd gerddoriaeth hefyd ar gyfer y sinema; hi oedd y fenyw gyntaf o Brydain i gyfansoddi sgôr ar gyfer ffilm nodwedd lawn-hyd &#039;&#039;(Blue Scar,&#039;&#039; 1948). O ganlyniad, nid yw’n syndod mai nifer cymharol fychan a geir ganddi o weithiau creadigol pur: dim ond y Concerto i’r Ffidil (1950) a &#039;&#039;The Dancers&#039;&#039; (1951) sy’n llwyddiannau mawr amlwg, er bod caneuon fel ‘To Death’, ‘When thou dost dance’ a ‘Flight’ ynghyd â’r darn i ddau biano, &#039;&#039;Three Nocturnes&#039;&#039;, hefyd yn haeddu ailystyriaeth.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Os mai cosmopolitaidd oedd diddordebau Grace Williams yn aml cyn yr Ail Ryfel Byd, mae cysylltiad annatod â Chymru yn llawer o’i gweithiau a gyfansoddwyd yn niwedd yr 1930au a dechrau’r 1940au. Yr enwocaf o’r rhain, yn sicr, yw’r &#039;&#039;Fantasia on Welsh Nursery Tunes:&#039;&#039; mae gweithiau eraill cerddorfaol sy’n fwy uchelgeisiol yn cynnwys y lled-symffonig &#039;&#039;Four Illustrations for the Legend of Rhiannon&#039;&#039; a &#039;&#039;Symphonic Impressions&#039;&#039;. Yn 1947 gorfodwyd Grace Williams gan afiechyd i ddychwelyd i dde Cymru, ac yn y Barri y bu fyw weddill ei hoes. Gan nad oedd ganddi waith amser llawn, trodd am fywoliaeth at ysgrifennu sgriptiau a threfnu [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Gwerin, Canu a Cherddoriaeth Draddodiadol | &lt;/ins&gt;alawon gwerin]] ar gyfer darllediadau plant i’r BBC, ond cyfansoddodd gerddoriaeth hefyd ar gyfer y sinema; hi oedd y fenyw gyntaf o Brydain i gyfansoddi sgôr ar gyfer ffilm nodwedd lawn-hyd &#039;&#039;(Blue Scar,&#039;&#039; 1948). O ganlyniad, nid yw’n syndod mai nifer cymharol fychan a geir ganddi o weithiau creadigol pur: dim ond y Concerto i’r Ffidil (1950) a &#039;&#039;The Dancers&#039;&#039; (1951) sy’n llwyddiannau mawr amlwg, er bod caneuon fel ‘To Death’, ‘When thou dost dance’ a ‘Flight’ ynghyd â’r darn i ddau biano, &#039;&#039;Three Nocturnes&#039;&#039;, hefyd yn haeddu ailystyriaeth.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Gweithiau Grace Williams o ganol yr 1950au ymlaen, pan oedd yn ennill digon trwy ei gwaith cyfansoddi i ganiatáu iddi ganolbwyntio arno’n gyfan gwbl, sy’n cynrychioli orau ei gwaddol parhaol fel cyfansoddwr o sylwedd a weithiai mewn cyfryngau gwreiddiol. Er mai &amp;#039;&amp;#039;Penillion&amp;#039;&amp;#039; (1955) sydd fwyaf adnabyddus, mewn gwirionedd mae ei dehongliad offerynnol o gystrawennau barddonol traddodiadol Cymraeg a rhythmau a melodïau yr iaith lafar yn amlycach a mwy bwriadus yn &amp;#039;&amp;#039;Ballads&amp;#039;&amp;#039; (1968) a &amp;#039;&amp;#039;Four Mediaeval Welsh Poems&amp;#039;&amp;#039; (1962). Yno, mae ffurfiau penillion a’r cyfuno ar ‘gainc’ a ‘datgeiniad’ yn asio â [[jazz]] a ‘chelfyddyd pop ddoe a heddiw’ (Grace Williams at Elizabeth Maconchy, 1967–8) i greu cerddoriaeth sy’n chwarae â thraddodiad mewn ffordd sy’n unigryw ymhlith cyfansoddwyr Cymru.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Gweithiau Grace Williams o ganol yr 1950au ymlaen, pan oedd yn ennill digon trwy ei gwaith cyfansoddi i ganiatáu iddi ganolbwyntio arno’n gyfan gwbl, sy’n cynrychioli orau ei gwaddol parhaol fel cyfansoddwr o sylwedd a weithiai mewn cyfryngau gwreiddiol. Er mai &amp;#039;&amp;#039;Penillion&amp;#039;&amp;#039; (1955) sydd fwyaf adnabyddus, mewn gwirionedd mae ei dehongliad offerynnol o gystrawennau barddonol traddodiadol Cymraeg a rhythmau a melodïau yr iaith lafar yn amlycach a mwy bwriadus yn &amp;#039;&amp;#039;Ballads&amp;#039;&amp;#039; (1968) a &amp;#039;&amp;#039;Four Mediaeval Welsh Poems&amp;#039;&amp;#039; (1962). Yno, mae ffurfiau penillion a’r cyfuno ar ‘gainc’ a ‘datgeiniad’ yn asio â [[jazz]] a ‘chelfyddyd pop ddoe a heddiw’ (Grace Williams at Elizabeth Maconchy, 1967–8) i greu cerddoriaeth sy’n chwarae â thraddodiad mewn ffordd sy’n unigryw ymhlith cyfansoddwyr Cymru.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key wikidb:diff:1.41:old-5150:rev-5151:php=table --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>CadiW</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Grace_(1906-77)&amp;diff=5150&amp;oldid=prev</id>
		<title>CadiW am 21:45, 13 Awst 2021</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Grace_(1906-77)&amp;diff=5150&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-08-13T21:45:10Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;cy&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Fersiwn hŷn&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Fersiwn yn ôl 21:45, 13 Awst 2021&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l2&quot;&gt;Llinell 2:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 2:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Fe’i ganed i rieni Cymraeg eu hiaith ym mis Chwefror 1906, a bu gweithgareddau ei thad, W. M. (William Matthew) Williams, yn ddylanwad mawr iawn ar ei phlentyndod cerddorol: roedd yn gasglwr recordiau brwd, yn bianydd yn y triawd teuluol ac yn [[arweinydd]] y Romilly Boys Choir byd-enwog. Yn 1920 roedd W. M. Williams yn allweddol yn y gwaith o drefnu digwyddiad tra phwysig a llwyddiannus, sef yr [[Eisteddfod]] Genedlaethol a ymwelodd â’r Barri y ﬂwyddyn honno (Allsobrook 1992). Mae [[Heward Rees]] (1977) wedi honni i W. M. Williams ddod â Cherddorfa Symffoni Llundain i’r Barri i berfformio cyfres Stravinsky o &#039;&#039;Yr Aderyn Tân&#039;&#039; yn groes i ddymuniadau [[Walford Davies]]: os gwir hynny, rhaid bod ei ymroddiad i gerddoriaeth gyfoes yn allweddol i ddatblygiad cerddorol ei ferch.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Fe’i ganed i rieni Cymraeg eu hiaith ym mis Chwefror 1906, a bu gweithgareddau ei thad, W. M. (William Matthew) Williams, yn ddylanwad mawr iawn ar ei phlentyndod cerddorol: roedd yn gasglwr recordiau brwd, yn bianydd yn y triawd teuluol ac yn [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Arweinydd, Arweinyddion | &lt;/ins&gt;arweinydd]] y Romilly Boys Choir byd-enwog. Yn 1920 roedd W. M. Williams yn allweddol yn y gwaith o drefnu digwyddiad tra phwysig a llwyddiannus, sef yr [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Eisteddfod, Cerddoriaeth a&#039;r | &lt;/ins&gt;Eisteddfod]] Genedlaethol a ymwelodd â’r Barri y ﬂwyddyn honno (Allsobrook 1992). Mae [[Heward Rees]] (1977) wedi honni i W. M. Williams ddod â Cherddorfa Symffoni Llundain i’r Barri i berfformio cyfres Stravinsky o &#039;&#039;Yr Aderyn Tân&#039;&#039; yn groes i ddymuniadau [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Davies, Henry Walford (1869-1941) | &lt;/ins&gt;Walford Davies]]: os gwir hynny, rhaid bod ei ymroddiad i gerddoriaeth gyfoes yn allweddol i ddatblygiad cerddorol ei ferch.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Dechreuodd Grace Williams gyfansoddi a hithau’n dal yn yr ysgol, a diau iddi deimlo bod yr amgylchedd cerddorol yno’n llawer mwy creadigol na’r hyn a brofodd wedi iddi symud i Goleg Prifysgol De Cymru a Mynwy ([[Prifysgol]] Caerdydd bellach) yn 1923. Er bod y Coleg cyn hynny wedi cynhyrchu doniau mor nodedig â [[Morfydd Owen]], roedd y cwricwlwm yn hynod geidwadol o dan oruchwyliaeth yr Athro David Evans, yr honnir iddo’i rhybuddio rhag ysgrifennu ‘unrhyw beth y tu hwnt i 13eg y llywydd’: ‘Fy ngeneth annwyl, phasiwch chi fyth mo’ch arholiad os ysgrifennwch chi gordiau fel yna’ (dyfynnwyd mewn llythyr gan Grace Williams at [[Daniel Jones]], 1940). Ac ystyried hynny, nid oes fawr ryfedd mai ychydig iawn o gerddoriaeth Grace Williams o’r cyfnod a oroesodd, na bod ei hatgofion am astudiaethau ôl-radd yn y Coleg Cerdd Brenhinol mor gyfan gwbl wahanol.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Dechreuodd Grace Williams gyfansoddi a hithau’n dal yn yr ysgol, a diau iddi deimlo bod yr amgylchedd cerddorol yno’n llawer mwy creadigol na’r hyn a brofodd wedi iddi symud i Goleg Prifysgol De Cymru a Mynwy ([[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Prifysgolion a Cherddoriaeth yng Nghymru | &lt;/ins&gt;Prifysgol]] Caerdydd bellach) yn 1923. Er bod y Coleg cyn hynny wedi cynhyrchu doniau mor nodedig â [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Owen, Morfydd (1891-1918) | &lt;/ins&gt;Morfydd Owen]], roedd y cwricwlwm yn hynod geidwadol o dan oruchwyliaeth yr Athro David Evans, yr honnir iddo’i rhybuddio rhag ysgrifennu ‘unrhyw beth y tu hwnt i 13eg y llywydd’: ‘Fy ngeneth annwyl, phasiwch chi fyth mo’ch arholiad os ysgrifennwch chi gordiau fel yna’ (dyfynnwyd mewn llythyr gan Grace Williams at [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Jones, Daniel (1912-93) | &lt;/ins&gt;Daniel Jones]], 1940). Ac ystyried hynny, nid oes fawr ryfedd mai ychydig iawn o gerddoriaeth Grace Williams o’r cyfnod a oroesodd, na bod ei hatgofion am astudiaethau ôl-radd yn y Coleg Cerdd Brenhinol mor gyfan gwbl wahanol.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Wedi cyrraedd Llundain yn 1926 cafodd gysur yn hyfforddiant Ralph Vaughan Williams ac yng nghwmni cylch o gyd-fyfyrwyr a oedd yn cynnwys Elizabeth Maconchy a Dorothy Gow, y daeth y ddwy ohonynt yn gyfeillion oes iddi. Mae ei Sonata i’r [[Ffidil]], ei Sonatina i’r Ffliwt a’i Chwechawd o’r cyfnod hwn yn ymdrechu i gyfuno dylanwadau ei hathrawon Prydeinig â dylanwadau Egon Wellesz, y treuliodd gyfnod yn astudio wrth ei draed yn Fienna yn 1930-31.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Wedi cyrraedd Llundain yn 1926 cafodd gysur yn hyfforddiant Ralph Vaughan Williams ac yng nghwmni cylch o gyd-fyfyrwyr a oedd yn cynnwys Elizabeth Maconchy a Dorothy Gow, y daeth y ddwy ohonynt yn gyfeillion oes iddi. Mae ei Sonata i’r [[Ffidil]], ei Sonatina i’r Ffliwt a’i Chwechawd o’r cyfnod hwn yn ymdrechu i gyfuno dylanwadau ei hathrawon Prydeinig â dylanwadau Egon Wellesz, y treuliodd gyfnod yn astudio wrth ei draed yn Fienna yn 1930-31.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l14&quot;&gt;Llinell 14:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 14:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Llawer llai eglur yw ‘Cymreigrwydd’ tybiedig gweithiau diweddarach fel &amp;#039;&amp;#039;Castell Caernarfon&amp;#039;&amp;#039; (1969) a &amp;#039;&amp;#039;Missa Cambrensis&amp;#039;&amp;#039; (1971). Ymhlith ei gweithiau sylweddol eraill y mae ail symffoni (1956), [[opera]] &amp;#039;&amp;#039;(The Parlour,&amp;#039;&amp;#039; 1961), &amp;#039;&amp;#039;concerti&amp;#039;&amp;#039; ar gyfer trwmped ac obo (1963, 1965) a sgorau lleisiol fel &amp;#039;&amp;#039;The Billows of the Sea&amp;#039;&amp;#039; (cylch o ganeuon, 1969) ac &amp;#039;&amp;#039;Ave Maris Stella&amp;#039;&amp;#039; (i gôr, 1973). Pan fu farw ym mis Chwefror 1977 gadawodd osodiadau anghyflawn o &amp;#039;&amp;#039;Le Roi a fait batter tambour&amp;#039;&amp;#039; a &amp;#039;&amp;#039;Simon the High Priest&amp;#039;&amp;#039;; mae Heward Rees hefyd wedi darganfod brasluniau o ganeuon cynharach. Er mai ychydig o ddisgyblion a adawodd ac na ddaeth yn enwog iawn y tu allan i Gymru, cafodd gryn ddylanwad ar y sefydliad cerddorol Cymreig (yn enwedig y BBC), ac mae’r geiriau hyn o gofiant gwreiddiol Boyd yn hynod addas: ‘Uwchlaw popeth, gadawodd lawer o weithiau tra gwreiddiol a safonol y byddai’n dda i Gymry, ac &amp;#039;&amp;#039;nid Cymry yn unig&amp;#039;&amp;#039; [ychwanegwyd y pwyslais], eu coleddu a’u perfformio’ (Boyd 1980, 10).&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Llawer llai eglur yw ‘Cymreigrwydd’ tybiedig gweithiau diweddarach fel &amp;#039;&amp;#039;Castell Caernarfon&amp;#039;&amp;#039; (1969) a &amp;#039;&amp;#039;Missa Cambrensis&amp;#039;&amp;#039; (1971). Ymhlith ei gweithiau sylweddol eraill y mae ail symffoni (1956), [[opera]] &amp;#039;&amp;#039;(The Parlour,&amp;#039;&amp;#039; 1961), &amp;#039;&amp;#039;concerti&amp;#039;&amp;#039; ar gyfer trwmped ac obo (1963, 1965) a sgorau lleisiol fel &amp;#039;&amp;#039;The Billows of the Sea&amp;#039;&amp;#039; (cylch o ganeuon, 1969) ac &amp;#039;&amp;#039;Ave Maris Stella&amp;#039;&amp;#039; (i gôr, 1973). Pan fu farw ym mis Chwefror 1977 gadawodd osodiadau anghyflawn o &amp;#039;&amp;#039;Le Roi a fait batter tambour&amp;#039;&amp;#039; a &amp;#039;&amp;#039;Simon the High Priest&amp;#039;&amp;#039;; mae Heward Rees hefyd wedi darganfod brasluniau o ganeuon cynharach. Er mai ychydig o ddisgyblion a adawodd ac na ddaeth yn enwog iawn y tu allan i Gymru, cafodd gryn ddylanwad ar y sefydliad cerddorol Cymreig (yn enwedig y BBC), ac mae’r geiriau hyn o gofiant gwreiddiol Boyd yn hynod addas: ‘Uwchlaw popeth, gadawodd lawer o weithiau tra gwreiddiol a safonol y byddai’n dda i Gymry, ac &amp;#039;&amp;#039;nid Cymry yn unig&amp;#039;&amp;#039; [ychwanegwyd y pwyslais], eu coleddu a’u perfformio’ (Boyd 1980, 10).&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Heb amheuaeth, Grace Williams oedd un o gyfansoddwyr mwyaf blaenllaw Cymru’r 20g.. Er hynny, dim ond detholiad pur gyfyngedig o’i gwaith sy’n gyfarwydd i gerddorion ac i eraill sydd â diddordeb mewn cerddoriaeth. Mae ‘hwyl’ y &#039;&#039;Fantasia on Welsh Nursery Tunes&#039;&#039;, y disgrifiad o arfordir Morgannwg yn &#039;&#039;Sea Sketches&#039;&#039; a’r ailddehongli ar hen gelfyddyd yn &#039;&#039;Penillion&#039;&#039; yn haeddiannol adnabyddus, ond dim ond yn ddiweddar iawn y cymerwyd unrhyw gamau i fynd i’r afael â’r swmp o’i gwaith sy’n gorwedd yn ddisylw yn [[Llyfrgell Genedlaethol Cymru]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Heb amheuaeth, Grace Williams oedd un o gyfansoddwyr mwyaf blaenllaw Cymru’r 20g.. Er hynny, dim ond detholiad pur gyfyngedig o’i gwaith sy’n gyfarwydd i gerddorion ac i eraill sydd â diddordeb mewn cerddoriaeth. Mae ‘hwyl’ y &#039;&#039;Fantasia on Welsh Nursery Tunes&#039;&#039;, y disgrifiad o arfordir Morgannwg yn &#039;&#039;Sea Sketches&#039;&#039; a’r ailddehongli ar hen gelfyddyd yn &#039;&#039;Penillion&#039;&#039; yn haeddiannol adnabyddus, ond dim ond yn ddiweddar iawn y cymerwyd unrhyw gamau i fynd i’r afael â’r swmp o’i gwaith sy’n gorwedd yn ddisylw yn [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Amgueddfeydd a Llyfrgelloedd | &lt;/ins&gt;Llyfrgell Genedlaethol Cymru]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Mae llawer o’i chynnyrch sylweddol yn dal i aros am sylw difrif. Yn ddiweddar, bu’r ysgolhaig Dr Rhiannon Mathias yn paratoi cofiant amdani. Fe fydd yn sicr o ychwanegu at gyhoeddiad Malcolm Boyd ddeng mlynedd ar hugain yn ôl. Hyd nes y cyhoeddir llyfr Rhiannon, cyfeirir y darllenydd at yr erthyglau achlysurol sydd wedi ymddangos mewn cylchgronau yn y cyfamser, astudiaeth Rhiannon Mathias o Grace Williams a ymddangosodd yn &amp;#039;&amp;#039;Lutyens, Maconchy, Williams and Twentieth-Century British Music&amp;#039;&amp;#039; (2012); a thraethodau ymchwil ôl-radd anghyhoeddedig awdur yr erthygl hon (2007, 2012).&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Mae llawer o’i chynnyrch sylweddol yn dal i aros am sylw difrif. Yn ddiweddar, bu’r ysgolhaig Dr Rhiannon Mathias yn paratoi cofiant amdani. Fe fydd yn sicr o ychwanegu at gyhoeddiad Malcolm Boyd ddeng mlynedd ar hugain yn ôl. Hyd nes y cyhoeddir llyfr Rhiannon, cyfeirir y darllenydd at yr erthyglau achlysurol sydd wedi ymddangos mewn cylchgronau yn y cyfamser, astudiaeth Rhiannon Mathias o Grace Williams a ymddangosodd yn &amp;#039;&amp;#039;Lutyens, Maconchy, Williams and Twentieth-Century British Music&amp;#039;&amp;#039; (2012); a thraethodau ymchwil ôl-radd anghyhoeddedig awdur yr erthygl hon (2007, 2012).&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>CadiW</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Grace_(1906-77)&amp;diff=3962&amp;oldid=prev</id>
		<title>CadiW am 21:33, 21 Ebrill 2021</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Grace_(1906-77)&amp;diff=3962&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-04-21T21:33:47Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;cy&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Fersiwn hŷn&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Fersiwn yn ôl 21:33, 21 Ebrill 2021&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;Llinell 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;__NOAUTOLINKS__&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Fe’i ganed i rieni Cymraeg eu hiaith ym mis Chwefror 1906, a bu gweithgareddau ei thad, W. M. (William Matthew) Williams, yn ddylanwad mawr iawn ar ei phlentyndod cerddorol: roedd yn gasglwr recordiau brwd, yn bianydd yn y triawd teuluol ac yn [[arweinydd]] y Romilly Boys Choir byd-enwog. Yn 1920 roedd W. M. Williams yn allweddol yn y gwaith o drefnu digwyddiad tra phwysig a llwyddiannus, sef yr [[Eisteddfod]] Genedlaethol a ymwelodd â’r Barri y ﬂwyddyn honno (Allsobrook 1992). Mae [[Heward Rees]] (1977) wedi honni i W. M. Williams ddod â Cherddorfa Symffoni Llundain i’r Barri i berfformio cyfres Stravinsky o &amp;#039;&amp;#039;Yr Aderyn Tân&amp;#039;&amp;#039; yn groes i ddymuniadau [[Walford Davies]]: os gwir hynny, rhaid bod ei ymroddiad i gerddoriaeth gyfoes yn allweddol i ddatblygiad cerddorol ei ferch.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Fe’i ganed i rieni Cymraeg eu hiaith ym mis Chwefror 1906, a bu gweithgareddau ei thad, W. M. (William Matthew) Williams, yn ddylanwad mawr iawn ar ei phlentyndod cerddorol: roedd yn gasglwr recordiau brwd, yn bianydd yn y triawd teuluol ac yn [[arweinydd]] y Romilly Boys Choir byd-enwog. Yn 1920 roedd W. M. Williams yn allweddol yn y gwaith o drefnu digwyddiad tra phwysig a llwyddiannus, sef yr [[Eisteddfod]] Genedlaethol a ymwelodd â’r Barri y ﬂwyddyn honno (Allsobrook 1992). Mae [[Heward Rees]] (1977) wedi honni i W. M. Williams ddod â Cherddorfa Symffoni Llundain i’r Barri i berfformio cyfres Stravinsky o &amp;#039;&amp;#039;Yr Aderyn Tân&amp;#039;&amp;#039; yn groes i ddymuniadau [[Walford Davies]]: os gwir hynny, rhaid bod ei ymroddiad i gerddoriaeth gyfoes yn allweddol i ddatblygiad cerddorol ei ferch.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Dechreuodd Grace Williams gyfansoddi a hithau’n dal yn yr ysgol, a diau iddi deimlo bod yr amgylchedd cerddorol yno’n llawer mwy creadigol na’r hyn a brofodd wedi iddi symud i Goleg Prifysgol De Cymru a Mynwy ([[Prifysgol]] &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;Caerdydd&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/del&gt;bellach) yn 1923. Er bod y Coleg cyn hynny wedi cynhyrchu doniau mor nodedig â [[Morfydd Owen]], roedd y cwricwlwm yn hynod geidwadol o dan oruchwyliaeth yr Athro David Evans, yr honnir iddo’i rhybuddio rhag ysgrifennu ‘unrhyw beth y tu hwnt i 13eg y llywydd’: ‘Fy ngeneth annwyl, phasiwch chi fyth mo’ch arholiad os ysgrifennwch chi gordiau fel yna’ (dyfynnwyd mewn &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;llythyr&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/del&gt;gan Grace Williams at [[Daniel Jones]], 1940). Ac ystyried hynny, nid oes fawr ryfedd mai ychydig iawn o gerddoriaeth Grace Williams o’r cyfnod a oroesodd, na bod ei hatgofion am astudiaethau ôl-radd yn y Coleg Cerdd Brenhinol mor gyfan gwbl wahanol.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Dechreuodd Grace Williams gyfansoddi a hithau’n dal yn yr ysgol, a diau iddi deimlo bod yr amgylchedd cerddorol yno’n llawer mwy creadigol na’r hyn a brofodd wedi iddi symud i Goleg Prifysgol De Cymru a Mynwy ([[Prifysgol]] Caerdydd bellach) yn 1923. Er bod y Coleg cyn hynny wedi cynhyrchu doniau mor nodedig â [[Morfydd Owen]], roedd y cwricwlwm yn hynod geidwadol o dan oruchwyliaeth yr Athro David Evans, yr honnir iddo’i rhybuddio rhag ysgrifennu ‘unrhyw beth y tu hwnt i 13eg y llywydd’: ‘Fy ngeneth annwyl, phasiwch chi fyth mo’ch arholiad os ysgrifennwch chi gordiau fel yna’ (dyfynnwyd mewn llythyr gan Grace Williams at [[Daniel Jones]], 1940). Ac ystyried hynny, nid oes fawr ryfedd mai ychydig iawn o gerddoriaeth Grace Williams o’r cyfnod a oroesodd, na bod ei hatgofion am astudiaethau ôl-radd yn y Coleg Cerdd Brenhinol mor gyfan gwbl wahanol.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Wedi cyrraedd Llundain yn 1926 cafodd gysur yn hyfforddiant Ralph Vaughan Williams ac yng nghwmni cylch o gyd-fyfyrwyr a oedd yn cynnwys Elizabeth Maconchy a Dorothy Gow, y daeth y ddwy ohonynt yn gyfeillion oes iddi. Mae ei Sonata i’r [[Ffidil]], ei Sonatina i’r Ffliwt a’i Chwechawd o’r cyfnod hwn yn ymdrechu i gyfuno dylanwadau ei hathrawon Prydeinig â dylanwadau Egon Wellesz, y treuliodd gyfnod yn astudio wrth ei draed yn Fienna yn 1930-31.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Wedi cyrraedd Llundain yn 1926 cafodd gysur yn hyfforddiant Ralph Vaughan Williams ac yng nghwmni cylch o gyd-fyfyrwyr a oedd yn cynnwys Elizabeth Maconchy a Dorothy Gow, y daeth y ddwy ohonynt yn gyfeillion oes iddi. Mae ei Sonata i’r [[Ffidil]], ei Sonatina i’r Ffliwt a’i Chwechawd o’r cyfnod hwn yn ymdrechu i gyfuno dylanwadau ei hathrawon Prydeinig â dylanwadau Egon Wellesz, y treuliodd gyfnod yn astudio wrth ei draed yn Fienna yn 1930-31.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Os mai cosmopolitaidd oedd diddordebau Grace Williams yn aml cyn yr Ail Ryfel Byd, mae cysylltiad annatod â Chymru yn llawer o’i gweithiau a gyfansoddwyd yn niwedd yr 1930au a dechrau’r 1940au. Yr enwocaf o’r rhain, yn sicr, yw’r &#039;&#039;Fantasia on Welsh Nursery Tunes:&#039;&#039; mae gweithiau eraill cerddorfaol sy’n fwy uchelgeisiol yn cynnwys y lled-symffonig &#039;&#039;Four Illustrations for the Legend of Rhiannon&#039;&#039; a &#039;&#039;Symphonic Impressions&#039;&#039;. Yn 1947 gorfodwyd Grace Williams gan afiechyd i ddychwelyd i dde Cymru, ac yn y Barri y bu fyw weddill ei hoes. Gan nad oedd ganddi waith amser llawn, trodd am fywoliaeth at ysgrifennu sgriptiau a threfnu [[alawon gwerin]] ar gyfer darllediadau plant i’r BBC, ond cyfansoddodd gerddoriaeth hefyd ar gyfer y sinema; hi oedd y fenyw gyntaf o Brydain i gyfansoddi sgôr ar gyfer &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;ffilm&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/del&gt;nodwedd lawn-hyd &#039;&#039;(Blue Scar,&#039;&#039; 1948). O ganlyniad, nid yw’n syndod mai nifer cymharol fychan a geir ganddi o weithiau creadigol pur: dim ond y Concerto i’r Ffidil (1950) a &#039;&#039;The Dancers&#039;&#039; (1951) sy’n llwyddiannau mawr amlwg, er bod caneuon fel ‘To Death’, ‘When thou dost dance’ a ‘Flight’ ynghyd â’r darn i ddau biano, &#039;&#039;Three Nocturnes&#039;&#039;, hefyd yn haeddu ailystyriaeth.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Os mai cosmopolitaidd oedd diddordebau Grace Williams yn aml cyn yr Ail Ryfel Byd, mae cysylltiad annatod â Chymru yn llawer o’i gweithiau a gyfansoddwyd yn niwedd yr 1930au a dechrau’r 1940au. Yr enwocaf o’r rhain, yn sicr, yw’r &#039;&#039;Fantasia on Welsh Nursery Tunes:&#039;&#039; mae gweithiau eraill cerddorfaol sy’n fwy uchelgeisiol yn cynnwys y lled-symffonig &#039;&#039;Four Illustrations for the Legend of Rhiannon&#039;&#039; a &#039;&#039;Symphonic Impressions&#039;&#039;. Yn 1947 gorfodwyd Grace Williams gan afiechyd i ddychwelyd i dde Cymru, ac yn y Barri y bu fyw weddill ei hoes. Gan nad oedd ganddi waith amser llawn, trodd am fywoliaeth at ysgrifennu sgriptiau a threfnu [[alawon gwerin]] ar gyfer darllediadau plant i’r BBC, ond cyfansoddodd gerddoriaeth hefyd ar gyfer y sinema; hi oedd y fenyw gyntaf o Brydain i gyfansoddi sgôr ar gyfer ffilm nodwedd lawn-hyd &#039;&#039;(Blue Scar,&#039;&#039; 1948). O ganlyniad, nid yw’n syndod mai nifer cymharol fychan a geir ganddi o weithiau creadigol pur: dim ond y Concerto i’r Ffidil (1950) a &#039;&#039;The Dancers&#039;&#039; (1951) sy’n llwyddiannau mawr amlwg, er bod caneuon fel ‘To Death’, ‘When thou dost dance’ a ‘Flight’ ynghyd â’r darn i ddau biano, &#039;&#039;Three Nocturnes&#039;&#039;, hefyd yn haeddu ailystyriaeth.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Gweithiau Grace Williams o ganol yr 1950au ymlaen, pan oedd yn ennill digon trwy ei gwaith cyfansoddi i ganiatáu iddi ganolbwyntio arno’n gyfan gwbl, sy’n cynrychioli orau ei gwaddol parhaol fel cyfansoddwr o sylwedd a weithiai mewn cyfryngau gwreiddiol. Er mai &amp;#039;&amp;#039;Penillion&amp;#039;&amp;#039; (1955) sydd fwyaf adnabyddus, mewn gwirionedd mae ei dehongliad offerynnol o gystrawennau barddonol traddodiadol Cymraeg a rhythmau a melodïau yr iaith lafar yn amlycach a mwy bwriadus yn &amp;#039;&amp;#039;Ballads&amp;#039;&amp;#039; (1968) a &amp;#039;&amp;#039;Four Mediaeval Welsh Poems&amp;#039;&amp;#039; (1962). Yno, mae ffurfiau penillion a’r cyfuno ar ‘gainc’ a ‘datgeiniad’ yn asio â [[jazz]] a ‘chelfyddyd pop ddoe a heddiw’ (Grace Williams at Elizabeth Maconchy, 1967–8) i greu cerddoriaeth sy’n chwarae â thraddodiad mewn ffordd sy’n unigryw ymhlith cyfansoddwyr Cymru.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Gweithiau Grace Williams o ganol yr 1950au ymlaen, pan oedd yn ennill digon trwy ei gwaith cyfansoddi i ganiatáu iddi ganolbwyntio arno’n gyfan gwbl, sy’n cynrychioli orau ei gwaddol parhaol fel cyfansoddwr o sylwedd a weithiai mewn cyfryngau gwreiddiol. Er mai &amp;#039;&amp;#039;Penillion&amp;#039;&amp;#039; (1955) sydd fwyaf adnabyddus, mewn gwirionedd mae ei dehongliad offerynnol o gystrawennau barddonol traddodiadol Cymraeg a rhythmau a melodïau yr iaith lafar yn amlycach a mwy bwriadus yn &amp;#039;&amp;#039;Ballads&amp;#039;&amp;#039; (1968) a &amp;#039;&amp;#039;Four Mediaeval Welsh Poems&amp;#039;&amp;#039; (1962). Yno, mae ffurfiau penillion a’r cyfuno ar ‘gainc’ a ‘datgeiniad’ yn asio â [[jazz]] a ‘chelfyddyd pop ddoe a heddiw’ (Grace Williams at Elizabeth Maconchy, 1967–8) i greu cerddoriaeth sy’n chwarae â thraddodiad mewn ffordd sy’n unigryw ymhlith cyfansoddwyr Cymru.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Llawer llai eglur yw ‘Cymreigrwydd’ tybiedig gweithiau diweddarach fel &#039;&#039;Castell Caernarfon&#039;&#039; (1969) a &#039;&#039;Missa Cambrensis&#039;&#039; (1971). Ymhlith ei gweithiau sylweddol eraill y mae ail symffoni (1956), [[opera]] &#039;&#039;(The Parlour,&#039;&#039; 1961), &#039;&#039;concerti&#039;&#039; ar gyfer trwmped ac obo (1963, 1965) a sgorau lleisiol fel &#039;&#039;The Billows of the Sea&#039;&#039; (cylch o ganeuon, 1969) ac &#039;&#039;Ave Maris Stella&#039;&#039; (i gôr, 1973). Pan fu farw ym mis Chwefror 1977 gadawodd osodiadau anghyflawn o &#039;&#039;Le Roi a fait batter tambour&#039;&#039; a &#039;&#039;Simon the High Priest&#039;&#039;; mae &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;Heward Rees&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/del&gt;hefyd wedi darganfod brasluniau o ganeuon cynharach. Er mai ychydig o ddisgyblion a adawodd ac na ddaeth yn enwog iawn y tu allan i Gymru, cafodd gryn ddylanwad ar y sefydliad cerddorol Cymreig (yn enwedig y BBC), ac mae’r geiriau hyn o gofiant gwreiddiol Boyd yn hynod addas: ‘Uwchlaw popeth, gadawodd lawer o weithiau tra gwreiddiol a safonol y byddai’n dda i Gymry, ac &#039;&#039;nid Cymry yn unig&#039;&#039; [ychwanegwyd y pwyslais], eu coleddu a’u perfformio’ (Boyd 1980, 10).&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Llawer llai eglur yw ‘Cymreigrwydd’ tybiedig gweithiau diweddarach fel &#039;&#039;Castell Caernarfon&#039;&#039; (1969) a &#039;&#039;Missa Cambrensis&#039;&#039; (1971). Ymhlith ei gweithiau sylweddol eraill y mae ail symffoni (1956), [[opera]] &#039;&#039;(The Parlour,&#039;&#039; 1961), &#039;&#039;concerti&#039;&#039; ar gyfer trwmped ac obo (1963, 1965) a sgorau lleisiol fel &#039;&#039;The Billows of the Sea&#039;&#039; (cylch o ganeuon, 1969) ac &#039;&#039;Ave Maris Stella&#039;&#039; (i gôr, 1973). Pan fu farw ym mis Chwefror 1977 gadawodd osodiadau anghyflawn o &#039;&#039;Le Roi a fait batter tambour&#039;&#039; a &#039;&#039;Simon the High Priest&#039;&#039;; mae Heward Rees hefyd wedi darganfod brasluniau o ganeuon cynharach. Er mai ychydig o ddisgyblion a adawodd ac na ddaeth yn enwog iawn y tu allan i Gymru, cafodd gryn ddylanwad ar y sefydliad cerddorol Cymreig (yn enwedig y BBC), ac mae’r geiriau hyn o gofiant gwreiddiol Boyd yn hynod addas: ‘Uwchlaw popeth, gadawodd lawer o weithiau tra gwreiddiol a safonol y byddai’n dda i Gymry, ac &#039;&#039;nid Cymry yn unig&#039;&#039; [ychwanegwyd y pwyslais], eu coleddu a’u perfformio’ (Boyd 1980, 10).&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Heb amheuaeth, Grace Williams oedd un o gyfansoddwyr mwyaf blaenllaw Cymru’r 20g.. Er hynny, dim ond detholiad pur gyfyngedig o’i gwaith sy’n gyfarwydd i gerddorion ac i eraill sydd â diddordeb mewn cerddoriaeth. Mae ‘hwyl’ y &amp;#039;&amp;#039;Fantasia on Welsh Nursery Tunes&amp;#039;&amp;#039;, y disgrifiad o arfordir Morgannwg yn &amp;#039;&amp;#039;Sea Sketches&amp;#039;&amp;#039; a’r ailddehongli ar hen gelfyddyd yn &amp;#039;&amp;#039;Penillion&amp;#039;&amp;#039; yn haeddiannol adnabyddus, ond dim ond yn ddiweddar iawn y cymerwyd unrhyw gamau i fynd i’r afael â’r swmp o’i gwaith sy’n gorwedd yn ddisylw yn [[Llyfrgell Genedlaethol Cymru]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Heb amheuaeth, Grace Williams oedd un o gyfansoddwyr mwyaf blaenllaw Cymru’r 20g.. Er hynny, dim ond detholiad pur gyfyngedig o’i gwaith sy’n gyfarwydd i gerddorion ac i eraill sydd â diddordeb mewn cerddoriaeth. Mae ‘hwyl’ y &amp;#039;&amp;#039;Fantasia on Welsh Nursery Tunes&amp;#039;&amp;#039;, y disgrifiad o arfordir Morgannwg yn &amp;#039;&amp;#039;Sea Sketches&amp;#039;&amp;#039; a’r ailddehongli ar hen gelfyddyd yn &amp;#039;&amp;#039;Penillion&amp;#039;&amp;#039; yn haeddiannol adnabyddus, ond dim ond yn ddiweddar iawn y cymerwyd unrhyw gamau i fynd i’r afael â’r swmp o’i gwaith sy’n gorwedd yn ddisylw yn [[Llyfrgell Genedlaethol Cymru]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l22&quot;&gt;Llinell 22:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 22:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==Llyfryddiaeth==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==Llyfryddiaeth==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;(ceir &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;llyfryddiaeth&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/del&gt;lawn yn Cotterill, ‘Music in the Blood’, gw. isod)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;(ceir llyfryddiaeth lawn yn Cotterill, ‘Music in the Blood’, gw. isod)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*A. J. Heward Rees, ‘Obituary: Grace Mary Williams (1906–1977)’, &amp;#039;&amp;#039;Welsh Music/Cerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;, 5/6 (1977), 80–81&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*A. J. Heward Rees, ‘Obituary: Grace Mary Williams (1906–1977)’, &amp;#039;&amp;#039;Welsh Music/Cerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;, 5/6 (1977), 80–81&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>CadiW</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Grace_(1906-77)&amp;diff=3961&amp;oldid=prev</id>
		<title>CadiW am 21:31, 21 Ebrill 2021</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Grace_(1906-77)&amp;diff=3961&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-04-21T21:31:59Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;cy&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Fersiwn hŷn&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Fersiwn yn ôl 21:31, 21 Ebrill 2021&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;Llinell 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;__NOAUTOLINKS__&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Fe’i ganed i rieni Cymraeg eu hiaith ym mis Chwefror 1906, a bu gweithgareddau ei thad, W. M. (William Matthew) Williams, yn ddylanwad mawr iawn ar ei phlentyndod cerddorol: roedd yn gasglwr recordiau brwd, yn bianydd yn y triawd teuluol ac yn [[arweinydd]] y Romilly Boys Choir byd-enwog. Yn 1920 roedd W. M. Williams yn allweddol yn y gwaith o drefnu digwyddiad tra phwysig a llwyddiannus, sef yr [[Eisteddfod]] Genedlaethol a ymwelodd â’r Barri y ﬂwyddyn honno (Allsobrook 1992). Mae [[Heward Rees]] (1977) wedi honni i W. M. Williams ddod â Cherddorfa Symffoni Llundain i’r Barri i berfformio cyfres Stravinsky o &amp;#039;&amp;#039;Yr Aderyn Tân&amp;#039;&amp;#039; yn groes i ddymuniadau [[Walford Davies]]: os gwir hynny, rhaid bod ei ymroddiad i gerddoriaeth gyfoes yn allweddol i ddatblygiad cerddorol ei ferch.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Fe’i ganed i rieni Cymraeg eu hiaith ym mis Chwefror 1906, a bu gweithgareddau ei thad, W. M. (William Matthew) Williams, yn ddylanwad mawr iawn ar ei phlentyndod cerddorol: roedd yn gasglwr recordiau brwd, yn bianydd yn y triawd teuluol ac yn [[arweinydd]] y Romilly Boys Choir byd-enwog. Yn 1920 roedd W. M. Williams yn allweddol yn y gwaith o drefnu digwyddiad tra phwysig a llwyddiannus, sef yr [[Eisteddfod]] Genedlaethol a ymwelodd â’r Barri y ﬂwyddyn honno (Allsobrook 1992). Mae [[Heward Rees]] (1977) wedi honni i W. M. Williams ddod â Cherddorfa Symffoni Llundain i’r Barri i berfformio cyfres Stravinsky o &amp;#039;&amp;#039;Yr Aderyn Tân&amp;#039;&amp;#039; yn groes i ddymuniadau [[Walford Davies]]: os gwir hynny, rhaid bod ei ymroddiad i gerddoriaeth gyfoes yn allweddol i ddatblygiad cerddorol ei ferch.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Dechreuodd Grace Williams gyfansoddi a hithau’n dal yn yr ysgol, a diau iddi deimlo bod yr amgylchedd cerddorol yno’n llawer mwy creadigol na’r hyn a brofodd wedi iddi symud i Goleg Prifysgol De Cymru a Mynwy ([[Prifysgol]] Caerdydd bellach) yn 1923. Er bod y Coleg cyn hynny wedi cynhyrchu doniau mor nodedig â [[Morfydd Owen]], roedd y cwricwlwm yn hynod geidwadol o dan oruchwyliaeth yr Athro David Evans, yr honnir iddo’i rhybuddio rhag ysgrifennu ‘unrhyw beth y tu hwnt i 13eg y llywydd’: ‘Fy ngeneth annwyl, phasiwch chi fyth mo’ch arholiad os ysgrifennwch chi gordiau fel yna’ (dyfynnwyd mewn llythyr gan Grace Williams at [[Daniel Jones]], 1940). Ac ystyried hynny, nid oes fawr ryfedd mai ychydig iawn o gerddoriaeth Grace Williams o’r cyfnod a oroesodd, na bod ei hatgofion am astudiaethau ôl-radd yn y Coleg Cerdd Brenhinol mor gyfan gwbl wahanol.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Dechreuodd Grace Williams gyfansoddi a hithau’n dal yn yr ysgol, a diau iddi deimlo bod yr amgylchedd cerddorol yno’n llawer mwy creadigol na’r hyn a brofodd wedi iddi symud i Goleg Prifysgol De Cymru a Mynwy ([[Prifysgol]] &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Caerdydd&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;bellach) yn 1923. Er bod y Coleg cyn hynny wedi cynhyrchu doniau mor nodedig â [[Morfydd Owen]], roedd y cwricwlwm yn hynod geidwadol o dan oruchwyliaeth yr Athro David Evans, yr honnir iddo’i rhybuddio rhag ysgrifennu ‘unrhyw beth y tu hwnt i 13eg y llywydd’: ‘Fy ngeneth annwyl, phasiwch chi fyth mo’ch arholiad os ysgrifennwch chi gordiau fel yna’ (dyfynnwyd mewn &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;llythyr&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;gan Grace Williams at [[Daniel Jones]], 1940). Ac ystyried hynny, nid oes fawr ryfedd mai ychydig iawn o gerddoriaeth Grace Williams o’r cyfnod a oroesodd, na bod ei hatgofion am astudiaethau ôl-radd yn y Coleg Cerdd Brenhinol mor gyfan gwbl wahanol.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Wedi cyrraedd Llundain yn 1926 cafodd gysur yn hyfforddiant Ralph Vaughan Williams ac yng nghwmni cylch o gyd-fyfyrwyr a oedd yn cynnwys Elizabeth Maconchy a Dorothy Gow, y daeth y ddwy ohonynt yn gyfeillion oes iddi. Mae ei Sonata i’r Ffidil, ei Sonatina i’r Ffliwt a’i Chwechawd o’r cyfnod hwn yn ymdrechu i gyfuno dylanwadau ei hathrawon Prydeinig â dylanwadau Egon Wellesz, y treuliodd gyfnod yn astudio wrth ei draed yn Fienna yn 1930-31.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Wedi cyrraedd Llundain yn 1926 cafodd gysur yn hyfforddiant Ralph Vaughan Williams ac yng nghwmni cylch o gyd-fyfyrwyr a oedd yn cynnwys Elizabeth Maconchy a Dorothy Gow, y daeth y ddwy ohonynt yn gyfeillion oes iddi. Mae ei Sonata i’r &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Ffidil&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;, ei Sonatina i’r Ffliwt a’i Chwechawd o’r cyfnod hwn yn ymdrechu i gyfuno dylanwadau ei hathrawon Prydeinig â dylanwadau Egon Wellesz, y treuliodd gyfnod yn astudio wrth ei draed yn Fienna yn 1930-31.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Os mai cosmopolitaidd oedd diddordebau Grace Williams yn aml cyn yr Ail Ryfel Byd, mae cysylltiad annatod â Chymru yn llawer o’i gweithiau a gyfansoddwyd yn niwedd yr 1930au a dechrau’r 1940au. Yr enwocaf o’r rhain, yn sicr, yw’r &#039;&#039;Fantasia on Welsh Nursery Tunes:&#039;&#039; mae gweithiau eraill cerddorfaol sy’n fwy uchelgeisiol yn cynnwys y lled-symffonig &#039;&#039;Four Illustrations for the Legend of Rhiannon&#039;&#039; a &#039;&#039;Symphonic Impressions&#039;&#039;. Yn 1947 gorfodwyd Grace Williams gan afiechyd i ddychwelyd i dde Cymru, ac yn y Barri y bu fyw weddill ei hoes. Gan nad oedd ganddi waith amser llawn, trodd am fywoliaeth at ysgrifennu sgriptiau a threfnu [[alawon gwerin]] ar gyfer darllediadau plant i’r BBC, ond cyfansoddodd gerddoriaeth hefyd ar gyfer y sinema; hi oedd y fenyw gyntaf o Brydain i gyfansoddi sgôr ar gyfer ffilm nodwedd lawn-hyd &#039;&#039;(Blue Scar,&#039;&#039; 1948). O ganlyniad, nid yw’n syndod mai nifer cymharol fychan a geir ganddi o weithiau creadigol pur: dim ond y Concerto i’r Ffidil (1950) a &#039;&#039;The Dancers&#039;&#039; (1951) sy’n llwyddiannau mawr amlwg, er bod caneuon fel ‘To Death’, ‘When thou dost dance’ a ‘Flight’ ynghyd â’r darn i ddau biano, &#039;&#039;Three Nocturnes&#039;&#039;, hefyd yn haeddu ailystyriaeth.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Os mai cosmopolitaidd oedd diddordebau Grace Williams yn aml cyn yr Ail Ryfel Byd, mae cysylltiad annatod â Chymru yn llawer o’i gweithiau a gyfansoddwyd yn niwedd yr 1930au a dechrau’r 1940au. Yr enwocaf o’r rhain, yn sicr, yw’r &#039;&#039;Fantasia on Welsh Nursery Tunes:&#039;&#039; mae gweithiau eraill cerddorfaol sy’n fwy uchelgeisiol yn cynnwys y lled-symffonig &#039;&#039;Four Illustrations for the Legend of Rhiannon&#039;&#039; a &#039;&#039;Symphonic Impressions&#039;&#039;. Yn 1947 gorfodwyd Grace Williams gan afiechyd i ddychwelyd i dde Cymru, ac yn y Barri y bu fyw weddill ei hoes. Gan nad oedd ganddi waith amser llawn, trodd am fywoliaeth at ysgrifennu sgriptiau a threfnu [[alawon gwerin]] ar gyfer darllediadau plant i’r BBC, ond cyfansoddodd gerddoriaeth hefyd ar gyfer y sinema; hi oedd y fenyw gyntaf o Brydain i gyfansoddi sgôr ar gyfer &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;ffilm&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;nodwedd lawn-hyd &#039;&#039;(Blue Scar,&#039;&#039; 1948). O ganlyniad, nid yw’n syndod mai nifer cymharol fychan a geir ganddi o weithiau creadigol pur: dim ond y Concerto i’r Ffidil (1950) a &#039;&#039;The Dancers&#039;&#039; (1951) sy’n llwyddiannau mawr amlwg, er bod caneuon fel ‘To Death’, ‘When thou dost dance’ a ‘Flight’ ynghyd â’r darn i ddau biano, &#039;&#039;Three Nocturnes&#039;&#039;, hefyd yn haeddu ailystyriaeth.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Gweithiau Grace Williams o ganol yr 1950au ymlaen, pan oedd yn ennill digon trwy ei gwaith cyfansoddi i ganiatáu iddi ganolbwyntio arno’n gyfan gwbl, sy’n cynrychioli orau ei gwaddol parhaol fel cyfansoddwr o sylwedd a weithiai mewn cyfryngau gwreiddiol. Er mai &amp;#039;&amp;#039;Penillion&amp;#039;&amp;#039; (1955) sydd fwyaf adnabyddus, mewn gwirionedd mae ei dehongliad offerynnol o gystrawennau barddonol traddodiadol Cymraeg a rhythmau a melodïau yr iaith lafar yn amlycach a mwy bwriadus yn &amp;#039;&amp;#039;Ballads&amp;#039;&amp;#039; (1968) a &amp;#039;&amp;#039;Four Mediaeval Welsh Poems&amp;#039;&amp;#039; (1962). Yno, mae ffurfiau penillion a’r cyfuno ar ‘gainc’ a ‘datgeiniad’ yn asio â [[jazz]] a ‘chelfyddyd pop ddoe a heddiw’ (Grace Williams at Elizabeth Maconchy, 1967–8) i greu cerddoriaeth sy’n chwarae â thraddodiad mewn ffordd sy’n unigryw ymhlith cyfansoddwyr Cymru.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Gweithiau Grace Williams o ganol yr 1950au ymlaen, pan oedd yn ennill digon trwy ei gwaith cyfansoddi i ganiatáu iddi ganolbwyntio arno’n gyfan gwbl, sy’n cynrychioli orau ei gwaddol parhaol fel cyfansoddwr o sylwedd a weithiai mewn cyfryngau gwreiddiol. Er mai &amp;#039;&amp;#039;Penillion&amp;#039;&amp;#039; (1955) sydd fwyaf adnabyddus, mewn gwirionedd mae ei dehongliad offerynnol o gystrawennau barddonol traddodiadol Cymraeg a rhythmau a melodïau yr iaith lafar yn amlycach a mwy bwriadus yn &amp;#039;&amp;#039;Ballads&amp;#039;&amp;#039; (1968) a &amp;#039;&amp;#039;Four Mediaeval Welsh Poems&amp;#039;&amp;#039; (1962). Yno, mae ffurfiau penillion a’r cyfuno ar ‘gainc’ a ‘datgeiniad’ yn asio â [[jazz]] a ‘chelfyddyd pop ddoe a heddiw’ (Grace Williams at Elizabeth Maconchy, 1967–8) i greu cerddoriaeth sy’n chwarae â thraddodiad mewn ffordd sy’n unigryw ymhlith cyfansoddwyr Cymru.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l22&quot;&gt;Llinell 22:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 22:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==Llyfryddiaeth==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==Llyfryddiaeth==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;(ceir llyfryddiaeth lawn yn Cotterill, ‘Music in the Blood’, gw. isod)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;(ceir &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;llyfryddiaeth&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;lawn yn Cotterill, ‘Music in the Blood’, gw. isod)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*A. J. Heward Rees, ‘Obituary: Grace Mary Williams (1906–1977)’, &amp;#039;&amp;#039;Welsh Music/Cerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;, 5/6 (1977), 80–81&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*A. J. Heward Rees, ‘Obituary: Grace Mary Williams (1906–1977)’, &amp;#039;&amp;#039;Welsh Music/Cerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;, 5/6 (1977), 80–81&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>CadiW</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Grace_(1906-77)&amp;diff=3960&amp;oldid=prev</id>
		<title>CadiW: /* Llyfryddiaeth */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Grace_(1906-77)&amp;diff=3960&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-04-21T21:29:06Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;Llyfryddiaeth&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;cy&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Fersiwn hŷn&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Fersiwn yn ôl 21:29, 21 Ebrill 2021&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l30&quot;&gt;Llinell 30:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Llinell 30:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*D. I. Allsobrook, &amp;#039;&amp;#039;Music for Wales&amp;#039;&amp;#039; (Caerdydd, 1992)  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*D. I. Allsobrook, &amp;#039;&amp;#039;Music for Wales&amp;#039;&amp;#039; (Caerdydd, 1992)  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*Graeme Cotterill, ‘Ambition Overshadowed: Grace&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*Graeme Cotterill, ‘Ambition Overshadowed: Grace Williams’s symphonies evaluated’, traethawd MPhil anghyhoeddedig ynghyd â chymar argrafﬁadau ysgolheigaidd, Prifysgol Cymru, Bangor, 2007&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Williams’s symphonies evaluated’, traethawd MPhil anghyhoeddedig ynghyd â chymar argrafﬁadau ysgolheigaidd, Prifysgol Cymru, Bangor, 2007&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*———, ‘Music in the Blood &amp;amp; Poetry in the Soul?: National identity in the life and music of Grace Williams’ (traethawd PhD Prifysgol Bangor, 2012)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;*———, ‘Music in the Blood &amp;amp; Poetry in the Soul?: National identity in the life and music of Grace Williams’ (traethawd PhD Prifysgol Bangor, 2012)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>CadiW</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Grace_(1906-77)&amp;diff=3959&amp;oldid=prev</id>
		<title>CadiW: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda &#039;__NOAUTOLINKS__ &#039;&#039;&#039;Mae&#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&#039;&#039;Cydy...&#039;</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wici.porth.ac.uk/index.php?title=Williams,_Grace_(1906-77)&amp;diff=3959&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-04-21T21:28:52Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda &amp;#039;__NOAUTOLINKS__ &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydy...&amp;#039;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Tudalen newydd&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;__NOAUTOLINKS__&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Mae&amp;#039;r cofnod hwn ymysg y cannoedd sydd i&amp;#039;w gweld yn [https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784616250/cydymaith-i-gerddoriaeth-cymru&amp;#039;&amp;#039;Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;], cyfrol gyhoeddwyd gan Y Lolfa ym mis Medi 2018.&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Fe’i ganed i rieni Cymraeg eu hiaith ym mis Chwefror 1906, a bu gweithgareddau ei thad, W. M. (William Matthew) Williams, yn ddylanwad mawr iawn ar ei phlentyndod cerddorol: roedd yn gasglwr recordiau brwd, yn bianydd yn y triawd teuluol ac yn [[arweinydd]] y Romilly Boys Choir byd-enwog. Yn 1920 roedd W. M. Williams yn allweddol yn y gwaith o drefnu digwyddiad tra phwysig a llwyddiannus, sef yr [[Eisteddfod]] Genedlaethol a ymwelodd â’r Barri y ﬂwyddyn honno (Allsobrook 1992). Mae [[Heward Rees]] (1977) wedi honni i W. M. Williams ddod â Cherddorfa Symffoni Llundain i’r Barri i berfformio cyfres Stravinsky o &amp;#039;&amp;#039;Yr Aderyn Tân&amp;#039;&amp;#039; yn groes i ddymuniadau [[Walford Davies]]: os gwir hynny, rhaid bod ei ymroddiad i gerddoriaeth gyfoes yn allweddol i ddatblygiad cerddorol ei ferch.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Dechreuodd Grace Williams gyfansoddi a hithau’n dal yn yr ysgol, a diau iddi deimlo bod yr amgylchedd cerddorol yno’n llawer mwy creadigol na’r hyn a brofodd wedi iddi symud i Goleg Prifysgol De Cymru a Mynwy ([[Prifysgol]] Caerdydd bellach) yn 1923. Er bod y Coleg cyn hynny wedi cynhyrchu doniau mor nodedig â [[Morfydd Owen]], roedd y cwricwlwm yn hynod geidwadol o dan oruchwyliaeth yr Athro David Evans, yr honnir iddo’i rhybuddio rhag ysgrifennu ‘unrhyw beth y tu hwnt i 13eg y llywydd’: ‘Fy ngeneth annwyl, phasiwch chi fyth mo’ch arholiad os ysgrifennwch chi gordiau fel yna’ (dyfynnwyd mewn llythyr gan Grace Williams at [[Daniel Jones]], 1940). Ac ystyried hynny, nid oes fawr ryfedd mai ychydig iawn o gerddoriaeth Grace Williams o’r cyfnod a oroesodd, na bod ei hatgofion am astudiaethau ôl-radd yn y Coleg Cerdd Brenhinol mor gyfan gwbl wahanol.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Wedi cyrraedd Llundain yn 1926 cafodd gysur yn hyfforddiant Ralph Vaughan Williams ac yng nghwmni cylch o gyd-fyfyrwyr a oedd yn cynnwys Elizabeth Maconchy a Dorothy Gow, y daeth y ddwy ohonynt yn gyfeillion oes iddi. Mae ei Sonata i’r Ffidil, ei Sonatina i’r Ffliwt a’i Chwechawd o’r cyfnod hwn yn ymdrechu i gyfuno dylanwadau ei hathrawon Prydeinig â dylanwadau Egon Wellesz, y treuliodd gyfnod yn astudio wrth ei draed yn Fienna yn 1930-31.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Os mai cosmopolitaidd oedd diddordebau Grace Williams yn aml cyn yr Ail Ryfel Byd, mae cysylltiad annatod â Chymru yn llawer o’i gweithiau a gyfansoddwyd yn niwedd yr 1930au a dechrau’r 1940au. Yr enwocaf o’r rhain, yn sicr, yw’r &amp;#039;&amp;#039;Fantasia on Welsh Nursery Tunes:&amp;#039;&amp;#039; mae gweithiau eraill cerddorfaol sy’n fwy uchelgeisiol yn cynnwys y lled-symffonig &amp;#039;&amp;#039;Four Illustrations for the Legend of Rhiannon&amp;#039;&amp;#039; a &amp;#039;&amp;#039;Symphonic Impressions&amp;#039;&amp;#039;. Yn 1947 gorfodwyd Grace Williams gan afiechyd i ddychwelyd i dde Cymru, ac yn y Barri y bu fyw weddill ei hoes. Gan nad oedd ganddi waith amser llawn, trodd am fywoliaeth at ysgrifennu sgriptiau a threfnu [[alawon gwerin]] ar gyfer darllediadau plant i’r BBC, ond cyfansoddodd gerddoriaeth hefyd ar gyfer y sinema; hi oedd y fenyw gyntaf o Brydain i gyfansoddi sgôr ar gyfer ffilm nodwedd lawn-hyd &amp;#039;&amp;#039;(Blue Scar,&amp;#039;&amp;#039; 1948). O ganlyniad, nid yw’n syndod mai nifer cymharol fychan a geir ganddi o weithiau creadigol pur: dim ond y Concerto i’r Ffidil (1950) a &amp;#039;&amp;#039;The Dancers&amp;#039;&amp;#039; (1951) sy’n llwyddiannau mawr amlwg, er bod caneuon fel ‘To Death’, ‘When thou dost dance’ a ‘Flight’ ynghyd â’r darn i ddau biano, &amp;#039;&amp;#039;Three Nocturnes&amp;#039;&amp;#039;, hefyd yn haeddu ailystyriaeth.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Gweithiau Grace Williams o ganol yr 1950au ymlaen, pan oedd yn ennill digon trwy ei gwaith cyfansoddi i ganiatáu iddi ganolbwyntio arno’n gyfan gwbl, sy’n cynrychioli orau ei gwaddol parhaol fel cyfansoddwr o sylwedd a weithiai mewn cyfryngau gwreiddiol. Er mai &amp;#039;&amp;#039;Penillion&amp;#039;&amp;#039; (1955) sydd fwyaf adnabyddus, mewn gwirionedd mae ei dehongliad offerynnol o gystrawennau barddonol traddodiadol Cymraeg a rhythmau a melodïau yr iaith lafar yn amlycach a mwy bwriadus yn &amp;#039;&amp;#039;Ballads&amp;#039;&amp;#039; (1968) a &amp;#039;&amp;#039;Four Mediaeval Welsh Poems&amp;#039;&amp;#039; (1962). Yno, mae ffurfiau penillion a’r cyfuno ar ‘gainc’ a ‘datgeiniad’ yn asio â [[jazz]] a ‘chelfyddyd pop ddoe a heddiw’ (Grace Williams at Elizabeth Maconchy, 1967–8) i greu cerddoriaeth sy’n chwarae â thraddodiad mewn ffordd sy’n unigryw ymhlith cyfansoddwyr Cymru.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Llawer llai eglur yw ‘Cymreigrwydd’ tybiedig gweithiau diweddarach fel &amp;#039;&amp;#039;Castell Caernarfon&amp;#039;&amp;#039; (1969) a &amp;#039;&amp;#039;Missa Cambrensis&amp;#039;&amp;#039; (1971). Ymhlith ei gweithiau sylweddol eraill y mae ail symffoni (1956), [[opera]] &amp;#039;&amp;#039;(The Parlour,&amp;#039;&amp;#039; 1961), &amp;#039;&amp;#039;concerti&amp;#039;&amp;#039; ar gyfer trwmped ac obo (1963, 1965) a sgorau lleisiol fel &amp;#039;&amp;#039;The Billows of the Sea&amp;#039;&amp;#039; (cylch o ganeuon, 1969) ac &amp;#039;&amp;#039;Ave Maris Stella&amp;#039;&amp;#039; (i gôr, 1973). Pan fu farw ym mis Chwefror 1977 gadawodd osodiadau anghyflawn o &amp;#039;&amp;#039;Le Roi a fait batter tambour&amp;#039;&amp;#039; a &amp;#039;&amp;#039;Simon the High Priest&amp;#039;&amp;#039;; mae [[Heward Rees]] hefyd wedi darganfod brasluniau o ganeuon cynharach. Er mai ychydig o ddisgyblion a adawodd ac na ddaeth yn enwog iawn y tu allan i Gymru, cafodd gryn ddylanwad ar y sefydliad cerddorol Cymreig (yn enwedig y BBC), ac mae’r geiriau hyn o gofiant gwreiddiol Boyd yn hynod addas: ‘Uwchlaw popeth, gadawodd lawer o weithiau tra gwreiddiol a safonol y byddai’n dda i Gymry, ac &amp;#039;&amp;#039;nid Cymry yn unig&amp;#039;&amp;#039; [ychwanegwyd y pwyslais], eu coleddu a’u perfformio’ (Boyd 1980, 10).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Heb amheuaeth, Grace Williams oedd un o gyfansoddwyr mwyaf blaenllaw Cymru’r 20g.. Er hynny, dim ond detholiad pur gyfyngedig o’i gwaith sy’n gyfarwydd i gerddorion ac i eraill sydd â diddordeb mewn cerddoriaeth. Mae ‘hwyl’ y &amp;#039;&amp;#039;Fantasia on Welsh Nursery Tunes&amp;#039;&amp;#039;, y disgrifiad o arfordir Morgannwg yn &amp;#039;&amp;#039;Sea Sketches&amp;#039;&amp;#039; a’r ailddehongli ar hen gelfyddyd yn &amp;#039;&amp;#039;Penillion&amp;#039;&amp;#039; yn haeddiannol adnabyddus, ond dim ond yn ddiweddar iawn y cymerwyd unrhyw gamau i fynd i’r afael â’r swmp o’i gwaith sy’n gorwedd yn ddisylw yn [[Llyfrgell Genedlaethol Cymru]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mae llawer o’i chynnyrch sylweddol yn dal i aros am sylw difrif. Yn ddiweddar, bu’r ysgolhaig Dr Rhiannon Mathias yn paratoi cofiant amdani. Fe fydd yn sicr o ychwanegu at gyhoeddiad Malcolm Boyd ddeng mlynedd ar hugain yn ôl. Hyd nes y cyhoeddir llyfr Rhiannon, cyfeirir y darllenydd at yr erthyglau achlysurol sydd wedi ymddangos mewn cylchgronau yn y cyfamser, astudiaeth Rhiannon Mathias o Grace Williams a ymddangosodd yn &amp;#039;&amp;#039;Lutyens, Maconchy, Williams and Twentieth-Century British Music&amp;#039;&amp;#039; (2012); a thraethodau ymchwil ôl-radd anghyhoeddedig awdur yr erthygl hon (2007, 2012).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Graeme Cotterill&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Llyfryddiaeth==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
(ceir llyfryddiaeth lawn yn Cotterill, ‘Music in the Blood’, gw. isod)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*A. J. Heward Rees, ‘Obituary: Grace Mary Williams (1906–1977)’, &amp;#039;&amp;#039;Welsh Music/Cerddoriaeth Cymru&amp;#039;&amp;#039;, 5/6 (1977), 80–81&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*Malcolm Boyd, &amp;#039;&amp;#039;Grace Williams&amp;#039;&amp;#039; (Caerdydd, 1980)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*D. I. Allsobrook, &amp;#039;&amp;#039;Music for Wales&amp;#039;&amp;#039; (Caerdydd, 1992) &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*Graeme Cotterill, ‘Ambition Overshadowed: Grace&lt;br /&gt;
Williams’s symphonies evaluated’, traethawd MPhil anghyhoeddedig ynghyd â chymar argrafﬁadau ysgolheigaidd, Prifysgol Cymru, Bangor, 2007&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*———, ‘Music in the Blood &amp;amp; Poetry in the Soul?: National identity in the life and music of Grace Williams’ (traethawd PhD Prifysgol Bangor, 2012)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*Rhiannon Mathias, &amp;#039;&amp;#039;Lutyens, Maconchy, Williams and Twentieth-Century British Music&amp;#039;&amp;#039; (Aldershot, 2012)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{CC BY-SA Cydymaith}}&lt;br /&gt;
[[Categori:Cerddoriaeth]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>CadiW</name></author>
	</entry>
</feed>